Benutzer:Freiguet

Dialäkt: Züritüütsch

Wikipedia:Babel

Dä Benutzer isch e Ammann! gsw Däm Bnutzer sy Muetersprach isch Alemannisch. de Dieser Benutzer spricht Deutsch als Muttersprache. yi-3 אׇט די פּאַרשוין איז אין ייִדיש זייער באַהאַוונט. en-2 This user is able to contribute with an intermediate level of English. nn-2 Denne brukaren kan ganske godt norsk (nynorsk). da-2 Denne bruger kan bidrage på et medium niveau af dansk. nl-1 Deze gebruiker heeft elementaire kennis van het Nederlands. nb-1 Denne brukeren har basiskunnskaper i norsk (bokmål). sv-1 De här användarna har grundläggande kunskaper i svenska. af-1 Hierdie gebruiker het 'n basiese begrip van Afrikaans. fr-1 Cette personne sait contribuer avec un niveau élémentaire de français. it-1 Questo utente può contribuire con un italiano di livello semplice. Dä Mensch chunnt us dr Schwiiz. Kanton Züri Kanton Züri Der Benutzer chunnt us em Kanton Züri (Schwiiz). s Zürcher Wappe Dä Autor chunnt us Züri. Baden Der Benutzer isch für es unabhängigs Bade.

Hoi zäme!

Ich schryben i de hoochtüütsche Wikipedia und i der alemanische Wikipeda mit. I der alemanische han i es Projäkt, möglichscht vilne Tialäktoloogen und Tialäktoloogine, wo sich mit em Alemanisch usenandgsetzt händ oder usenandsetzed, en Artikel z widme und daadeby uf ires Läben und ires Schaffe nööcher yzgaa. Pruefflich bin i nämli i de Spraachgschicht und de Tialäktology underwägs.

Artikel, wo vo miir sind –
(es Stëërnli bidüütet, das i der Artikel au i de hoochtüütsche Wikipedia gschribe han; zwäi Stëërnli, das ich en zwaar deet scho aatroffe, aber starch uus- und umpoue han):

• Emil Abegg
• Marco Angster
• Felix Aschwanden *
• Associazione Augusta
• Mathieu Avanzi *
• Angela Bacher
• Jacques M. Bächtold *
• Felix Balsiger
• Emil Balmer *
• Oskar Bandle *
• Aristide Baragiola *
• Marco Bauen
• Heinrich Baumgartner *
• Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik *
• Hans Bickel
• Niklaus Bigler
• Hermann Blattner *
• Renward Brandstetter **
• Heinrich Bruppacher (Philologe)
• Valentin Bühler *
• Bünzli *
• Andreas Burri
• Chindlistein **
• Helen Christen **
• Walter Clauss *
• Peter Dalcher *
• Silvia Dal Negro *
• Deutsches Reich – d BKL in en Artikel umgwandlet
• Deutsches Wörterbuch
• Johann Jakob Dickenmann
• Dicziunari Rumantsch Grischun *
• Maria Concetta Di Paolo
• Beat Dittli
• Alfred Egli
• Fritz Enderlin
• Enge
• F. est un salaud
• Alfred Farner (Germanist)
• Elisabetta Fazzini *
• This Fetzer
• Ludwig Fischer (Germanist) *
• Jürg Fleischer *
• Martin Frank **
• Gertrud Frei
• Matthias Friedli
• Germanistik – nu en Nootartikel …
• Emily Gerstner-Hirzel **
• Giritzenmoos **
• Elvira Glaser *
• Peter Glatthard *
• Glossaire des patois de la Suisse romande *
• Martin Hannes Graf
• Florence Guggenheim-Grünberg **
• Aldo Gugolz *
• Walter Haas *
• Thomas Arnold Hammer
• Heimweh
• Walter Henzen *
• Robert Hinderling *
• Werner Hodler *
• Eduard Hoffmann-Krayer – mee oder weniger vo de hoochtüütsche WP übernaa
• Howdy – nöi gschribe **
• Johann Ulrich Hubschmied *
• Jakob Hunziker *
• Josef Felix Ineichen *
• Luzi Jenny * mit Dank a d C.Sch.
• Jiddische Sprache – ganz nöi gschribe **
• Ruth Jörg *
• Josef Jörger **
• Leo Jutz
• Kaisertum Österreich – nu en Nootartikel
• Kantonsschule
• Rudolf Ernst Keller *
• Heinrich Kessler
• Hubert Klausmann *
• Marietta Kobald
• Werner König (Linguist)
• Landolt **
• Elias Landolt (Forstwissenschaftler) *
• Elias Landolt (Geobotaniker) *
• Emil Landolt
• Karl Landolt
• Salomon Landolt **
• Landtag
• Konrad Lobeck
• Josua Maler **
• Jakob Joseph Matthys *
• Metrò alpino Bosco Gurin – Formazza
• Kurt Meyer *
• Johannes Meyer-Rusca *
• William G. Moulton *
• Ernst Erhard Müller *
• Wulf Müller
• Michele Musso
• Notar **
• Peter Ott *
• Renato Perinetto
• Felicity Rash *
• Rechtsanwalt
• Rheinisches Wörterbuch *
• Roland Ris
• Josef Roos *
• Guntram Saladin **
• Salesianer Don Boscos
• Hans Maria Sartori *
• Piergiuseppe Scardigli **
• Hans-Peter Schifferle
• Johann Andreas Schmeller – mee oder weniger vo de hoochtüütsche WP übernaa
• Christian Schmutz *
• Rudolf Schoch (Philologe)
• Eduard Schönenberger *
• Albert Schott **
• Julius Maximilian Schottky *
• Renate Schrambke
• Rudolf Schwarzenbach
• Schweizer Monat
• Eduard Schwyzer **
• Pio Scilligo *
• Guido Seiler **
• Gustav Adolf Seiler (Philologe) *
• Emilio Stainer
• Franz Joseph Stalder **
• Astrid Starck *
• Friedrich Staub *
• Clara Stockmeyer *
• Caspar Streiff *
• Carl Stucki *
• Surbtal – spraachlich vomene Surbtaaler aapasset
• Surbtalerjiddisch *
• Ida Suter *
• Manfred Szadrowsky *
• Ernst Tappolet *
• Ludwig Tobler *
• Martin Tschumpert *
• Varallo
• Dino Vasina
• Jakob Vetsch (Schriftsteller) **
• Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana *
• Volkskunde
• Max Waibel
• Hans Wanner *
• Albert Weber *
• Uriel Weinreich
• Heinrich Welf
• Peter Wiesinger
• Jost Winteler *
• Elise Wipf *
• Anna Zollinger-Escher
• Peter Zürrer **

Mitgmischlet han i au öppe daa:

• Alemannische Grammatiken – starch uuspoue
• Alemannische Literatur – Itaalie, Schwyz
• Arbeitstagung zur alemannischen Dialektologie
• Barchinas – fascht ganz nöi **
• Baseldeutsch – Literatuur **
• Basler Kantonalbank
• Bayern
• Bockenkrieg **
• Breslau – am Aafang isch da nöd vil gstande
• Bürgergemeinde – uuspouen und aktualisiert **
• Flavio Cotti
• Dänemark – s Mäischt im Kapitel Gschicht und s ganz Kapitel Staatsoornig
• Eugen Dieth **
• Elisabeth II.
• Ludwig Forrer
• Fotze – us eme räine Prowo-Artikel isch daademit en enziklopëëdische woorde …
• Gent – en Äin-Satz-Artikel zumenen Artikeli uuspoue
• Johann Wolfgang von Goethe
• Otto Gröger **
• Hessen
• Kanton Tessin
• Kanton Zürich
• Lawine#Vo woo s Woort chunt und wie s im Tialäkt luutet – eso zimli ales nöi **
• Monaco
• Ludwig von Moos
• Luzerndeutsch
• Muralto
• Nordwestschweizerdeutsch – ales Spraachwüsseschaftlich
• Norwegen
• Schimon Peres
• Pfalz (Region)
• Ronco sopra Ascona
• Rügín – fascht ales nöi
• Sachsen
• Robert Schläpfer **
• Schweizerisches Idiotikon **
• Sechseläuten **
• Sprachatlas der deutschen Schweiz **
• Johann Andreas von Sprecher *
• Südwalserdeutsch – vill Ergänzige, au Koräktuure
  • d Speziaalartikel zu süüdwalserischen Äinzeltialäkt, bsunders Alagnadeutsch , Gurinerdeutsch, Pomatterdeutsch und Rimelladeutsch – Ergänzige zur Forschigsgschicht, zur Luutig, zur Gramatik, zu de Romanisme und zur Fachliteratuur
• Thessaloniki
• Thüringen
• Turin – s Mäischt
• Emil Welti
• Wilhelm Wiget *
• Zug (Stadt)
• Zürcher Kantonalbank
• Zürichdeutsch – u. a. tipische Woortschatz und Literatuur **

Vo miir isch au öppe

• Aargauerdeutsch#Literatur
• Alemannischer Sprachraum (Gliederung)#Wiesinger 1983
• Johannes Calvin#Syni Theology
• Chassidismus#Dr Chassidismus hüt (und en Täil obedraa)
• Credit Suisse Group#Gschicht
• Gurinerdeutsch#Oordsnäme in dr Nèèchi ùf Gurijnärtitsch
• Israel#Kultur (vo de deWiki inschpiriert)
• Kanton St. Gallen#Staatsrächt
• Kanton Thurgau#«Moschtindie» *
• Korporation#Korporazioone as Nutzigsgnosseschafte i de Schwyz *
• Land (Deutschland)#Inschtituzione und Zueständigkäite – eerscht en Aafang; wëër na tüchtig uuszboue
• Liechtenstein#Gschicht und Liechtenstein#Staat
• Monte Verità#Was spööter passiert isch
• Piemont#Gschicht (und en Täil obedraa)
• Reformierte Kirchen#Wäse
• Schloss Tarasp#Gschicht
• Sechseläuten#Ablauff
• Siebenbürgen#Volchsgruppe
• Stefan Sonderegger#Forschig
• Vorarlbergisch#Literatur *
• Walliserdeutsch#Nomen und Walliserdeutsch#Adjektiv *
• Weimarer Republik#Rychsverfassig und Weimarer Republik#Länder
• Zürcher Oberland#Gschicht und Zürcher Oberland#Tialäkt *
• Huldrych Zwingli#Em Zwingli syni Theology und sys Gsellschaftsverständnis
  

und na anders.

Vil vo dënen Artikel han i au für di hoochtüütsch Wikipedia gschribe oder aber di hoochtüütschen Artikel uf de Baasis vo mynen alemanische starch uuspoue. Wil di hoochtüütsch und di alemanisch Wikipedia aber nöd äifach idäntisch sind und – i mynen Auge – en andere Fokus händ und wil i au i de gredte Spraach freier cha formuliere, sind d Artikel nöd äifach idäntisch, sunder händ chlyneri und gröösseri Underschiid.

Schrybe tuen i gwöndli en altmöödigs Züritüütsch – äine vo mynen Artikel isch aber uf Prättigauertüütsch (käi Angscht, s hät en e Mueterspraachleri under d Luupe gnaa). Ich passen uuf, das i ganz i de gredte Spraach tänke, und machen ekäi quaasi Interlineaarwërsioone (Äis-zu-äis-Übersetzige [us em Hoochtüütsch]) – söttig git s i der alemanische Wikipeedia läider mee as gnueg. D Schrybwys, won i i dënen Artikel bruuche, wo vollständig vo miir sind, isch (us praktische, nöd ideoloogische Gründ) di klassisch Wërsioon vo de Dieth-Schrybig (es git wenigi Uusnaame). I anderen Artikel, wos scho ggëë hät, won i aber mit nöien Abschnitt uuspoue ha (und i zwee Artikel, won iich aagläit ha), bruuch i veräifachti Wërsioone vom Dieth. Äin Artikel vo mer hät öpper früntlicherwys i s Sùùrbtaalerisch überträit. Und i söttigen Artikel, wo scho in eren andere Schrybwys voorgspuuret gsy sind, pass i mi natüürli de voorggëëne Linien aa, bsunders dänn, wän i nu drininen umeflicke.

Wurum mach i äigetli bi der alemanische Wikipedia mit? S gönd ja äinewääg all uf di hoochtüütsch Wikipedia go naaluege. Jaa, das stimmt. Aber:

• D alswiki isch di bescht vo alne Tialäktwikipedie. Es isch aso nöd ganz für d Chatz, wän i au daa mys Pfämet byträäge.
• Ich han i der alswiki gleert, uf Tialäkt schrybe, und gmërkt, das mer das Fröid macht.
• I chan i der alswiki ganz anderscht schrybe weder uf de dewiki – lockerer, luschtvoler, përsöönlicher, andersch gwichtet. Tialäkt isch gredti Spraach, wo au cha gschribe wëërde – Hoochtüütsch isch gschribeni Spraach, wo au cha gredt wëërde; die beede Warietëëte händ aso en ganz en andere Charakter. Und i der alswiki chan i mi ganz uf daas konzäntriere, was für d Alemannia wichtig isch – was mer es Aaliggen isch.
• I chan i der alswiki über Lüüt schrybe, wo für d Alemannia wichtig, aber für di ypildet dewiki «z wenig relewant» sind. Au wän i mues säge: I de dewiki chönt mer au über mee Lüüt schrybe, me mues nu äifach ganz starch bitoone, wurum die ebe relewant sind… han i au scho gmachet. :-)
• Und nöd zletscht: Ich «missbruuchen» männgisch d alswiki, zum umeprööble, was ich über öpper oder öppis chönt schrybe. Nachane gits dän e styffi und förmlichi «Räinfassig» für d dewiki… Was natüürli nöd ghäisst, das mer d Tialäktfassig dän nüme gfiel!

E paar Gidanke zur alemanische Wikipedia: Ich finde, di alemanisch Wikipedia hät dän en Sinn, wänn si sich uf d Alemannia fokussiert. Daa cha si besser si weder di hoochtüütsch Wikipedia. I Artikel, wo nöd alemannia-spezifisch sind, sett me wän mügli es Kapitel drytue, wo alemannia-relewant isch. Äifach öppis us de hoochtüütsche Wikipedia übersetze, ooni das öppis Alemannia-Bsundrigs drininechunt, bringt degäge wenig. Esoo wird di alemanisch Wikipedia nu zumene schwachen Abklatsch vo de hoochtüütsche. Wëër aber sel öppis wurum i der alemanische Wikipedia naaläse, wänn deet gar nöd mee staat weder i de hoochtüütsche? Di alemanisch Wikipedia bruucht i gwüsse Gibiet en Meewärt im Verglych zu de hoochtüütsche, suscht bruucht si niemert. Si hät nu dänn e würklichi Raison d’être, wänn si öppis chan aabüüte, was di hoochtüütsch nöd hät. Bi vilnen Artikel isch das de Fall – mir gänd daa Uuskumpft, wies di hoochtüütsch nöd macht. Bi ganz vilnen isch das aber nöd de Fall. En indiräkti Raison d’être isch dezue ane, das di alemanisch Wikipedia s grööscht Alemanisch-Korpus isch, wos git. Zum dëm Aaspruch aber würkli grächt wëërde, müessted al Artikel in ere läbige, vom Schrifttüütsch unabhängige, würkli mündlich tänkte Spraach gschribe sy. Au das isch i vilnen Artikel de Fall, i vilne, wo ganz hoochtüütsch tänkt sind, aber au nööd. Ales i alem wuur i säge: D alsWiki isch uf eme guete Wääg, grad au jetz (Dezämber 2018), wo-n-i dëë Naachtraag schrybe, aber si hät na en wyte Wääg vor sich.

(Für miich zur Erinnerig:

• Kategorie:Wikipedia:Hauptsite Tag für «Was isch hütt vor soundsovilne Jaar passiert».
• Vorlage:Houptsyte/Hesch_gwüsst
• Masselöschig
• Wikipedia:Hilfe fir Ammanne
• Wikipedia:Handbuech
• Spezial:Spezialsyte
• zoberscht uf de Hauptsyten es Sätzli inetue, wo ali gseend. Me mues dänn aber au na d Sitenotice aapasse.
• s Baner, wo nu di Aagmäldete gseend, ändere.
• Mit <references responsive /> cha me Fuessnoote laa meespaltig aazäige.)