Finxu




Un finxu[1] (var.: finsu[2], fiensu[3], fisu[4], fixu[5], del llatín: fīxus), fitu[6] (del llatín: fictus), fitola[7], barbacana[8] (del árabe: بربخ (b-al-baqára)) o muñón[9], ye una seña de caráuter permanente, tradicionalmente de piedra (anque anguaño empléguense otros materiales), que sirve pa desllindar propiedaes o territorios, y delles veces pa marcar altores, distances o direiciones d'una vía o camín, en tal casu xeneralízase'l nome a finxu xeográficu. Cuando s'asitia sobre una llomba o montaña, n'asturianu pue recibir el nome de celembru[10] o tesu[11] (del llatín: tēnsus, d'aú tamién provién tiesu).
Los finxos usábense frecuentemente pa marcar o señalar los puntos mas destacaos de les llendes ente países o alministración llocales, pero tamién usábense pa marcar les llendes de tierres privaes y esplotaciones de recursos naturales, especialmente n'áreas onde les bárganes o les muries nun son prácticos o son innecesarios. Les señes utilizaes llántense normalmente nun puntu notable o visible sobre'l terrén axacente. Munchos tan inscritos con información relevante, como l'abreviatura del titular de la llende, la fecha d'instalación y davezu la localización xeográfica, quier dicise, la llonxitú y llatitú del mesmu.
Toponimia
[editar | editar la fonte]Na toponimia menor asturiana puen atopase munchos exemplos de términos xeográficos derivaos o conteniendo elementos que faen referencia a un finxu, evidenciando l'usu d'éstos na zona.
Finxu
[editar | editar la fonte]Finxu y les sos variantes provienen del axetivu llatín fīxus (d'aú tenemos tamién el axetivu fixu), participiu del verbu fīgere ("afitar"). Na documentación medieval asturlleonesa hai frecuentes referencies a petrefixos (finxos de piedra)[12]. Topónimos:
Fitu
[editar | editar la fonte]Fitu provién del llatín fictus, del verbu fīgere ("afitar") mesmo que finxu[12]. Atópense dellos casos ente la toponimia asturiana:
- El Fitu (un monte ente los conceyos de Caravia, Colunga y Parres)
- Fitoria (Uviéu), col sufixu de llugar -oria.
- Fitories (Villaviciosa)
- Piedrafita, nome de delles aldees y llugares n'Asturies, de piedra + fita, en referencia a una piedra que facía les veces de fitu na zona.
- Ríu Piedraḥita
- Parafita (Tinéu)
- Confita (Ibias), d'una formación del llatín cum ("con") + fitu / fita
- La Conḥita (Llanes)
- Regueiru Confitas (Cangas del Narcea)
Muñón
[editar | editar la fonte]L'orixe de la pallabra muñón ye desconocíu, pero propónse una conexón prerromana pola esistencia d'una pallabra hermana nel vascu actual[12]. Atópase en dalgunos topónimos:
- Muñón (Bual)
- Muñones (Villaviciosa)
- Muñón Cimiru (Ḷḷena)
- Muñón Fondiru (Ḷḷena)
- El Picu'l Muñón (Somiedo)
- El Picu'l Moyón (Cabrales)
Referencies
[editar | editar la fonte]- ↑ Esti términu apaez nel Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana. Ver: «finxu».
- ↑ Esti términu apaez nel Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana. Ver: «finsu».
- ↑ Esti términu apaez nel Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana. Ver: «fiensu».
- ↑ Esti términu apaez nel Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana. Ver: «fisu».
- ↑ Esti términu apaez nel Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana. Ver: «fixu».
- ↑ Esti términu apaez nel Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana. Ver: «fitu».
- ↑ Esti términu apaez nel Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana. Ver: «fitola».
- ↑ Esti términu apaez nel Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana. Ver: «barbacana».
- ↑ Esti términu apaez nel Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana. Ver: «muñón».
- ↑ Esti términu apaez nel Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana. Ver: «celembru».
- ↑ Esti términu apaez nel Diccionariu de l'Academia de la Llingua Asturiana. Ver: «tesu».
- 1 2 3 Xose Lluis García Arias, Toponimia Asturiana: El porqué del nombre de nuestros pueblos