İçeriğe atla

Vergiliy

QIRIMTATAR VİKİPEDİYASINIÑ MALÜMATI
Vergiliy
latince Publius Vergilius Maro[1]
portrait
Doğğan künü 70 (m.e.) oktâbr 15[2][3][4]
Doğğan yeri
Ölgen künü 19 (m.e.) sentâbr 21[6][3][4] (50 yaşında)
Ölgen yeri
Memleketi
Zenaatı şair, yazıcı
Ana Magia Polla[d]
Логотип Викисклада Wikimedia Commons saytındaki
Multimedia fayllar

Publius Vergilius Maro (latince Publius Vergilius Maro; milâttan evel 70 oktâbr 15, Mantua civarı — milâttan evel 19 sentâbr 21, Brundiziy, bugünki Brindizi) — qadimiy Roma şairidir. «Bukolikalar», «Georgikalar» ve Roma halqınıñ efsaneviy keçmişini ikâye etken «Eneida» destanınıñ müellifidir. Vergilius imperator Avgust devri Roma şiiriyetiniñ eñ belli vekillerinden biri ve soñraki Avropa edebiyatına eñ çoq tesir etken antik şairlerden biri sayılır.[7]

Vergilius Klio ve Melpomena ilham perilerinen beraber. Milâttan soñ III asırda yapılğan mozaika, Sus, Tunis

Vergilius milâttan evel 70 senesi Mantua yaqınında doğdı. O Kremona, Mediolan ve Romada tasil aldı, soñra Neapolde felsefe ögrendi. Romadaki içki cenkler vaqtında şimaliy İtaliyadaki topraqlar bir qaç kere musadere etildi. Antik tercimeiallarğa köre, Vergiliusnıñ qorantası da toprağını vaqtınca ğayıp etti; amma bu vaqianıñ tafsilâtı belli degil.

Şair Gayus Tsilnius Metsenatnıñ edebiy çevresine kirdi ve Horatsius kibi başqa şairlernen tanıştı. Metsenat ve imperator Avgust onı qorçaladılar. Bunıñnen beraber, Vergiliusnıñ şiirleri tek ükümetni ögmeknen sıñırlanmayıp, cenk, emek, tabiat ve adamnıñ borcu aqqında teren fikirlerni de ifade ete.[8]

Yaratıcılığı

[deñiştir | kodunı deñiştir]

Vergiliusnıñ ilk büyük eseri on şiirden ibaret «Bukolikalar» (latince Eclogae ya da Bucolica) cıyıntığıdır. Milâttan evel tahminen 42–37 seneleri yazılğan bu şiirlerde çobanlarnıñ ayatı, sevgi, topraq musadereleri ve içki cenklerniñ doğurğan qayğıları tasvirlene.

Metsenatqa bağışlanğan «Georgikalar» (latince Georgica) milâttan evel tahminen 37–29 seneleri yazıldı. Dört kitaptan ibaret bu ögretici poemada tarla sürüv, bağçılıq, ayvan asrav ve balqurtçılıq aqqında söz etile. Ziraat mevzusınen beraber, eserde emek, tabiat ve cemiyet aqqında fikirler de yer ala.

Vergiliusnıñ eñ büyük eseri on eki kitaptan ibaret «Eneida» (latince Aeneis) destanıdır. Şair onı milâttan evel qararnen 30–19 seneleri yazdı. Destannıñ baş qaramani troyalı Eney — Venera ve Anhizniñ oğludır. Troya yıqılğanda Eney babası Anhizni alıp şeerden qaça, uzun seyaattan soñ İtaliyağa kele ve Latsium topraqlarında cenk ete. Eser Eney neslini Roma ve Avgustnen bağlap, Roma devletiniñ efsaneviy keçmişini tasvirley.[7]

Milâttan evel 19 senesi Vergilius «Eneida»nı tüzetmek içün Yunanistanğa bardı. Megarada hastalanıp, İtaliyağa qaytqan yolunda alı ağırlaştı. O milâttan evel 19 senesi sentâbr 21 künü Brundiziyde vefat etti. Antik menbalarğa köre, tamamlanmağan destannı yaqmaqlarını vasiyet etti; amma Avgust bunı yapmağa izin bermedi. Lutsius Varius Ruf ve Plotiy Tukka eserni büyük deñişiklik yapmadan neşirge azırladılar.[8]

  • Верґілій Марон Публій // Зарубіжні письменники. Енциклопедичний довідник : у 2 т. / за ред. Н. Михальської та Б. Щавурського. — Тернопіль : Навчальна книга — Богдан, 2005. — А — К. — С. 261. — ISBN 966-692-578-8.
  1. 1 2 Βιργίλιος, // Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (греч.): Πρόσωπα, Έργα, Ρεύµατα, Όροι — Αθήνα: 2007. — S. 303. — ISBN 978-960-16-2237-8
  2. ↑ G. L. P. Virgilius (ingl.) // Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology / W. Smith — Boston: Little, Brown, 1870. — Vol. 3. — P. 1263—1268.
  3. 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France идентификатор BNF (fr.): açıq malümat platforması — 2011.
  4. 1 2 Store norske leksikon (бук.) — 1978. — ISSN 2464-1480
  5. 1 2 (unspecified title)
  6. ↑ Bell A. Encyclopædia Britannica (брит. англ.) — Encyclopædia Britannica, Inc., 1768.
  7. 1 2 «Virgil», Encyclopaedia Britannica (ing.).
  8. 1 2 «Virgil», Oxford Bibliographies in Classics (ing.).