1. Jeografia
Dรญli mak capital Timor-Leste nian, neโebรฉ halo fronteira ho Munisรญpiu Manatuto (este), Munisรญpiu Aileu (sul), Munisรญpiu Liquiรงa (oeste) no Mar Sawu (norte). Munisรญpiu referido iha postu administrativu 6 : Vera Cruz, Atauro, Nain Feto, Metinaro, Dom Aleixo, Cristo Rei neโebรฉ inklui 36 suku.
Demogrรกfikamente, Dรญli iha total de populasaun hamutuk 324.738 (censos 2022) no densidade populasaun mak 1,427.45 ema/kmยฒ ba รกrea 227.60 kmยฒ. Grupu de populasaun ida neโe koalia lian Tetun, nomรณs lian Rahesuk, Resuk, Raklungu no Daduโa iha Atauro.
2. Toponรญmia
Hanesan mรณs ho munisรญpiu seluk, Dรญli mรณs iha signifikadu prรณprio ba naran munisรญpiu nian. Liafuan Dรญli mai husi versaun rua neโebรฉ hatoโo sira nian ponto de vista kona ba naran Dรญli. Primeira versaun hateten katak โDรญliโ mai husi liafuan portuguรชs โDaliโ, katak iha ai tali barak besik be matan Kaikoli neโebรฉ sai hanesan centro ida ba Reino Motaain para halo cerimรณnia gentรญlica. Tinan-tinan, comunidade iha Dรญli halo cerimรณnia dansa tradisional no oferece mos sacrifรญcio/ofertas ba ai tali akar neโe. Husi ida neโe, Portuguรชs sira bolu โdali e rumbiaโ akar/sagu mai husi neba. Ema Dili hanoin katak โdaliโ neโe signifika be matan lulik ho nuneโe sira bolu โdaliโ hanesan โCidade Dรญliโ iha lian local. Iha segunda versaun, dehan katak liafuan โDiliโ mai husi liafuan โaidila laranโ neโebรฉ nakfilak ba Dili. Ema quando halo viagem mai Dili ka liu husi Dili, sira kuu aidila funan lori bas ira nia numa hanesan presente/oferta. Tanba ida neโe mak aidila sai hanesan simbรณlo iha Dili.
3. Istรณria
Antes Portugues sira estabelese sira nian autoridade iha rai Dili, iha ona autoridade tradisional neโebรฉ ukun. Iha tinan 1698, Governo Portugues introdรบs sira nia autoridade, liu husi Governador Antรณnio Coelho Guerreiro. Iha tinan ne, sira comeรงa halo intervenรงรฃo ba Autoridade tradisional sira iha Timor, unklui iha Dรญli. Iha tempu neba, Governador referido ย hatuur capital Timor Portugues iha Lifau-Oecusse. Maibe, tanba situaรงรฃo seguranรงa la permite, capital Timor muda ba Dรญli iha loron 1 de Outubro de 1769 no oficialmente informa ba Timor laran tomak katak Dรญli mak sai hanesan capital Timor Portugues iha loron 10 de Outubro de 1769.
Iha loron 20 de Abril de 1859, liu husi Governador Afonso de Castro estabelese 11 Distritu no Dรญli alรฉm de capital de Timor Portugues sai mos hanesan Distritu ida ho ninian sede iha Capital Dรญli neโebรฉ kompostu husi reino Motael, Ulmera, Hera, Caimauc, Dailor, Failacor no Laclo. Iha tinan 1908, Dรญli sai hanesan commando militar ho naran Komando Militar de Motael, too iha Dezembro 1963 Dรญli transforma ba Camara Municipal, iha okupasaun indonรฉsia sai hanesan Kota Administratif neโebรฉ kompostu husi โKecamatan Dili barat no Kecamatan Dili Timor. Depois da okupasaun indonรฉsia Dรญli sai hanesan Distritu ho subDistritu 6, neโebรฉ agora sai hanesan munisรญpiu no postu administrativu.
4. Klima
Em termos de klima, jeralmente klima iha Munisipiu Dรญli hanesan ho munisรญpiu seluk iha Timor-Leste. ย Klima iha Dรญli fahe ba epoka rua: epoka bai-loron, neโebรฉ hahu husi fulan Julho too Setembro no epoka udan hahu husi Novembro to Junho. Rejistu udan hatudu katak, iha Outubro iha temperatura aas, 29c no iha Setembro iha temperatura neโebรฉ kiโik liu, 12c.
Mudansa klimatika afeta makaโas mos iha Dรญli. Iha tempu bai-loron, provoca rai manas, liu-liu iha areas kostal nuneโe afeta ba presernvasaun beโe menus, no wainhira rai maran no tempu udan, akontese inundasaun.
5. Pontu Interese
Pontu interese husi munisรญpiu Dรญli inklui Cristo Rei, Areia Branca, Mercado Tais, Praia de One Dolar, Museu de Resistรชncia no Estรกtua Joรฃo Paulo II.