Lingvostilo
En socilingvistiko, stilo estas aro de lingvaj variaĵoj kun specifaj sociaj signifoj bazitaj sur grupa aparteno, personaj atributoj aŭ kredoj. Ĉe la kerno de ĉi tiu koncepto estas lingva variado, sen kiu ne ekzistas bazo por distingi sociajn signifojn. Variado povas okazi je la sintaksa, leksika kaj fonologia niveloj.
Multaj aliroj al la interpreto kaj difino de la termino inkluzivas la konceptojn de indekseco, indekseca ordo, poziciigado (vidpunkto) kaj lingva ideologio. Notindas, ke stilo ne estas fiksa atributo de la parolanto, sed konkreta manifestiĝo ene de kunteksto. Fakte, parolantoj, konscie aŭ senkonscie, ofte enkorpigas elementojn de pluraj stiloj en sian paroladon, kiuj konsistigas novan stilon. Ĝi estas diafaza vario, tio estas, ĝi dependas de la komunika situacio.
La Lingva stilo estas termino, kiu ampleksas vastan gamon da signifoj, rilate al parolado kaj verkado – la maniero formi tekston (selektado kaj organizado de lingvaj rimedoj) depende de diversaj selektaj faktoroj, kaj individuaj (de la komunikanto) kaj laŭ la aŭdantaro, legantaro. Stila formado konsistas en la selektado de rimedoj disponeblaj en la lingva sistemo; ĝi montriĝas ĉefe en la leksika kaj frazeologia tavolo, kvankam ankaŭ eblas diferencoj en prononco, fleksio, sintakso kaj ekstera literumado.
Por la stila formado de teksto gravas ne nur individuaj, esprim-impresivaj kaj estetikaj faktoroj, sed ankaŭ superindividuaj faktoroj, sendependaj de la komunika enhavo; tial la koncepto de stilo rilatas al tutaj aroj da tekstoj taŭgaj por certa vivkampo aŭ grupo de aŭtoroj. La elekto de stilaj trajtoj estas sistema. Oni distingas individuajn stilojn (idiolektojn), karakterizajn por individuaj lingvouzantoj, kaj sociajn stilojn, depende de la celo, temo kaj situacio de la sendinto kaj ricevanto de la mesaĝo. Oni ankaŭ povas paroli pri la stilo de unuopa teksto. La konscio pri la elekto de lingvaj rimedoj varias depende de la speco de mesaĝo.
Funkcia stila diferencigo estas karakteriza trajto de normaj (vivantaj) lingvoj, ampleksante ĉiujn vivkampojn. La kapablo uzi lingvajn stilojn konvene konsistigas gravan parton de lingva kompetenteco. Okazas, ke areoj de apartaj funkciaj stiloj estas servataj de malsamaj lingvoj.
Stilo estas la rilato inter la signifo de teksto kaj la maniero, kiel tiu signifo estas esprimita per lingvaj rimedoj. Ĝi konsistigas la ligon inter la signifa formo kaj la signifata enhavo de eldiraĵo, aŭ, laŭ la terminologio de Noam Chomsky, la streĉitecon inter la profunda strukturo kaj la surfaca strukturo de donita teksto.
La tradicia fako traktanta lingvajn stilojn estas stilistiko. Stilistiko estas ĉe la limo inter lingvistiko kaj literaturaj studoj.
Esperanta lingvostilo
[redakti | redakti fonton]La "lingva stilo" de Esperanto karakteriziĝas per sia logiko, sia manko de politika aŭ socia antaŭjuĝo, kaj sia facileco de lernmaniero, plibonigita per fiksaj gramatikaj reguloj kaj riĉa sistemo de prefiksoj kaj sufiksoj. Ĉi tiuj aspektoj faras Esperanton neŭtrala internacia lingvo celita transponti komunikadajn breĉojn inter malsamaj lingvaj komunumoj, uzante vortprovizon derivitan ĉefe de eŭropaj lingvoj.
