Edukira joan

Providence

Wikipedia, Entziklopedia askea
Providence
Providence
hiri handia
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Ameriketako Estatu Batuak
Estatua Rhode Island
County of Rhode IslandProvidence konderria
AlkateaBrett Smiley
Izen ofizialaProvidence
Jatorrizko izenaProvidence
Posta kodea02901, 02902, 02903 eta 02904
FIPS kodea44-59000
Geografia
Koordenatuak41°48′N 71°24′W / 41.8°N 71.4°W / 41.8; -71.4
Mapa
Azalera53,273967 km²
Altitudea23 m
Demografia
Biztanleria190.934 (2020ko apirilaren 1a)
Dentsitatea3.584 bizt/km²
Etxebizitzak64.190
Informazio gehigarria
Sorrera1636
Telefono aurrizkia401
Hiri senidetuakFlorentzia, Phnom Penh, Kiev, Afula eta Krementxuk
providenceri.gov

Providence (ˈprɒvɪdəns ahoskatua) Ameriketako Estatu Batuetako Rhode Island estatuko hiriburua da. 2009. urteko errolda datuen arabera hiriak 171.909 biztanle inguru ditu. Providence Ingalaterra Berriko hiririk zaharrenetako bat da.

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Providence 1636ko ekainean sortu zuen Roger Williams teologo puritanoak, eta jatorrizko hamahiru kolonietako bat bihurtu zen. Massachusettseko badiako koloniako koloniako ministro gisa, Williamsek eliza eta estatua banatzearen alde egin zuen, eta kolonoek bertako amerikarren lurrak konfiskatzea gaitzetsi zuen. "Iritzi ezberdin, berri eta arriskutsu" horiengatik sedizioagatik eta heresiagatik kondenatua izan zen, eta koloniatik erbesteratua. Williamsek eta beste batzuek asentamendu bat ezarri zuten Rumforden.[1]

Talde kanporatua ibaian behera joan zen Seekonk ibaitik, orain Fox Point bezala ezagutzen den tokiaren inguruan eta ibaian gora Providence ibaitik Moshassuck eta Woonasquatucket ibaien elkarguneraino.[2] Bertan kokaleku berri bat ezarri zuten eta "Providenceko landaketak" deitu zioten, aro kolonialeko Estatu Batuetako lehen herrietako bat.

Salemek eta Bostonek ez bezala, Providencek ez zuen Errege-gutunik. Kolonoak honela antolatu ziren, ibaiaren ekialdean (East Side) lurrak esleituz 1638an.

1652an, Providencek 10 urte baino gehiagorako esklabotza afrikarra eta afroamerikarra debekatu zituen. Estatu Batuetan esklabotzaren aurkako lehen legea izan zen estatutu hori, nahiz eta debekua inoiz aplikatu izanaren frogarik ez egon.[3]

1676ko martxoan, Narragansett herriak Providence Plantations erre zuten Filipe Erregearen Gerra barruan. Geroago, urtean, Rhode Islandeko legealdiak errieta formala egin zien beste koloniei gerra eragiteagatik.[4]

Providenceko biztanleak Independentzia Gerraren aurreko garaian odola isuri zuten lehen abertzaleen artean egon ziren, eta Rhode Island izan zen 1776ko maiatzaren 4an britainiar Koroarekiko leialtasunari uko egin zion lehena. 1790eko maiatzaren 29an Estatu Batuetako Konstituzioa berretsi zuen Hamahiru Estatuetako azkena ere izan zen.

Gerraren ondoren, Providence herrialdeko bederatzigarren hiri handiena izan zen, 7614 biztanlerekin.[5] Ekonomia itsasoko ahaleginetatik manufakturara igaro zen, bereziki makineria, erremintak, zilargintza, bitxiak eta ehungintza. XIX. mendearen hasieran, Providencek herrialdeko fabrikazio-planta handienetako batzuk zituen.

Providenceko biztanleek hiriko gutuna berretsi zuten 1831n; garai hartan, biztanleria 17.000tik gorakoa zen.[6]

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera 190.934 biztanle zeuden. Batez besteko adina 30,9 urtekoa zen ( Rhode Islandeko mapa), 30,8 urtekoa gizonezkoen artean eta 31,1 urtekoa emakumezkoen artean. Biztanleen % 21,5 18 urtetik beherakoak ziren eta % 11,0 65 urtetik gorakoak. 100 emakumeko, 94,7 gizon zeuden, eta 18 urtetik gorako 100 emakumeko, 92,3 gizon zeuden adin-talde horretan.[7][8]

BiztanleriaUrtea050.000100.000150.000200.000250.000300.00017001750180018501900195020002050Biztanleria Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira, AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau). Grafikoa hemen alda daiteke. Azken 5 urteak (2021-2025) estimazioak dira; gainerakoak errolda historikoetatik datoz, hamarkada bakoitzean egiten direnak.

Biztanleria-piramidea 2020
Guztira: 92.861 gizon, 98.073 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
1.02
 
85+
 
1.69
1.03
 
80-84
 
1.38
1.70
 
75-79
 
1.86
2.76
 
70-74
 
2.88
3.82
 
65-69
 
3.76
4.79
 
60-64
 
4.77
5.05
 
55-59
 
4.99
5.37
 
50-54
 
5.26
5.18
 
45-49
 
5.04
5.51
 
40-44
 
5.75
6.96
 
35-39
 
6.66
8.53
 
30-34
 
8.18
9.08
 
25-29
 
9.33
11.64
 
20-24
 
12.18
9.26
 
15-19
 
9.79
6.37
 
10-14
 
5.78
6.03
 
5-9
 
5.39
5.89
 
0-4
 
5.32
Iturria: Datu hauek AEBko Errolda Bulegotik (U.S. Census Bureau) eskuratu dira, 2020ko zentsutik (DHC, P12 taula)[9]

Arraza eta etnizitatea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2020ko Ameriketako Estatu Batuetako erroldaren arabera, udalerrian 190.934 biztanle zeuden. Herritarren % 43,9 hispano edo latinoa zen, edozein arrazakoak[oh 1]. Ez-hispanoen artean % 57,8 zuria zen, lekuko biztanleria osoaren % 32,4[oh 2]; % 20,9 beltza edo afroamerikarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 11,7; % 10,6 asiarra zen, lekuko biztanleria osoaren % 5,9; % 7,7 bi arraza edo gehiago zen, lekuko biztanleria osoaren % 4,3; % 0,8 amerindiarra edo Alaskako natiboa zen, lekuko biztanleria osoaren % 0,5; eta % 2,0 bestelako arraza bat zen, lekuko biztanleria osoaren % 1,1.[oh 3][10]

Arraza/etnia Rhode Islandeko mapa
Etnizitatea
2000
70,0 %
30,0 %
2010
61,9 %
38,1 %
2020
56,1 %
43,9 %
Ez-hispanoa edo ez-latinoa Hispanoa edo latinoa
Arraza (ez-hispanoak)
2000
54,5 %
14,5 %
6,0 %
6,1 %
17,6 %
2010
60,7 %
21,2 %
10,1 %
2020
57,8 %
20,9 %
10,6 %
7,7 %
Zuria Beltza edo afroamerikarra Asiarra Bi arraza edo gehiago Amerindiarra edo Alaskako natiboa Hawaiiko edo Ozeaniako uharteak Bestelako arraza bat

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaioterriari dagokionez, biztanleen % 33,1 estatu berean jaiotakoak, % 28,6 beste estatu amerikar batean jaiotakoak eta % 33,5 atzerrian jaiotakoak (atzerritarrak) ziren.[oh 4] Atzerritarren artean, % 46,9 AEBko herritar naturalizatuak ziren eta % 53,1 ez ziren herritarrak. Jatorriari erreparatuta, atzerritarren gehiengoa Latinoamerikan jaiotakoa zen (% 69,3, biztanleria osoaren % 23,2); ondoren Asian (% 13,1, % 4,4), Afrikan (% 10,4, % 3,5), Europan (% 6,0, % 2,0) eta Ipar Amerikan (% 1,0, % 0,3).[oh 5][11]

Jaioterria eta jatorria Rhode Islandeko mapa
Jaioterria
33,1 %
28,6 %
33,5 %
Estatu berean Beste estatu batean Beste (Puerto Rico, e.a.) Atzerrian
Atzerritarren herritartasun-egoera
46,9 %
53,1 %
Naturalizatua Ez-herritarra
Atzerriko jatorria, kontinentea
69,3 %
13,1 %
10,4 %
Latinoamerika Asia Afrika Europa Ipar Amerika Ozeania

Etxebizitza eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerrian 75.257 etxebizitza zeuden, horietatik % 92,5 okupatuta eta % 7,5 hutsik.[12] Okupatutako etxebizitzen artean, % 33,5 jabeek okupatutakoak ziren eta % 66,5 errentan hartutakoak.[8] Udalerrian 69.597 etxegune zeuden guztira, horietatik % 55,1 familia-etxeguneak ziren eta % 44,9 familiarik gabekoak. Familia-etxeguneen artean, % 53,8 ezkondutako bikoteek osatzen zituzten eta % 46,2 bestelako familia motek. Familiarik gabeko etxeguneen artean, % 73,1 pertsona bakarrik bizi ziren eta % 26,9 beste norbaitekin, ahaiderik gabe.[13] Talde-bizilekuetan bizi ziren 16.161 pertsona (biztanleria osoaren % 8,5); horietatik 12.080 unibertsitateko ikasleen egoitzetan bizi ziren.[12]

75.257etxebizitza
69.597okupatuak
16.161talde-bizilekuetan

Etxebizitzak Rhode Islandeko mapa

23.309
46.288
5.660
Jabetzan (23.309) Alokairuan (46.288) Hutsik (5.660)

Etxegune motak

20.630
4.562
13.156
22.841
8.408
Ezkondutako bikotea (20.630) Gizon-burua (ezkontiderik gabe) (4.562) Emakume-burua (ezkontiderik gabe) (13.156) Bakarrik bizi (22.841) Beste norbaitekin (8.408)

Talde-bizilekuetako biztanleria

12.080
4.006
Zuzentze- eta gazte-egoitzak (75) Unibertsitateko egoitzak (12.080) Beste (4.006)

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

25 urtetik gorako biztanleen artean, % 82,1k batxilergo-titulua edo goragokoa zuten, % 34,6k unibertsitate-gradua edo goragokoa zuten eta % 16,6k graduondoko titulua (masterra, titulu profesionala edo doktoretza) zuten.[14]

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errenta

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Etxeguneen errenta mediana 68.119 $ zen ( Rhode Islandeko mapa), eta familiena, 80.994 $. Per capita errenta 37.138 $ zen. Biztanleriaren % 20,7 pobrezia-atalasetik behera zegoen.[15] Etxeguneen artean, % 7,7k 10.000 $ baino gutxiagoko errenta zuten, eta % 9,8k 200.000 $ edo gehiagoko errenta zuten.[16]

68.119 $etxegunearen errenta mediana
80.994 $familiaren errenta mediana
37.138 $biztanleko errenta
% 20,7pobrezian

Etxeguneen errenta banaketa

% 7,7
% 6,9
% 6,6
% 10,0
% 13,0
% 8,0
% 6,3
% 8,2
% 9,8
< 10.000 $ — % 7,7 (5.532) 10.000-14.999 $ — % 6,9 (4.924) 15.000-19.999 $ — % 4,1 (2.920) 20.000-24.999 $ — % 3,5 (2.483) 25.000-29.999 $ — % 2,5 (1.819) 30.000-34.999 $ — % 3,4 (2.407) 35.000-39.999 $ — % 3,3 (2.369) 40.000-44.999 $ — % 3,8 (2.689) 45.000-49.999 $ — % 3,1 (2.216) 50.000-59.999 $ — % 6,6 (4.688) 60.000-74.999 $ — % 10,0 (7.154) 75.000-99.999 $ — % 13,0 (9.299) 100.000-124.999 $ — % 8,0 (5.700) 125.000-149.999 $ — % 6,3 (4.482) 150.000-199.999 $ — % 8,2 (5.841) ≥ 200.000 $ — % 9,8 (6.974)

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
    Datu klimatikoak (Providence, 1981–2010)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 21 22 32 37 36 37 39 40 38 31 27 25 40
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 3 5 9 15 20 25 28 27 23 17 12 6 15.8
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) -6 -5 -1 4 9 15 18 17 13 7 2 -3 5.8
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -25 -27 -17 -12 -2 4 9 4 0 -7 -14 -24 -27
Pilatutako prezipitazioa (mm) 96 85 127 111 90 92 83 91 100 100 115 107 1196
Prezipitazio egunak (≥ 0.01 in) 11.0 9.7 11.9 11.3 12.0 10.9 9.4 9.0 8.7 9.4 10.1 11.6 125
Elur egunak (≥ 0.1 in) 5.6 4.7 3.4 0.6 0 0 0 0 0 0 0.6 3.4 18.3
Eguzki orduak 170.5 175.2 217.0 225.0 254.2 273.0 291.4 263.5 234.0 207.7 147.0 148.8 2607.3
Iturria: [17]

Hiritar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Providence ondorengo hiriekin senidetuta dago:

Iruditegia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Hispano edo latinoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  2. ↑ Bigarren ehunekoa lekuko biztanleria osoaren gainean kalkulatuta dago, ez soilik hispano ez direnen taldearen gainean. Hispanoak edozein arrazatakoak izan daitezke.
  3. ↑ Arraza-kategoria hauek Ameriketako Estatu Batuetako Zentsu Bulegoak eta Kudeaketa eta Aurrekontu Bulegoak (OMB) ezarritako sailkapen administratiboak dira, ez sailkapen zientifikoak.
  4. ↑ Puerto Ricon jaiotakoak eta atzerrian edo AEBko uharte-eremuetan guraso estatubatuarren seme-alaba gisa jaiotakoak jatorriz estatubatuartzat hartzen dira, eta ez dira atzerrian jaiotakotzat zenbatzen.
  5. ↑ Lehen ehunekoa atzerrian jaiotako biztanleriaren gainean kalkulatuta dago; bigarrena, parentesi artean, udalerriko biztanleria osoaren gainean.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ https://web.archive.org/web/20060113213109/http://www.providenceri.com/history/centuries1.html
  2. ↑ (Ingelesez) City of Providence – Powered by Preservica. (kontsulta data: 2026-10-24).
  3. ↑ «America's First Anti-Slavery Statute Was Passed in 1652. Here's Why It Was Ignored» Time (kontsulta data: 2026-10-25).
  4. ↑ https://web.archive.org/web/20210415041850/https://books.google.com/books?id=9QUTAAAAYAAJ&q=providence+burned+1676&pg=PA19
  5. ↑ «Providence: "THREE AND ONE-HALF CENTURIES AT A GLANCE"» www.providenceri.com (kontsulta data: 2026-10-25).
  6. ↑ «Providence: "THREE AND ONE-HALF CENTURIES AT A GLANCE"» www.providenceri.com (kontsulta data: 2026-10-25).
  7. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P12, Sex by Age» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  8. 1 2 (Ingelesez) «2020 Census Demographic Profile: Table DP1, Median Age and Housing Tenure» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  9. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  10. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Detailed Demographic and Housing Characteristics File A (Detailed DHC-A)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-08-31).
  11. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Place of Birth by Nativity and Citizenship Status (Table B05002)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  12. 1 2 (Ingelesez) «2020 Decennial Census Redistricting Data (Public Law 94-171)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  13. ↑ (Ingelesez) «2020 Census Demographic and Housing Characteristics File (DHC): Table P16, Households by Type» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-02).
  14. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B15003, Educational Attainment for the Population 25 Years and Over» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  15. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Tables B19013 (Median Household Income), B19113 (Median Family Income), B19301 (Per Capita Income), and B17001 (Poverty Status in the Past 12 Months)» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  16. ↑ (Ingelesez) «American Community Survey 5-Year Estimates: Table B19001, Household Income in the Past 12 Months» U.S. Census Bureau (kontsulta data: 2026-09-03).
  17. ↑ http://www.nws.noaa.gov/climate/xmacis.php?wfo=box NOAA

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Geografia
Ameriketako Estatu Batuak
 Artikulu hau Ameriketako Estatu Batuetako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Providence&oldid=11858059"(e)tik eskuratuta