Edukira joan

Saint-Martory

Saint-Martory
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Okzitania
Departamendua Garona Garaia
BarrutiSaint-Gaudenseko barrutia
Kantonamenducanton of Saint-Martory
Izen ofizialaSaint-Martory
Montagne-sur-Garonne
Posta kodea31360
Geografia
Koordenatuak43°08′34″N 0°55′46″E / 43.1428°N 0.9294°E / 43.1428; 0.9294
Mapa
Azalera8,3 km²
Altitudea287 m, 269 m, 485 m eta 317 m
MugakideakMancioux, Arnaud-Guilhem, Castillon-de-Saint-Martory, Laffite-Toupière, Lestelle-de-Saint-Martory, Mazères-sur-Salat, Montsaunès eta Roquefort-sur-Garonne
Demografia
Biztanleria1.027 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 521 (%50,7) (%49,3) 507 alt_right
Dentsitatea124 bizt/km²
st-martory.com

Saint-Martory (frantsesez eta ofizialki: Saint-Martory eta okzitanieraz Sent Martòri) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Garona Garaia departamenduan dago, Okzitania eskualdean. Azken erroldaren arabera 1.027 biztanle zituen 8,3 km²-ko azaleran.

Historia

Historiaurrea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Torassa haitzuloa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Azil aldiko hiru puntak Torassa haitzuloko aztarnategia - Tolosako museoa.
Azil aldiko puntak Torassa haitzuloko aztarnategia - Historia Naturalaren Tolosako museoa.

Tourasse haitzuloa, batzuetan Montpezat koba izenekoa, hiriaren ipar-ekialdean dagoen Montpezateko gaztelu zaharraren goialdean dago, La Tourasse frantsesez eta Torassa okzitanieraz, izeneko tokian. Torassa dorretzar edo dorre handia esan nahi du okzitanieraz.

1872an, Gabriel de Mortillet-ek leku hori aukeratu zuen Madeleine aldia eta Neolitoaren artean dagoen estratigrafia arkeologiko berri bat definitzeko: Tourasse aldia. Izen hori gaur egun ez da erabiltzen Azil aldia terminoaren mesedetan. Leku honetako Madeleine eta Azil Aldiko aztarnak ditu.

Montconfort haitzuloa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Montconfort haitzuloa, aurrekotik gertu, L. Darbasek 1882an induskatutako Madeleine aldiko koba apaindua da. 1993tik dago inskribatua monumentu historikoen tituluan. Lussac-Angles motako azagaiak eman ditu, eta horrek Montconfort-ek Akitaniako iparraldearen eta hegoaldeko eskualdeen arteko harremanak erakusten ditu.

Erromatar garaian Calagorris[1] izena izan zuen, Errioxako Calahorrak izan zuen bezala[2].

Commingeseko konterri barruan egon zen, eta ondoren, Commanderie de Montsaunès (Montsauneseko enkomienda).

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Mancioux, Arnaud-Guilhem, Castillon-de-Saint-Martory, Laffite-Toupière, Lestelle-de-Saint-Martory, Mazères-sur-Salat, Montsaunès eta Roquefort-sur-Garonne.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Saint-MartorySaint-Martory
Població amb 410 habitants (2000)Mancioux (2,6 km)
Població amb 400 habitants (2000)Montsaunès (3,3 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko aldatua du[3]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Csa motakoa da: Mediterraneoko klima epela, uda bero eta lehorrarekin[4]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio zentraletako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 1000-1200 mm artekoa)[5]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[6].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 12,6 °C-koa da, 14,8 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 903 mm-koa da, urtarrilean 9,5 euri-egun eta uztailean 6,3 egun izanik[3]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Palaminy udalerrian dago, 11,7 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 13,2 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 715,2 mm-koa delarik[7]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 41,8 °C-koa da, 2023ko abuztuaren 23an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -13,1 °C-koa da, 2012ko otsailaren 9an lortua[oh 1][7].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 12,0 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (20,2 °C) eta hotzena urtarrila (4,4 °C). Urteko prezipitazioa 808 mm-koa da; hilabeterik euritsuena maiatza da (90 mm) eta lehorrena abuztua (52 mm).[8]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,16 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (11,5 °C) baino 1,0 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2003, 2018, 2020, 2022 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (13,3 °C) eta hotzena 1972 (10,6 °C).[8]

    Datu klimatikoak (Saint-Martory)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 4.4 5.4 8.3 10.7 14.6 18.2 20.2 20.1 16.5 12.5 7.7 5.0 12.0
Pilatutako prezipitazioa (mm) 72 59 62 85 90 64 54 52 56 62 84 69 808
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (11,5 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
−0,1−0,4+0,7+0,6+1,1+1,4+0,9+1,3−0,1+0,10,0+0,1
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 25 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (11,5 °C)
+2 °C−2 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[9]

BiztanleriaUrtea800850900950100010501100115012001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 507 gizon, 521 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
2.30
2.96
 
90-94
 
3.84
2.96
 
85-89
 
7.29
4.14
 
80-84
 
4.03
1.97
 
75-79
 
4.80
5.13
 
70-74
 
4.99
11.05
 
65-69
 
4.80
3.16
 
60-64
 
7.87
7.10
 
55-59
 
3.84
7.30
 
50-54
 
5.95
11.05
 
45-49
 
8.06
5.13
 
40-44
 
3.07
5.13
 
35-39
 
5.95
6.11
 
30-34
 
5.95
5.92
 
25-29
 
3.84
2.96
 
20-24
 
3.07
7.30
 
15-19
 
4.99
4.34
 
10-14
 
6.14
3.16
 
5-9
 
6.14
3.16
 
0-4
 
3.07
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[10].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Saint-Martory udalerrian 887 biztanle zeuden eta 443 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,00 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 43,3), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).[12]

887biztanle
443elkarbizitza-unitate
2,00lagun elkarbizitza-unitateko
251familia
Udalerria
% 19
% 30
% 8
% 43
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 251 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (132). Guraso bakarreko 36 familietatik 26etan ama zen guraso bakarra. 143 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 41k seme-alaba bakarra zuten etxean, 47k bi, eta 21k hiru edo gehiago.[12]

132
83
36
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean143
Seme-alaba bat41
Bi seme-alaba47
Hiru seme-alaba16
Lau edo gehiago5

15 urte edo gehiago zituzten 894 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 6,5 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 26,8. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 40-54 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 68,6). 80 urte edo gehiagoko 123 biztanleetatik 63 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 60 kolektibitateren batean.[12]

Bakarrik bizi da
15-24% 6
25-39% 14
40-54% 15
55-64% 34
65-79% 29
80 +% 27
Bikotean bizi da
15-24% 10
25-39% 60
40-54% 69
55-64% 56
65-79% 53
80 +% 20

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 31,8 ezkonduta zegoen, eta beste % 18,8 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 12,0 izatezko bikotean eta % 6,8 PACS bidez lotuta). % 30,9 ezkongabeak ziren, % 10,0 alargunak eta % 8,6 dibortziatuak.[12]

Ezkonduta% 31,8
Ezkongabea% 30,9
Izatezko bikotean% 12,0
Alarguna% 10,0
Dibortziatuta% 8,6
PACS bidez lotuta% 6,8

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 41,1), enplegatuak (% 15,1), eskulangileak (% 12,6), erdi-mailako lanbideak (% 11,5). Talde nagusia (erretiratuak, % 41,1) Garona Garaia departamenduko batez bestekoaren (% 22,7) gainetik dago. Ez zen nekazaririk erregistratu erreferentziazko pertsona gisa.[12]

Udalerria
% 10
% 12
% 15
% 13
% 41
Garona Garaia
% 20
% 18
% 15
% 10
% 23
% 9
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 570 etxebizitza zeuden. Horietatik 442 egoitza nagusi ziren, 40 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 88 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (470), eta apartamentuak gutxi ziren (98). Egoitza nagusietatik 300 beren jabearen bizilekuak ziren, 133 alokairuan zeuden, 16 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 10 doan lagata.[13]

570etxebizitza
442egoitza nagusi
470etxe
98apartamentu

Etxebizitza multzoa

442
88
Egoitza nagusia (442)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (40)Hutsik (88)

Etxe mota

470
98
Etxea (470)Apartamentua (98)

Jabetza egoera

300
133
Jabeak (300)Alokairuan (133)HLM (16)Doan lagata (10)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1919 aurretik artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (150).[13]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik150
1919-194532
1946-197060
1971-199099
1991-200533
2006-202062

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (191). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (190 etxebizitzatan). 260 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 225 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 178tan bi edo gehiago.[13]

Gela kopurua

1 gela3
2 gela28
3 gela91
4 gela129
5 gela edo gehiago191

Berogailu mota

130
190
90
Gas sarea (130)Fuel-olioa (22)Elektrizitatea (190)Gas botila (10)Bestelakoak (90)

Aparkalekua eta ibilgailuak

260aparkalekua
225ibilgailu 1
178ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 581 biztanleetatik 426 aktibo ziren (% 73,3), horietako 372 lanean (% 64,0) eta 55 langabezian (aktiboen % 12,9).

58115-64 urteko biztanle
% 73,3aktibo
% 64,0lanean
% 12,9langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 50,9
25-54 urte% 83,0
55-64 urte% 67,2
Gizonak% 72,0
Emakumeak% 74,7

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 24,4
BEPC, brebeta% 20,7
CAP-BEP% 11,6
Batxilergoa% 15,6
Goi-mailako +2% 5,5
Goi-mailako +3/4% 6,1
Goi-mailako +5% 8,3

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 12,9). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

154 ez-aktibotik 37 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 24,0), 32 erretiraturik zeuden (% 20,8) eta 85 bestelako ez-aktibo ziren (% 55,2).

Ez-aktiboak

% 24
% 21
% 55
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 9
% 19
% 22
% 30
% 21
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 427 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 372 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

427enplegu udalerrian
% 78,0soldatapeko
% 22,0ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 22.840 eurokoa zen.

22.840 €diru-sarreren mediana▼ Dep.: 27.040 €

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 56 komertzioetatik, 3 erauzte enpresak ziren, 1 janari enpresa zen, 1 material elektrikoaren fabrikazioko enpresa zen, 3 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 8 eraikuntza enpresak ziren, 11 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 5 garraio enpresak ziren, 5 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 finantziazio enpresa zen, 1 higiezinen enpresa zen, 5 zerbitzu enpresak ziren, 10 administrazio publikoko enpresak ziren eta 2 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[14]

2009an zeuden norbanakoentzako 12 zerbitzu publikoetatik, 1 jendarmeria zen, 1 posta bulegoa, 1 banku bulegoa, 1 igeltseroa, 1 margolaria, 1 zurgina, 2 iturginak, 1 argiketaria, 2 ile apaindegiak eta 1 higiezinen agentzia.[15]

2009an zeuden 6 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 1 okindegi zen, 2 harategiak, 1 liburu denda zen eta 1 lore-denda zen.[16]

2000. urtean Saint-Martory udalerrian 6 nekazaritza-ustiategi zeuden, 249 hektarea erabiltzen.[17]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.

2009an lehen-hezkuntzako eskola bat zegoen.

  1. ↑ Estazioko erregistroak 2002ko maiatzaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 2,6 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Ingelesez) Keay, S. J.; Mathisen, R. W.; Sivan, H. S.. (2012-02-14). «Calagorris: a Pleiades name resource» Pleiades: a gazetteer of past places (kontsulta data: 2021-05-29).
  2. ↑ (Frantsesez) Dupré, Nicole. (1998). «Les Calagurris de Gaule et D’Hispanie» Kalakorikos. , 19-28 or. http://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/192167.pdf.
  3. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  4. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  5. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  6. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  7. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Palaminy », fiche climatologique. .
  8. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  9. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  10. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  11. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  12. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  13. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  14. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  15. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  16. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  17. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]