Edukira joan

Vertaizon

Vertaizon
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Auvernia-Rodano-Alpeak
Departamendua Puy-de-Dôme
BarrutiClermont-Ferrandeko barrutia
Kantonamenducanton of Vertaizon
Izen ofizialaVertaizon
Posta kodea63910
Geografia
Koordenatuak45°46′11″N 3°17′11″E / 45.7697°N 3.2864°E / 45.7697; 3.2864
Mapa
Azalera12,83 km²
Altitudea370 m, 306 m, 594 m eta 377 m
MugakideakBeauregard-l'Évêque, Bouzel, Chauriat, Pont-du-Château, Vassel eta Mur-sur-Allier
Demografia
Biztanleria3.527 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 1.675 (%48,6) (%51,4) 1.774 alt_right
Dentsitatea275 bizt/km²
vertaizon.fr

Vertaizon (frantsesez eta ofizialki: Vertaizon) Okzitaniako udalerri bat da. Administratiboki Frantziako Puy-de-Dôme departamenduan dago, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Azken erroldaren arabera 3.527 biztanle zituen 12,8 km²-ko azaleran.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Beauregard-l'Évêque, Bouzel, Chauriat, Pont-du-Château, Vassel eta Mur-sur-Allier.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
VertaizonVertaizon
Població amb 216 habitants (2000)Vassel (1,8 km)
Població amb 1502 habitants (2000)Chauriat (2,2 km)
Població amb 687 habitants (2000)Bouzel (2,3 km)
Població amb 378 habitants (2000)Chas (2,5 km)
Població amb 1305 habitants (2000)Dallet (3,7 km)
Població amb 1758 habitants (2000)Mezel (4,1 km)
Població amb 322 habitants (2000)Espirat (4,1 km)
Població amb 974 habitants (2000)Moissat (5,1 km)
Població amb 563 habitants (2000)Seychalles (5,6 km)
Població amb 309 habitants (2000)Reignat (5,9 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak Erdialdeko eta Iparraldeko lautaden klima ozeaniko degradatua du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Massif Centraleko ipar-ekialdeako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: urteko prezipitazioa 800-1200 mm artekoa, urte osoan ondo banatuta)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 11,2 °C-koa da, 16,3 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 860 mm-koa da, urtarrilean 1 euri-egun eta uztailean 7,3 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Fayet-le-Château udalerrian dago, 13,7 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 11,2 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 889,9 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 39,5 °C-koa da, 2026ko uztailaren 10an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -20 °C-koa da, 1987ko urtarrilaren 12an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 11,7 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (20,4 °C) eta hotzena urtarrila (3,8 °C). Urteko prezipitazioa 687 mm-koa da; hilabeterik euritsuena maiatza da (78 mm) eta lehorrena otsaila (29 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,30 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (10,7 °C) baino 1,7 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2015, 2018, 2020, 2022 eta 2023. Urterik beroena 2022 izan zen (13,1 °C) eta hotzena 1963 (9,5 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Vertaizon)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 3.8 4.5 7.7 10.6 14.7 18.3 20.4 20.1 15.8 12.1 7.4 4.6 11.7
Pilatutako prezipitazioa (mm) 38 29 35 59 78 75 74 73 66 62 60 40 687
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (10,7 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,9+0,2+1,2+1,2+1,4+1,6+1,0+1,5−0,1+0,6+0,9+1,2
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 25 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (10,7 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea10001500200025003000350040001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 1.774 gizon, 1.675 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
95+
 
0.00
0.00
 
90-94
 
0.84
0.51
 
85-89
 
1.37
1.86
 
80-84
 
1.97
1.86
 
75-79
 
2.51
3.44
 
70-74
 
4.48
5.30
 
65-69
 
3.10
4.51
 
60-64
 
6.75
7.44
 
55-59
 
7.04
7.78
 
50-54
 
6.51
7.27
 
45-49
 
8.60
7.05
 
40-44
 
8.36
8.68
 
35-39
 
8.54
6.76
 
30-34
 
7.46
5.07
 
25-29
 
3.94
6.60
 
20-24
 
4.90
6.48
 
15-19
 
5.43
7.16
 
10-14
 
7.58
6.26
 
5-9
 
6.87
5.98
 
0-4
 
3.76
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Vertaizon udalerrian 3.378 biztanle zeuden eta 1.384 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,44 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena seme-alabekin bizi ziren bikoteak ziren (% 36,6). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 25,1 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[10]

3.378biztanle
1.384elkarbizitza-unitate
2,44lagun elkarbizitza-unitateko
1.026familia
Udalerria
% 37
% 30
% 25
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 1.026 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (506). Guraso bakarreko 107 familietatik 63etan ama zen guraso bakarra. 467 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 220k seme-alaba bakarra zuten etxean, 260k bi, eta 79k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 506 bikoteetatik 29tan (% 5,7) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[10]

413
506
107
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean467
Seme-alaba bat220
Bi seme-alaba260
Hiru seme-alaba59
Lau edo gehiago20

15 urte edo gehiago zituzten 2.871 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 3,7 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 38,7. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 25-39 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 76,1).[10]

Bakarrik bizi da
15-24% 4
25-39% 7
40-54% 10
55-64% 14
65-79% 25
80 +% 39
Bikotean bizi da
15-24% 9
25-39% 76
40-54% 75
55-64% 76
65-79% 70
80 +% 52

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 38,9 ezkonduta zegoen, eta beste % 24,9 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 11,6 izatezko bikotean eta % 13,3 PACS bidez lotuta). % 27,6 ezkongabeak ziren, % 4,2 alargunak eta % 4,3 dibortziatuak.[10]

Ezkonduta% 38,9
Ezkongabea% 27,6
PACS bidez lotuta% 13,3
Izatezko bikotean% 11,6
Dibortziatuta% 4,3
Alarguna% 4,2

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 23,8), erdi-mailako lanbideak (% 21,1), eskulangileak (% 19,8), enplegatuak (% 15,5). Talde nagusia (erretiratuak, % 23,8) Puy-de-Dôme departamenduko batez bestekoaren (% 31,8) azpitik dago. Ez zen nekazaririk erregistratu erreferentziazko pertsona gisa.[10]

Udalerria
% 13
% 21
% 16
% 20
% 24
Puy-de-Dôme
% 11
% 15
% 15
% 13
% 32
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 1.548 etxebizitza zeuden. Horietatik 1.383 egoitza nagusi ziren, 25 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 141 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (1.365), eta apartamentuak gutxi ziren (174). Egoitza nagusietatik 1.115 beren jabearen bizilekuak ziren, 246 alokairuan zeuden, 51 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 21 doan lagata.[11]

1.548etxebizitza
1.383egoitza nagusi
1.365etxe
174apartamentu

Etxebizitza multzoa

1.383
141
Egoitza nagusia (1.383)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (25)Hutsik (141)

Etxe mota

1.365
174
Etxea (1.365)Apartamentua (174)

Jabetza egoera

1.115
246
Jabeak (1.115)Alokairuan (246)HLM (51)Doan lagata (21)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 2006-2020 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (359).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik127
1919-1945103
1946-1970206
1971-1990292
1991-2005232
2006-2020359

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (703). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (607 etxebizitzatan). 1.085 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 509 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 807tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela6
2 gela55
3 gela189
4 gela430
5 gela edo gehiago703

Berogailu mota

381
117
607
266
Gas sarea (381)Fuel-olioa (117)Elektrizitatea (607)Gas botila (12)Bestelakoak (266)

Aparkalekua eta ibilgailuak

1.085aparkalekua
509ibilgailu 1
807ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 2.366 biztanleetatik 1.807 aktibo ziren (% 76,4), horietako 1.718 lanean (% 72,6) eta 89 langabezian (aktiboen % 4,9).

2.36615-64 urteko biztanle
% 76,4aktibo
% 72,6lanean
% 4,9langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 43,9
25-54 urte% 89,1
55-64 urte% 63,1
Gizonak% 77,7
Emakumeak% 75,0

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 10,9
BEPC, brebeta% 7,2
CAP-BEP% 5,2
Batxilergoa% 5,0
Goi-mailako +2% 2,6
Goi-mailako +3/4% 3,7
Goi-mailako +5% 4,5

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 4,9). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

559 ez-aktibotik 201 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 36,0), 97 erretiraturik zeuden (% 17,4) eta 262 bestelako ez-aktibo ziren (% 46,9).

Ez-aktiboak

% 36
% 17
% 47
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 13
% 28
% 25
% 25
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 689 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 1.718 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

689enplegu udalerrian
% 79,4soldatapeko
% 20,6ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 27.030 eurokoa zen, eta biztanleen % 10 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

27.030 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 26.040 €
% 10,0pobrezia-tasa▼ Dep.: % 14,8

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 116 komertzioetatik, 1 erauzte enpresa zen, 3 janari enpresak ziren, 4 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 31 eraikuntza enpresak ziren, 25 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 10 garraio enpresak ziren, 8 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 1 informazio eta komunikazio enpresa zen, 2 finantziazio enpresak ziren, 5 higiezinen enpresak ziren, 7 zerbitzu enpresak ziren, 11 administrazio publikoko enpresak ziren eta 8 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 43 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 jendarmeria, 1 posta bulegoa, 2 banku bulegoak, 3 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 1 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekua, 1 autoeskola, 6 igeltseroak, 10 margolariak, 4 zurginak, 3 iturginak, 1 eraikuntza enpresa, 3 ile apaindegiak, 4 jatetxeak, 1 higiezinen agentzia eta 1 apaindegia.[13]

2009an zeuden 9 establezimendu komertzialetatik, 1 120 m2 baino gehiagoko denda zen, 4 okindegiak, 1 harategi zen, 1 liburu denda zen, 1 etxerako tresna denda zen eta 1 altzari denda zen.[14]

2000. urtean Vertaizon udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, 670 hektarea erabiltzen.[15]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an botika 1 eta anbulantzia 1 bat zegoen.

2009an haur-eskola 1 eta lehen-hezkuntzako eskola 1 zegoen.

  1. ↑ Estazioko erregistroak 1981ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 3,5 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Fayet-le-Château », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  15. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]