Edukira joan

Yzeure

Yzeure
Frantziako udalerria
Administrazioa
Estatu burujabe Frantzia
Frantziaren banaketa administratiboametropolitar Frantzia
Eskualdea Auvernia-Rodano-Alpeak
Departamendua Allier
AlkateaGuy Chambefort
Izen ofizialaYzeure
Mont-Grillet
Posta kodea03400
Geografia
Koordenatuak46°33′57″N 3°21′16″E / 46.5658°N 3.3544°E / 46.5658; 3.3544
Mapa
Azalera43,24 km²
Altitudea217 m, 278 m eta 254 m
MugakideakAvermes, Chézy, Gennetines, Lusigny, Montbeugny, Moulins eta Toulon-sur-Allier
Demografia
Biztanleria12.897 (2023ko urtarrilaren 1a)
alt_left 6.524 (%51,4) (%48,6) 6.158 alt_right
Dentsitatea298 bizt/km²
Informazio gehigarria
Hiri senidetuakCalci eta Gherla
ville-yzeure.com

Yzeure Frantziako udalerri bat da Allier departamenduan dagoena, Auvernia-Rodano-Alpeak eskualdean. Azken erroldaren arabera 12.897 biztanle zituen 43,2 km²-ko azaleran.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Avermes, Chézy, Gennetines, Lusigny, Montbeugny, Moulins eta Toulon-sur-Allier.

Diagrama honek gertuen dauden herriak erakusten ditu.

Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
Herri batzuen distantzia eta kokapen erlatiboa
YzeureYzeure
Població amb 20251 habitants (2000)Moulins (1,4 km)
Població amb 3827 habitants (2000)Avermes (4,3 km)
Població amb 1635 habitants (2000)Neuvy (4,9 km)
Població amb 1050 habitants (2000)Bressolles (4,9 km)
Població amb 689 habitants (2000)Coulandon (7,7 km)
Població amb 1580 habitants (2000)Trévol (8,0 km)

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak Erdialdeko eta Iparraldeko lautaden klima ozeaniko degradatua du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria klima ozeaniko aldatua du, eta Massif Centraleko erdialdea eta ipar-hegal aurrekoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: aire lehorra udan, eguzkialdi ona)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H1c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 11,2 °C-koa da, 3,7 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 752 mm-koa da, urtarrilean 11 euri-egun eta uztailean 6,8 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, udalerrian bertan dagoen Météo-France estazioan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 11,9 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 795,7 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 43,2 °C-koa da, 2019ko uztailaren 25an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -21 °C-koa da, 1985ko urtarrilaren 9an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 11,4 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena uztaila da (20,3 °C) eta hotzena urtarrila (3,5 °C). Urteko prezipitazioa 790 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (82 mm) eta lehorrena otsaila (49 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,40 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (10,0 °C) baino 2,3 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2018, 2020, 2022, 2023 eta 2025. Urterik beroena 2023 izan zen (13,0 °C) eta hotzena 1963 (8,8 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Yzeure)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 3.5 4.1 7.4 10.3 14.3 18.2 20.3 19.9 15.5 11.6 7.0 4.1 11.4
Pilatutako prezipitazioa (mm) 58 49 50 65 81 68 64 66 67 74 82 66 790
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (10,0 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+1,2+0,4+1,5+1,5+1,7+2,0+1,7+2,1+0,6+0,9+1,2+1,3
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 25 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (10,0 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Biztanleriak, denboran, ondorengo grafikoan ageri den bilakaera izan du:[7]

BiztanleriaUrtea030006000900012.00015.0001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 6.158 gizon, 6.524 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.31
 
95+
 
0.97
1.19
 
90-94
 
2.62
2.74
 
85-89
 
3.17
2.97
 
80-84
 
4.22
3.77
 
75-79
 
5.58
6.35
 
70-74
 
6.93
7.32
 
65-69
 
7.50
7.73
 
60-64
 
6.09
7.86
 
55-59
 
7.68
7.71
 
50-54
 
7.99
5.85
 
45-49
 
6.84
5.93
 
40-44
 
5.58
5.49
 
35-39
 
5.44
4.61
 
30-34
 
4.06
3.82
 
25-29
 
3.19
5.46
 
20-24
 
3.54
6.25
 
15-19
 
5.26
6.38
 
10-14
 
5.52
5.20
 
5-9
 
4.80
3.07
 
0-4
 
3.05
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[8].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Yzeure udalerrian 12.166 biztanle zeuden eta 6.087 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,00 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena kide bakarreko elkarbizitza-unitateak ziren (% 40,8), Metropolitar Frantziako batez bestekoaren gainetik (% 39,2).[10]

12.166biztanle
6.087elkarbizitza-unitate
2,00lagun elkarbizitza-unitateko
3.546familia
Udalerria
% 19
% 30
% 9
% 41
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 3.546 familia zeuden, eta horien artean etxean seme-alabarik ez zuten bikoteak ziren ugarienak (1.802). Guraso bakarreko 588 familietatik 476etan ama zen guraso bakarra. 2.018 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 702k seme-alaba bakarra zuten etxean, 575k bi, eta 250k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 1.155 bikoteetatik 152tan (% 13,2) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[10]

1.802
1.155
588
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean2.018
Seme-alaba bat702
Bi seme-alaba575
Hiru seme-alaba189
Lau edo gehiago61

15 urte edo gehiago zituzten 11.078 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 10,3 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 45,2. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 65-79 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 68,3). 80 urte edo gehiagoko 1.168 biztanleetatik 1.058 baino ez ziren elkarbizitza-unitateetan bizi; gainerako 110 kolektibitateren batean.[10]

Bakarrik bizi da
15-24% 10
25-39% 18
40-54% 15
55-64% 24
65-79% 28
80 +% 45
Bikotean bizi da
15-24% 9
25-39% 55
40-54% 66
55-64% 66
65-79% 68
80 +% 42

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 41,0 ezkonduta zegoen, eta beste % 16,1 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 10,3 izatezko bikotean eta % 5,9 PACS bidez lotuta). % 26,5 ezkongabeak ziren, % 9,0 alargunak eta % 7,4 dibortziatuak.[10]

Ezkonduta% 41,0
Ezkongabea% 26,5
Izatezko bikotean% 10,3
Alarguna% 9,0
Dibortziatuta% 7,4
PACS bidez lotuta% 5,9

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 40,2), enplegatuak (% 17,3), erdi-mailako lanbideak (% 16,3), eskulangileak (% 11,3). Talde nagusia (erretiratuak, % 40,2) Allier departamenduko batez bestekoaren (% 39,9) gainetik dago. 17 elkarbizitza-unitatetan nekazari bat zen erreferentziazko pertsona (% 0,3).[10]

Udalerria
% 16
% 17
% 11
% 40
Allier
% 12
% 15
% 15
% 40
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

2023 erroldaren arabera, udalerrian 6.836 etxebizitza zeuden. Horietatik 6.111 egoitza nagusi ziren, 163 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 561 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (5.303), eta apartamentuak gutxi ziren (1.443). Egoitza nagusietatik 4.062 beren jabearen bizilekuak ziren, 1.962 alokairuan zeuden, 692 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 86 doan lagata.[11]

6.836etxebizitza
6.111egoitza nagusi
5.303etxe
1.443apartamentu

Etxebizitza multzoa

6.111
561
Egoitza nagusia (6.111)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (163)Hutsik (561)

Etxe mota

5.303
1.443
Etxea (5.303)Apartamentua (1.443)

Jabetza egoera

4.062
1.962
692
Jabeak (4.062)Alokairuan (1.962)HLM (692)Doan lagata (86)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 1971-1990 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (2.033).[11]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik417
1919-1945623
1946-19701.587
1971-19902.033
1991-2005736
2006-2020685

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (2.591). Gas sarea zen berogailu mota nagusia (3.629 etxebizitzatan). 4.690 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 3.045 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 2.323tan bi edo gehiago.[11]

Gela kopurua

1 gela157
2 gela388
3 gela1.121
4 gela1.853
5 gela edo gehiago2.591

Berogailu mota

3.629
1.501
667
Gas sarea (3.629)Fuel-olioa (280)Elektrizitatea (1.501)Gas botila (34)Bestelakoak (667)

Aparkalekua eta ibilgailuak

4.690aparkalekua
3.045ibilgailu 1
2.323ibilgailu 2+

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 7.569 biztanleetatik 5.408 aktibo ziren (% 71,4), horietako 4.867 lanean (% 64,3) eta 540 langabezian (aktiboen % 10,0).

7.56915-64 urteko biztanle
% 71,4aktibo
% 64,3lanean
% 10,0langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 45,3
25-54 urte% 85,9
55-64 urte% 57,1
Gizonak% 69,0
Emakumeak% 74,0

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 19,0
BEPC, brebeta% 21,3
CAP-BEP% 11,9
Batxilergoa% 9,5
Goi-mailako +2% 6,7
Goi-mailako +3/4% 6,0
Goi-mailako +5% 4,2

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 10,0). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

2.161 ez-aktibotik 581 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 26,9), 650 erretiraturik zeuden (% 30,1) eta 930 bestelako ez-aktibo ziren (% 43,0).

Ez-aktiboak

% 27
% 30
% 43
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 14
% 29
% 33
% 18
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 6.497 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 4.867 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

6.497enplegu udalerrian
% 92,2soldatapeko
% 7,8ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 26.620 eurokoa zen, eta biztanleen % 11 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

26.620 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 24.430 €
% 11,0pobrezia-tasa▼ Dep.: % 16,4

Ekonomia jarduerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an zeuden 457 komertzioetatik, 7 erauzte enpresak ziren, 8 janari enpresak ziren, 1 garraiorako elementuen fabrikazioko enpresa zen, 29 bestelako produktu industrialen fabrikazioko enpresak ziren, 62 eraikuntza enpresak ziren, 140 ibilgailuen saltze eta konpontze enpresak ziren, 28 garraio enpresak ziren, 16 ostalaritza eta jatetxe enpresak ziren, 4 informazio eta komunikazio enpresak ziren, 23 finantziazio enpresak ziren, 20 higiezinen enpresak ziren, 47 zerbitzu enpresak ziren, 44 administrazio publikoko enpresak ziren eta 28 «beste zerbitzu jarduera batzuk» multzoan sailkatutako enpresak ziren.[12]

2009an zeuden norbanakoentzako 108 zerbitzu publikoetatik, 1 Ogasun Publikoaren administrazio bulegoa zen, 1 lan bilaketa bulegoa, 2 posta bulegoak, 6 banku bulegoak, 1 funeraria, 20 ibilgailuen konpontzeko eta nekazaritza tresnetako lantokiak, 2 ibilgailuen ikuskaritza teknikoko lekuak, 1 ibilgailuen alokairu bulegoa, 1 autoeskola, 7 igeltseroak, 13 margolariak, 7 zurginak, 8 iturginak, 8 argiketariak, 5 eraikuntza enpresak, 10 ile apaindegiak, 1 albaitaria, 8 jatetxeak, 4 higiezinen agentziak, 1 tintoreria eta 1 apaindegia.[13]

2009an zeuden 41 establezimendu komertzialetatik, 3 supermerkatuak, 1 brikolaje denda handia zen, 1 120 m2 baino gutxiagoko denda zen, 5 okindegiak, 4 harategiak, 3 kongelatu-dendak, 3 liburu dendak, 3 arropa dendak, 2 etxerako tresna dendak, 2 zapata-dendak, 2 elektrotresna dendak, 3 altzari dendak, 4 kirol-dendak, 2 lur eta paretak apaintzeko dendak eta 3 lore-dendak ziren.[14]

2000. urtean Yzeure udalerrian 35 nekazaritza-ustiategi zeuden, 1.488 hektarea erabiltzen.[15]

Hezkuntza eta osasun ekipamenduak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2009an psikiatriko 1 , 6 botika eta anbulantzia 1 bat zegoen.

2009an 4 haur-eskola eta 6 lehen-hezkuntzako eskola zegoen. Yzeure udalerrian Bigarren Hezkuntzako ikastetxe bat, hezkuntza orokorreko lizeo bat zegoen. eta lizeo teknologiko bat zegoen.Bigarren Hezkuntzako ikastetxeetan 572 ikasle zeuden, Hezkuntza orokorreko lizeoetan ez zegoen 649 eta lizeo teknologikoetan 537.

  1. ↑ Estazioko erregistroak 1959ko urtarrilaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 4,4 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « Yzeure », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ Population et logements par commune depuis le recensement de 1962 (1961 pour les Dom) à 1999
  8. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  9. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  10. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  11. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  12. ↑ Créations et stock d'établissements par commune en 2009
  13. ↑ Nombre d'équipements des services aux particuliers
  14. ↑ Nombre d'équipements et de services dans le domaine du commerce en 2009
  15. ↑ Exploitations agricoles

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]