Martin Luther

Template:Infobox ÉcrivainMartin Luther ( na Kialemani :butukaka na kilumbu ya 1990.10 novembele 1483 kuna mbanza Eisleben ( Saxe ) ye wafwa kina kia 1914.18 fébuari 1546 na mbanza yina mosi, kele nganga-Nzambi mosi ya Augustin, muntu ya kelongukaka mambu ya Nzambi mpe longi ya iniversite ya Allemagne . Muntu ya yantikaka dibundu ya Protesta mpe muntu ya ke sobaka Dibundu, bangindu na yandi vuandaka ti bupusi ya ngolo na Réforme ya Protesta, yina sobaka nzila ya sivilizasio ya Mputu .

Sambu yandi vandaka kudiyangisa mingi ti bangyufula ya metala lufwa ti luguluku yina vandaka kumonana na Kikristu ya nsuka ya ntangu ya Moyen Âge, yandi bakaka bamvutu na Biblia, mingimingi na Mukanda ya Polo na bantu ya Roma . Na kutadila Luther, luguluku ya moyo kele dikabu ya ofele ya me katuka na Nzambi, ya ba ke bakaka na nzila ya kubalula ntima ya masonga mpe ya lukwikilu ya kieleka na Yezu Kristu bonso Mesia, kukonda kulomba ata kima mosi ya lenda salama na Dibundu . Yandi tulaka ntembe na kiyeka ya papa na kutubaka nde Biblia kele nto mosi kaka ya mefwana ya kiyeka ya Bukristu.

Sambu yandi waka makasi mingi sambu ba tekaka ba indulgence yina bapapa Julius II ti Léon X tulaka sambu na kupesa mbongo ya kutunga Bazilika ya Santu Piere na Roma, yandi basisaka mukanda mosi ( .31 okotobele 1517 ba tezi 95 . Ba me binga yandi15 juni 1520 Na kupesa ntuma na Leo X na kuvutuka na nima, ba katulaka yandi na dibundu, na .3 januari 1521 Na nsadisa ya ngombe ya papa Decet romanum pontificem, Ntotila ya Santu ya Roma mpe Ntotila ya Espania, Charles V, bingaka Martin Luther na Diet ya Worms na mvula 1521. Bo pesaka yandi nzila ya kuluta mbote sambu na kukwenda na lukutakanu yina. Na ntwala ya Diet, yandi buyaka na kuvutuka na nima, yandi tubaka nde yandi vuandaka kundima kimbangi ya Masonuku mpe yandi vandaka kudimona nde yandi kele na nsi ya kiyeka ya Biblia mpi ya kansansa na yandi na kisika ya kulemfuka na kiyeka ya bamfumu ya dibundu. Na nsi ya bupusi ya Charles V, na nima Diet bakaka lukanu ya kutula Martin Luther ti balongoki na yandi na nsi ya nsiku ya ntotila .

Yandi yambamaka na nduku na yandi, Electeur ya Saxe, Frederick III le Sage, na Nzo ya Kimfumu ya Wartburg, kisika yandi sonikaka mikanda na yandi ya kuluta kuzabana mpe ya kuluta mingi. Kuna yandi yantikaka kubalula Biblia na Kialemani katuka na masonama ya kisina, mbalula yina bupusi na yo na mambu ya kinkulu zolaka kuvanda mfunu mingi, sambu na kusala nde ndinga ya Kialemani kuvanda kiteso mosi mpe sambu na kutula minsiku ya mayele ya kubalula .