ax

 Herwiha binêre: Ax

Kurmancî

Bilêvkirin

• (standard)  IPA^(kilîd): /ɑːx/

• Deng (Bidlîs):

  guhdar bikeⓘ

  (file)

• Kîtekirin: ax

Navdêr

ax

ax m

1. xwelî, toz û herrî û xîz
2. erd, milk, zevî
3. war, welat

Ji wêjeya klasîk

• ~ 1720, Mela Hisênê Bateyî, Mewlûda Kurdî:

  Hatî Cebraîl li ba emrê Letîf
  Çengekî axê ji wê qebra şerîf
  Girt û ba tesnîmê safî kir hevîr

Tewandin

Tewandina ax

Zayenda mê ya binavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	ax	ax
Îzafe	axa	axên
Çemandî	axê	axan
Nîşandera çem.	wê axê	wan axan
Bangkirin	axê	axino
Zayenda mê ya nebinavkirî
Rewş	Yekjimar	Pirjimar
Navkî	axek	axin
Îzafe	axeke	axine
Çemandî	axekê	axinan

Bi alfabeyên din

• kurdî-erebî: ئاخ
• kurdî-krîlî: ах

Jê

• axa
• axî
• axîn (2)

Etîmolojî

Hevreha belûçî ak, hak, sanskrîtî आस (āsa) (ase-: xwelî - S-ya proto-hindûewropî di zimanên îranî de dibe "h" yan "x"), hîtîtî ḫeşşe- (xwelî), yûnaniya kevn ἄζα (áza) (aza: pîsatiya hişk), gotî 𐌰𐌶𐌲𐍉 (azgo: xwelî), îngilîzî ash (xwelî), almanî Asche (xwelî), swêdî û îzlendî aska (xwelî), danmarkî û norwecî aske (xwelî), holendî as (xwelî), ermenî աճիւն (ačiwn, “xwelî”), hemû ji proto-hindûewropî *h₂éHōs (“xwelî”). Herwiha bi metatezê soranî خاک (xak) (xak < *ax- + -k), farisî خاک (xak) û pehlewî 𐭧𐭠𐭪 (xak), belûçî ہاک (hak) jî. Di kurdî de ax ji "xwelî" ya proto-hindûewropî û xwelî ji "ax" ji proto-hindûewropî tê anku maneyên wan bi hev guherîne.

Bi zaravayên din

• Soranî: gił, xol
• Kurdiya başûrî: xak
• Lekî: xak
• Zazakî: harî

Werger

Tercimeyên bi zimanên din

• Abxazî: анышә (ānəš°)
• Afrîkansî: grond (af)
• Albanî: tokë (sq) m, dhe (sq) n
• Almanî: Erde (de) m, Grund (de) n
• Aragonî: suelo
• Asamî: মাটি (mati)
• Azerî: torpaq (az)
• Baskî: lurzoru
• Başkîrî: тупраҡ (tupraq)
• Bau bidayuh: tana'
• Belarusî: зямля́ m (zjamljá), гле́ба (be) m (hljéba), грунт n (hrunt)
• Belûçî: ہاک (hák)
• Bengalî: মাটি (bn) (maṭi), ভূমি (bn) (bhumi)
• Bulgarî: земя́ (bg) m (zemjá), по́чва (bg) m (póčva)
• Burmayî: မြေ (my) (mre), မြေဆီလွှာ (my) (mrehcihlwa)
• Çeçenî: латта (latta)
• Çekî: půda (cs) m, země (cs) m
• Çerokî: ᎦᏓ (gada)
• Çînî:

  Kantonî: 泥 (nai⁴), 泥土 (nai⁴ tou²), 土 (tou²)

  Mandarînî: 土壤 (zh) (tǔrǎng), 泥土 (zh) (nítǔ), 地 (zh) (dì)

• Çuvaşî: тӑпра (tăpra)
• Danmarkî: jord (da) g
• Endonezyayî: tanah (id)
• Erebî: تُرْبَة m (turba), أَرْض (ar) m (ʔarḍ)
• Ermenî: հող (hy) (hoġ)
• Esperantoyî: grundo
• Estonî: muld (et)
• Farisî: خاک (fa) (xâk)
• Fînî: multa (fi)
• Fransî: sol (fr) n, terre (fr) m
• Gaelîka skotî: talamh n yan m, ùir m
• Galîsî: solo (gl), terra (gl) m
• Gurcî: ნიადაგი (niadagi), მიწა (mic̣a)
• Higaononî: bugta
• Hindî: मिट्टी (hi) m (miṭṭī)
• Hîlîgaynonî: duta
• Holendî: grond (nl) n, aarde (nl) m
• Îbanî: tanah
• Îbranî: אֲדָמָה (he) m (adamá), עָפָר (he) m ('afár)
• Îngilîzî: soil (en), clod (en), daub (en), area (en), clay (en), dirt (en), earthen (en), land (en)
• Îtalî: suolo (it) n
• Îzlendî: jörð (is) m
• Japonî: 土 (ja) (つち, tsuchi), 土壌 (ja) (どじょう, dojō), 地 (ja) (ち, chi)
• Javayî: lemah (jv), siti
• Karaçay-balkarî: топракъ (topraq), топуракъ (topuraq), джер (cer)
• Katalanî: sòl (ca) n
• Keçwayî: allpa (qu)
• Kirgizî: топурак (ky) (topurak)
• Koreyî: 흙 (ko) (heuk), 토양 (ko) (toyang)
• Latînî: humus (la)
• Latviyayî: augsne (lv) m, zeme (lv) m
• Lawsî: ດິນ (lo) (din)
• Lîtwanî: dirva m, žemė (lt) m, gruntas n
• Lueyî: ᦡᦲᧃ (ḋiin)
• Makedonî: земја m (zemja), почва m (počva)
• Malayalamî: മണ്ണ് (ml) (maṇṇŭ)
• Malezî: tanah (ms)
• Maltayî: ħamrija m
• Mançûyî: ᠪᠣᡳᡥᠣᠨ
• Mecarî: föld (hu), talaj (hu)
• Melanauyiya navendî: tanak
• Mongolî: шороо (mn) (šoroo), хөрс (mn) (xörs)
• Nahwatlî: tlālpantli
• Navajoyî: łeezh
• Nedersaksî: Grund n, Eerd m
• Normandî: tèrre m
• Norwecî:

  Norweciya bokmålî: jord (no) n yan m

• Oriyayî: ମାଟି (or) (maṭi)
• Oromoyî: biyya, biyyoo (om), dachee, lafa
• Oygurî: تۇپراق (tupraq)
• Ozbekî: tuproq (uz)
• Plodîşî: Ieed m
• Polonî: ziemia (pl) m, gleba (pl) m
• Portugalî: solo (pt) n
• Qazaxî: топырақ (topyraq)
• Romanyayî: sol (ro) nt
• Rusî: земля́ (ru) m (zemljá), по́чва (ru) m (póčva), грунт (ru) n (grunt)
• Sebopî: tana'
• Sebwanoyî: yuta
• Sirboxirwatî:

  Kirîlî: земља m

  Latînî: zemlja (sh) m

• Sîlhetî: ꠝꠣꠐꠤ (maṭi)
• Slaviya kevn:

  Kirîlî: землꙗ m (zemlja)

• Slovakî: pôda m, zem (sk) m
• Slovenî: zemlja (sl) m, prst (sl) m
• Spanî: suelo (es) n
• Swahîlî: mchanga (sw)
• Swêdî: jord (sv) g
• Şanî: လိၼ် (lǐn)
• Şerpayî: ས (sa)
• Tabasaranî: руг (rug)
• Tacikî: хок (tg) (xok), гил (tg) (gil)
• Tagalogî: lupa (tl), sulip
• Taosî: ną̀méne
• Tarifitî: šar n
• Tayî: ดิน (th) (din)
• Teterî: туфрак (tt) (tufraq)
• Tirkî: toprak (tr)
• Tirkmenî: toprak
• Tîbetî: ས (sa)
• Toxarî B: keṃ
• Urdûyî: مٹی m (miṭṭī)
• Ûkraynî: земля́ (uk) m (zemljá), ґрунт (uk) n (grunt)
• Viyetnamî: đất (vi)
• Weylsî: gweryd n
• Ximêrî: ដី (km) (dəy)
• Yamanayî: tan
• Yidîşî: ערד m (erd)
• Yûnanî: έδαφος (el) nt (édafos)
• Zhuangî: doem, namh

Baneşan

ax

1. Gaziyek anku bangek anku hawarek e mirov dikin dema bi tiştek pirr xweş yan nexweş dihesin.

   Ax, pişta min diêşe!

   Ax, tu çend şirîn î!

Hevmane

• ay
• of
• ox
• wax

Jê

• axîn (1)

Bide ber

• hey
• wey

Werger

Tercimeyên bi zimanên din

• Afrîkansî: eina (af)
• Almanî: au (de), aua (de), autsch (de)
• Bîkoliya naverast: aray
• Bretonî: aiou (br)
• Bulgarî: ох (oh)
• Çekî: au (cs)
• Çerokî: ᎠᏲ (ayo)
• Çînî:

  Mandarînî: 哎喲 / 哎哟 (zh) (āiyō), 哎呀 (zh) (āiyā)

• Danmarkî: av (da)
• Endonezyayî: aduh (id)
• Erebî: حِلْيَة (ḥilya), آه (ar) (ʔāh)

  Erebiya hîcazî: أي (ay), أح (aḥ), آخ (āḵ)

• Ermenî: ախ (hy) (ax), վախ (hy) (vax)
• Esperantoyî: aj (eo), uj (eo)
• Farisî: آخ (fa) (âx), آی (fa) (ây)
• Fînî: ai (fi), au (fi), auts (fi), auh!, aijai, auh
• Fransî: aïe (fr), ouille (fr)
• Gaelîka skotî: oich, oit, aobh
• Holendî: au (nl)
• Îbranî: אח (he), אוי (he)
• Îdoyî: aye (io)
• Îngilîzî: ouch (en), woe (en), wow (en)
• Îtalî: ahi, ahia
• Îzlendî: ái
• Japonî: 痛い (ja) (itai), いて (ite), いてて (itete)
• Kapampanganî: aray, aw
• Katalanî: au (ca)
• Kîmaragangî: odoi
• Koreyî: 아야 (ko) (aya)
• Lakotayî: yúŋ
• Latînî: au (la), hau
• Lîtwanî: au (lt)
• Malezî:

  Jawî: ادوه

  Rumî: aduh (ms)

• Maltayî: aħħ
• Maorî: taukahore
• Mecarî: jaj (hu)
• Navajoyî: ayáo, ayáh
• Norwecî: au (no)
• Ojibweyî: iyoo
• Peştûyî: وخ (wax), وئ (wëy)
• Polonî: aua (pl), au (pl), auć (pl)
• Portugalî: ai (pt), au (pt)
• Romanyayî: ai (ro), au (ro), ah (ro), vai (ro), aoleu (ro)
• Rusî: ой (ru) (oj), ай (ru) (aj), ох (ru) (ox), а́уч (ru) (áuč)
• Sirboxirwatî: au (sh), auć, joj (sh), jao (sh)
• Spanî: ay (es), uy (es)
• Swêdî: aj (sv)
• Tagalogî: aray, aruy, aguy, ay (tl)
• Tamîlî: ஐயோ (ta) (aiyō)
• Tayî: อุ๊ย (th) (úi), อุ๊ยตาย (úi-dtaai), โอ๊ย (th) (ói)
• Telûgûyî: అభా (abhā)
• Viyetnamî: úi da, ai da, ui da, đau (vi)
• Yorubayî: yéè
• Yupîkiya navendî: akekataki
• Yûnanî: αχ (el) (ach), ωχ (el) (och)
• Zêlandî: ai

Zazakî

Mane

ax (cureyê rêzimanî?)

1. ax, dema tif kirinê dengê ku ji qirikê dertê, Mana nîda (gazî) dide

Îngilîziya navîn

Navdêr

ax

1. (amûr) bivir

Çavkanî

Ev made ji wergerên bivir hatiye çêkirin. Dibe ku tê de xeletiya wergerê hebe.^{[rûpelên din]}

Îngilîzî

Bilêvkirin

• Deng (Başûrê Îngilistanê, QY):

  guhdar bikeⓘ

  (file)

• Deng (Teksas, DYA):

  guhdar bikeⓘ

  (file)

Navdêr

ax

1. bivir

Formên alternatîv

• axe

Kreyoliya jameîkî

Lêker

ax

1. pirsîn, pirs kirin