Mural

Mural – rodzaj malatury, nazwa pochodzenia hiszpańskiego oznaczająca w skrócie dzieło dekoracyjnego malarstwa ściennego, najczęściej monumentalne. Malowidła takie, w zależności od intencji twórcy, mogą mieć na celu impresję odbiorcy, reklamę jakiegoś produktu lub promocję akcji charytatywnej. Murale można zdefiniować jako wielkoformatową grafikę na ścianach budynków.

Historia

Murale, wywodzą się z prehistorycznych malowideł ściennych, natomiast szczególną popularność zyskały w starożytnym Rzymie, gdzie rozpowszechniły się na ulicach miast^[1].

W XX wieku szczególne znaczenie zyskał muralizm meksykański. Po rewolucji meksykańskiej malarstwo ścienne zaczęto wykorzystywać jako formę sztuki publicznej, przedstawiającej m.in. historię kraju, życie robotników i chłopów oraz problemy społeczne i polityczne^[2]. Do najważniejszych przedstawicieli tego nurtu należeli Diego Rivera, José Clemente Orozco i David Alfaro Siqueiros^[3].

W Polsce

W Polsce w okresie PRL-u szczególnie upowszechniły się murale reklamujące przedsiębiorstwa i instytucje, które zasadniczo reklamy nie potrzebowały, ponieważ najczęściej byli to monopoliści na rynku. Niemalże w każdym mieście była gdzieś namalowana reklama PKO, PZU czy Totalizatora Sportowego albo Pewexu. Były też reklamy lokalnych fabryk i zakładów. Na przykład w Łodzi do dziś można spotkać murale Zakładów Przemysłu Bawełnianego im. Armii Ludowej, czy Zakładów Przemysłu Jedwabniczego „Pierwsza”.

Łódzkie murale, jako pierwsze i jedyne w Polsce, doczekały się publikacji monograficznej, wydanej w 2010 roku.^[4] W ciągu kolejnych lat malarstwo wielkoformatowe stało się oficjalną wizytówką miasta, które zgromadziło kolekcję ponad 200 murali tworzonych m.in. przez światową czołówkę artystów street artu. Łódzki program sztuki miejskiej, dostrzeżony przez międzynarodowe media takie jak CNN czy The Huffington Post, z czasem ewoluował w stronę różnorodnych obiektów przestrzennych, obejmujących instalacje artystyczne, płaskorzeźby, neony oraz mozaiki ceramiczne. ^[5]

Murale antysmogowe

Murale antysmogowe stają się coraz popularniejszym elementem architektury nowoczesnych miast, łącząc sztukę uliczną z dbałością o środowisko naturalne. Tworzy się je głównie po to, by wkomponować ekologiczne rozwiązania w gęstą przestrzeń urbanistyczną, chronić zdrowie mieszkańców przed zanieczyszczeniami przekraczającymi normy WHO. Promowane jest również tworzenie jasnych elewacji, które redukują miejskie wyspy ciepła.^[6]

Technologia ta opiera się zazwyczaj na zastosowaniu specjalistycznych farb fotokatalitycznych zawierających ultradrobny tlenk tytanu, który pod wpływem światła słonecznego przekształca parę wodną w wolne rodniki. Te z kolei rozkładają szkodliwe tlenki azotu, tlenki siarki oraz lotne związki organiczne w substancje nieszkodliwe dla otoczenia. Substancja czynna działa jak katalizator i nie zużywa się z upływem czasu.^[6]

Murale reklamowe

W okresie PRL-u wielkoformatowe murale reklamowe były projektowane jako trwałe elementy tkanki miejskiej, a dzięki inspiracjom polską szkołą plakatu oraz weryfikacji przez komisje artystyczne zyskiwały status użytkowej sztuki zewnętrznej. Współcześnie zjawisko to uległo jednak głębokiej komercjalizacji, ustępując miejsca tak zwanej „muralozie”, czyli nadprodukcji murali artystycznych przy jednoczesnym masowym zalewie miast krótkoterminowymi malowidłami ściennymi.^[7]

Obecne realizacje komercyjne najczęściej bazują na gotowych, powtarzalnych szablonach outdoorowych, przez co upodabniają się do zwykłych billboardów i tracą swoją artystyczną unikalność. Mimo krytyki ze strony środowisk artystycznych zarzucających im wandalizowanie przestrzeni, w odczuciu wielu mieszkańców ręcznie malowane reklamy wciąż uchodzą za bardziej estetyczną alternatywę dla plastikowych płacht reklamowych.^[7]

Galeria

Murale z okresu PRL

Pewex – reklama na budynku w Gdańsku
Mural PKO BP w Gdyni
Mural w Lwówku Ślaskim
Reklama ZPB im. Armii Ludowej w Łodzi
Reklama PKO BP w Trzciance
Mural będący nośnikiem treści społecznych (mural propagandowy) z portu morskiego w Helu
Mural Foton Jubiler Warszawa Praga
Mural banku PKO w Brodnicy, obecnie zakryty warstwą termoizolacji

Murale współczesne

Ostrowiec Świętokrzyski – logo NSZZ „Solidarność” z podobizną księdza Popiełuszki
Mural w Nowej Rudzie poświęcony żołnierzom wyklętym
Mural w Dusznikach-Zdroju
Mural w Gdańsku
Mural przy ul. Piotrkowskiej w Łodzi autorstwa grupy Design Futura
Mural autorstwa grupy TATS-CRU w Łodzi
Mural grupy Twożywo na nieistniejącej już kamienicy przy ul. Pańskiej 112 w Warszawie
Malowidło ścienne przy ulicy Na Stoku w Gdańsku
Mural przy ul. Pilotów w Gdańsku
Przestrzenny mural na rogu ul. Tuwima i Piotrkowskiej w Łodzi (nieistniejący)
Reklama Polisy SA przy ul. Siennej 45 w Warszawie
Antyrasistowski mural w Białymstoku – autorzy Anita Kitlas i Francesco Cherkos
Mural w Gdańsku przedstawiający Jana Pawła II i Lecha Wałęsę
Powstanie wielkopolskie – kamienica w Ostrowie Wlkp.
Festiwal kultury romskiej Romane Dyvesa w Gorzowie Wlkp.
Mural przedstawiający kurę w Katowicach
Mural na tyłach ul. Foksal (Warszawa Śródmieście)
Pierwszy Mural w Nowej Hucie NCK.
Projekt Aleksandra Toborowicz, wykonanie studenci krakowskiej ASP. Powstał 19.10.2013 r.
Mural na 11-kondygnacyjnym budynku przy ul. Moczyńskiego w Bydgoszczy
Mural na kamienicy przy ul. Piotra Skargi w Bydgoszczy
Mural na Placu Społecznym we Wrocławiu. Wykonany w ramach akcji charytatywnej Bitwa na Nakrętki
„Trójwymiarowy” mural na Rynku Śródeckim w Poznaniu zatytułowany „Opowieść śródecka z trębaczem na dachu i kotem w tle”, ukończony 21 września 2015
Mural poświęcony Rewolucji 1905 roku. Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 58. Autor: Takie Pany. Data ukończenia: 27.11.2015 r.
Mural poświęcony wydarzeniom z czerwca 1956 roku w Poznaniu przy ulicy Górna Wilda
Mural upamiętniający gen. bryg. Ludwika Krempę w Sanoku
Mural Anny Wazówny w Brodnicy
Mural poświęcony piosenkarce Korze w Warszawie
Mural „Caritas” według projektu witraża Stanisława Wyspiańskiego, Kraków szpital na Siemiradzkiego
Mural w Raszkowie przedstawiający Władysława II Jagiełłę, Zygmunta I Starego i pięciu braci Chwalczeskich: Stanisława, Piotra, Andrzeja, Franciszka(inne języki) i Jerzego.
Mural poświęcony Andrzejowi Bieniaszowi, muzykowi Püdelsów.
Kraków ul. Koletek 8
Mural poświęcony Krystynie Prońko przy ul. Teatralnej w Gorzowie Wielkopolskim