Bước tới nội dung

Sukhoi Su-35

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(Đổi hướng từ Su-35)
Su-27M / Su-35
Thông tin chung
KiểuMáy bay tiêm kích đa năng
Nguồn gốcLiên Xô (Nga từ năm 1991)
Hãng sản xuấtTập đoàn Máy bay Hợp nhất (đối với Su-35S)
Thiết kếCục Thiết kế Sukhoi
Chế tạo bởiSukhoi
Tình trạngĐang phục vụ
Khách hàng chínhLực lượng Hàng không Vũ trụ Nga
Số lượng sản xuấtSu-27M: 12 chiếc[1]
Su-35S: 155+ chiếc [2][3][4][5] [6]
Lịch sử
Giai đoạn sản xuấtSu-27M: 1987–1995
Su-35S: 2007–nay
Được giới thiệuTháng 2 năm 2014
Chuyến bay đầu tiênSu-27M: 28 tháng 6 năm 1988; 38 năm trước (1988-06-28)
Su-35S: 19 tháng 2 năm 2008; 18 năm trước (2008-02-19)
Phát triển từSukhoi Su-27
Biến thểSukhoi Su-37

Sukhoi Su-35 (tiếng Nga: Сухой Су-35; Tên định danh của NATO: Flanker-E/M, thỉnh thoảng mang biệt danh "Super Flanker"[7]) là định danh dành cho hai biến thể phái sinh cải tiến từ dòng máy bay tiêm kích chiếm ưu thế trên không Su-27 của Nga. Chúng là các máy bay tiêm kích chiếm ưu thế trên không thế hệ 4,5 có một chỗ ngồi, trang bị hai động cơ, sở hữu năng lực siêu cơ động, do Cục Thiết kế Sukhoi nghiên cứu phát triển và được chế tạo bởi Sukhoi.

Dòng máy bay này ban đầu được Liên Xô phát triển từ Su-27 và mang tên định danh là Su-27M. Thiết kế này tích hợp thêm các cánh mũi cùng một đài radar đa năng, mang lại năng lực tác chiến đa nhiệm. Chiếc nguyên mẫu đầu tiên đã thực hiện chuyến bay đầu tiên vào tháng 6 năm 1988. Sau sự kiện Liên Xô tan rã, Sukhoi đã đổi tên mẫu phi cơ thành Su-35 với kỳ vọng thu hút các đơn đặt hàng xuất khẩu. Đã có 14 máy bay được sản xuất để phục vụ công tác bay thử nghiệm và bay trình diễn; một chiếc trong số đó được tích hợp động cơ kiểm soát hướng phụt lực đẩy và tiếp tục được định danh lại thành Su-37. Một chiếc máy bay huấn luyện hai chỗ ngồi duy nhất mang mã hiệu Su-35UB cũng được chế tạo vào cuối thập niên 1990 với cấu hình tương đồng dòng Su-30MK.

Đến năm 2003, Sukhoi bắt tay vào chương trình hiện đại hóa "sâu" lần thứ hai đối với nền tảng Su-27 nhằm đóng vai trò như một mẫu máy bay xuất khẩu chuyển tiếp trong thời gian chờ đợi chương trình Sukhoi PAK FA (Su-57) hoàn thiện. Cũng mang tên gọi Su-35, phiên bản này tích hợp nhiều công nghệ từ chương trình PAK FA, sở hữu buồng lái cùng hệ thống kiểm soát hỏa lực được thiết kế lại hoàn toàn, đồng thời ứng dụng các động cơ điều khiển hướng phụt lực đẩy thay cho cấu hình cánh mũi trước đây.[8] Mẫu máy bay đã thực hiện chuyến bay mở màn vào tháng 2 năm 2008. Dù vốn được định hướng phục vụ xuất khẩu, Không quân Nga đã trở thành khách hàng đặt mua đầu tiên vào năm 2009 với biến thể sản xuất hàng loạt mang định danh Su-35S. Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc sau đó cũng đã ký hợp đồng đặt mua dòng tiêm kích này.

Thiết kế và phát triển

[sửa | sửa mã nguồn]

Su-27 nâng cấp

[sửa | sửa mã nguồn]

Mẫu thiết kế máy bay đầu tiên được gán định danh Su-35 có nguồn gốc từ đầu thập niên 1980, vào thời điểm Su-27 bắt đầu được đưa vào biên chế phục vụ trong Lực lượng Vũ trang Liên Xô. Phiên bản sản xuất hàng loạt hoàn thiện của dòng Su-27 mang mã hiệu nội bộ nhà máy là T-10S được Hiệp hội Sản xuất Máy bay Komsomolsk-on-Amur (KnAAPO) đưa vào sản xuất quy mô lớn ("sản xuất hàng loạt") từ năm 1983. Sang năm tiếp theo, phiên bản Su-27 này đã đạt khả năng sẵn sàng chiến đấu ban đầu trong biên chế Lực lượng Phòng không Liên Xô.[9] Sau khi bắt đầu nghiên cứu một biến thể Su-27 cải tiến từ năm 1982,[10] Cục Thiết kế Sukhoi được Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô giao chỉ thị vào tháng 12 năm 1983 về việc lấy Su-27 làm nền tảng phát triển dòng Su-27M (T-10M).[11] Nikolay Nikitin là người trực tiếp chỉ đạo dự án thiết kế trong phần lớn tiến trình thực hiện, dưới sự giám sát của Tổng công trình sư Mikhail Simonov, người từng là tổng công trình sư của Su-27[12] cùng với Mikhail Pogosyan.[cần dẫn nguồn]

Bản vẽ hình chiếu bằng của Su-27M

Mặc dù vẫn duy trì thiết kế thân liền cánh đặc trưng của Su-27, Su-27M có điểm phân biệt rõ rệt về diện mạo so với phiên bản cơ sở nhờ bổ sung các cánh mũi, vốn là các bề mặt tạo lực nâng nhỏ đặt ở phía trước cánh chính. Được bay thử nghiệm lần đầu vào năm 1985 trên một máy bay thực nghiệm,[9] cánh mũi kết hợp cùng phần phần phụ mép trước (LERX) tạo hình lại giúp định hướng lại luồng khí, loại bỏ hiện tượng rung lắc dữ dội ở góc tấn cao và cho phép khung thân chịu được các thao tác cơ động quá tải lên đến 10 g (so với 9 g trên Su-27) mà không cần phải gia cố thêm kết cấu chịu lực.[13] Quan trọng hơn, khi kết hợp với thiết kế mất ổn định tĩnh và hệ thống fly-by-wire đi kèm, sơ đồ khí động học mới đã cải thiện đáng kể độ cơ động của máy bay, cho phép phi cơ nâng mũi vượt qua phương thẳng đứng trong chốc lát trong khi vẫn duy trì được quán tính tiến về phía trước. Nhờ đặc tính này, về mặt lý thuyết trong không chiến, phi công có thể nâng mũi chiếc Su-27M lên góc 120 độ trong vòng chưa đầy hai giây và khai hỏa tên lửa vào mục tiêu.[14] Các thay đổi trực quan đáng chú ý khác so với thiết kế T-10S bao gồm cánh đuôi đứng cao hơn, trang bị sẵn cơ cấu phục vụ tiếp nhiên liệu trên không và sử dụng càng đáp mũi bánh kép để nâng đỡ khung thân có trọng lượng lớn hơn.[15][16]

Bên cạnh việc nâng cao độ cơ động, một điểm đặc trưng khác tạo nên sự khác biệt giữa Su-27M và mẫu thiết kế ban đầu là hệ thống kiểm soát vũ khí mới. Trọng tâm của hệ thống này là đài radar mảng pha đa năng N011 Bars (nghĩa đen: "Báo tuyết") có khả năng bám bắt xung Doppler, cho phép nó phát hiện các mục tiêu nằm dưới đường chân trời (look-down/shoot-down). Lần đầu tiên được lắp ráp trên chiếc nguyên mẫu thứ ba, đài radar này đã biến Su-27M từ một mẫu tiêm kích thuần phòng không trở thành một phi cơ chiến đấu đa năng có đủ khả năng tấn công các mục tiêu mặt đất.[9][17] So với radar N001 Myech ("Thanh kiếm") của Su-27 vốn chỉ có thể bám bắt 10 mục tiêu và dẫn bắn tối đa hai tên lửa vào một mục tiêu cùng lúc, đài radar mới có thể theo dõi đồng thời 15 mục tiêu và dẫn bắn tên lửa tấn công cùng lúc sáu mục tiêu trong số đó.[9] Trọng lượng tăng thêm của radar N011 ở phần mũi máy bay đã buộc các kỹ sư phải bổ sung cánh mũi; chỉ sau này họ mới khám phá ra những lợi thế khí động học vượt trội mà cơ cấu này mang lại.[1][10] Ngoài ra, một đài radar tự vệ N012 được đặt trong phần chóp đuôi kéo dài về phía sau, biến nó thành mẫu máy bay đầu tiên trên thế giới sở hữu loại radar cảnh giới đuôi như vậy.[17] Những tinh chỉnh khác trên phi cơ bao gồm việc sử dụng các động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt tăng lực đẩy, cùng việc gia tăng tỷ lệ sử dụng các vật liệu nhẹ như composite và hợp kim nhôm-lithi trong kết cấu thân máy bay.[15][18]

Thử nghiệm và bay trình diễn

[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1987, Sukhoi bắt đầu hoán cải chiếc nguyên mẫu đầu tiên (được định danh là T10M-1) từ một khung thân T-10S tại nhà máy thực nghiệm của hãng ở Moskva. Dù đã có cánh mũi, chiếc nguyên mẫu đầu tiên này tương tự như vài chiếc tiếp theo vẫn thiếu nhiều thay đổi vật lý của mẫu thiết kế mới.[19] Máy bay thực hiện chuyến bay đầu tiên sau khi hoán cải vào ngày 28 tháng 6 năm 1988 do phi công Oleg Tsoi điều khiển, nối tiếp bởi chiếc nguyên mẫu thứ hai vào tháng 1 năm 1989.[20] Sau khi hoàn tất công tác chuyển đổi hai nguyên mẫu Su-27M, việc sản xuất thực tế dòng máy bay này được chuyển về vùng Viễn Đông của đất nước, nơi do KnAAPO đảm nhiệm. Chiếc máy bay thứ ba (T10M-3) nguyên mẫu Su-27M đóng mới hoàn toàn đầu tiên và cũng là chiếc đầu tiên do KnAAPO chế tạo đã cất cánh lần đầu vào tháng 4 năm 1992.[20] Vào thời điểm đó, Liên Xô đã tan rã, và cuộc khủng hoảng kinh tế tiếp diễn tại Nga trong suốt thập niên 1990 đồng nghĩa với việc kế hoạch sản xuất hàng loạt ban đầu dự kiến từ năm 1996 đến 2005 đã bị hủy bỏ,[9] các máy bay được chuyển sang phục vụ như những bệ thử nghiệm để đánh giá cánh mũi, hệ thống điều khiển bay và công nghệ kiểm soát hướng phụt lực đẩy.[15] Tổng cộng, có hai nguyên mẫu, chín chiếc tiền sản xuất có thể bay được và ba chiếc sản xuất hoàn chỉnh được chế tạo tính đến năm 1995;[1][21] các máy bay sản xuất loạt được bàn giao vào năm 1996 cho Không quân Nga để phục vụ thử nghiệm vũ khí.[22]

Chiếc Su-27M thứ chín đang bay

Vào thời điểm Liên Xô sụp đổ, Sukhoi đã liên tục bay trình diễn Su-27M trước các quan chức chính phủ và quốc phòng cấp cao. Trong lần đầu ra mắt công chúng phương Tây tại Triển lãm hàng không Farnborough năm 1992, công ty đã đổi tên định danh chiếc máy bay thành Su-35.[23] Phi cơ sau đó liên tục thực hiện các chuyến bay trình diễn ở nước ngoài nhằm tìm kiếm hợp đồng xuất khẩu, bắt đầu từ tháng 11 năm 1993 tại Dubai, nơi phi công Viktor Pugachev đã điều khiển máy bay thực hiện một trận không chiến giả định với một chiếc Su-30MK trước sự chứng kiến của khán giả.[24][25] Chiếc máy bay sau đó đã bay trình diễn tại Berlin và Paris, đồng thời trở thành gương mặt quen thuộc thường xuyên tại Triển lãm Hàng không MAKS ở Moskva.[25] Chính phủ Nga đã cấp phép xuất khẩu cho dòng máy bay này trong chiến dịch tiếp thị bất thành của Sukhoi tại Hàn Quốc vào cuối thập niên 1990 và đầu những năm 2000;[26] công ty cũng chào bán phi cơ cho Brasil, Trung Quốc và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.[27]

Khi chương trình thử nghiệm bay của Su-27M được thúc đẩy, các kỹ sư nhận thấy phi công mất quyền kiểm soát chủ động đối với máy bay trong một số thao tác cơ động nhất định, chẳng hạn như cơ động Cobra Pugachev. Do đó, chiếc Su-27M thứ 11 (T10M-11) đã được lắp các ống xả phụt kiểm soát vector lực đẩy vào năm 1995, và mẫu trình diễn công nghệ Su-37 tạo ra từ cấu hình này đã bay lần đầu vào ngày 2 tháng 4 năm 1996.[28][29] Nó cũng thực hiện thử nghiệm đài radar cải tiến N011M, tương tự như chiếc Su-27M thử nghiệm thứ 12.[27] Khả năng duy trì góc tấn lớn trong khi bay ở vận tốc bay tương đối gần bằng 0 của Su-37 đã thu hút sự chú ý đáng kể từ báo giới.[30] Về sau, máy bay được trang bị các động cơ khác biệt cùng hệ thống điều khiển bay fly-by-wire và các hệ thống buồng lái nâng cấp để đánh giá.[27]

Ngoài thiết kế một chỗ ngồi, một mẫu máy bay hai chỗ ngồi cũng đã được chế tạo. Hợp tác cùng Sukhoi, các kỹ sư riêng của KnAAPO đã thiết kế mẫu Su-35UB nhằm kết hợp động cơ chỉnh hướng lực đẩy với các đặc tính khí động học của Su-27M. Được hoán cải từ một khung thân Su-30MKK, chiếc phi cơ bay chuyến đầu tiên vào ngày 7 tháng 8 năm 2000 và sau đó phục vụ như một bệ thử nghiệm điện tử hàng không.[31] Mặc dù phiên bản Su-27M ban đầu chưa từng được đưa vào sản xuất hàng loạt do thiếu hụt ngân sách,[32] Sukhoi đã hoàn thiện cơ chế ứng dụng cánh mũi của Su-27M cùng công nghệ vector lực đẩy của Su-37 để sau đó ứng dụng lên dòng tiêm kích hai chỗ ngồi Su-30MKI dành cho Không quân Ấn Độ.[33] Chiếc Su-27M thứ 10 (T10M-10) cũng được dùng làm bệ thử cho dòng động cơ Saturn AL-41F1 dự kiến trang bị cho tiêm kích phản lực Sukhoi Su-57 (trước đây được biết đến qua tên viết tắt "PAK FA").[34]

Hiện đại hóa

[sửa | sửa mã nguồn]
Ống xả phụt đổi hướng lực đẩy trên một chiếc Sukhoi Su-35S

Trước yêu cầu cấp bách phải hiện đại hóa phi đội máy bay Su-27 đang dần già cỗi của Nga, Sukhoi và KnAAPO vào năm 2002 đã bắt đầu tích hợp buồng lái kính cùng các hệ thống kiểm soát hỏa lực cải tiến (nhằm tương thích với nhiều chủng loại vũ khí hơn) cho các máy bay của không quân. Mẫu máy bay hoán cải mang tên định danh Su-27SM đã thực hiện chuyến bay đầu tiên vào tháng 12 năm 2002.[35] Thành công từ dự án này đã thúc đẩy Sukhoi tiến hành một chương trình hiện đại hóa "sâu" tiếp nối vào tháng 12 năm 2003. Với mã hiệu nội bộ là T-10BM,[1] chương trình hướng tới việc tái thiết kế khung thân một cách triệt để hơn nhằm thu hẹp khoảng cách về chất lượng giữa máy bay Nga và các dòng tiêm kích thế hệ thứ tư của nước ngoài. Mẫu thiết kế ra đời cũng mang tên định danh là Su-35 sẽ đóng vai trò như một giải pháp chuyển tiếp trong thời gian chờ đợi sự ra mắt của máy bay tiêm kích thế hệ thứ năm PAK FA (về sau trở thành Su-57), đồng thời kế thừa nhiều tính năng công nghệ từ dòng máy bay này.[1][36][37] Mẫu máy bay này chủ yếu nhắm tới thị trường xuất khẩu, được KnAAPO chào bán như một phương án tiêm kích một chỗ ngồi thay thế cho các biến thể Su-30MK hai chỗ ngồi do Nhà máy Hàng không Irkutsk (IAP) chế tạo.[38][39]

Xét trên nhiều phương diện, thiết kế T-10BM mang nét tương đồng với Su-27 hơn là Su-27M. Trong các đợt thử nghiệm động cơ điều khiển hướng phụt lực đẩy và sơ đồ khí động của Su-27M, Sukhoi đã đi đến kết luận rằng sự suy giảm độ cơ động do việc loại bỏ cánh mũi, bộ phận vốn làm gia tăng trọng lượng khung thân hoàn toàn có thể được bù đắp bằng việc trang bị các vòi phun đổi hướng lực đẩy.[a] Những bước tiến công nghệ trong lĩnh vực điện tử hàng không và radar cũng giúp thu nhỏ kích thước và giảm trọng lượng của các cụm khí tài này, từ đó dịch chuyển trọng tâm máy bay về phía sau.[41] Do vậy, các nhà thiết kế đã lược bỏ cánh mũi (và cả tấm phanh khí động trên lưng) từng thấy trên Su-27M; đồng thời kích thước của cánh đuôi đứng, phần gù lưng sau buồng lái và chóp đuôi cũng được thu gọn lại.[41] Nhờ những thay đổi này, cùng với việc tăng cường ứng dụng hợp kim nhôm, hợp kim titan và vật liệu composite, các kỹ sư đã giảm được trọng lượng rỗng của máy bay trong khi vẫn duy trì trọng lượng cất cánh tối đa tương đương với Su-27M.[42][43]

Bố cục buồng lái Su-35S: một màn hình HUD, hai màn hình màu đa chức năng LCD và cần điều khiển tích hợp hệ thống HOTAS

Mặc dù thiết kế Su-27M sở hữu hệ thống điện tử hàng không đủ để định danh trên danh nghĩa là một mẫu tiêm kích đa năng, các bài bay thử nghiệm với Không quân Nga đã bộc lộ nhiều khó khăn trong việc triển khai vũ khí hiệu quả. Theo tạp chí Aviation Week & Space Technology, các phi công không quân mô tả quá trình thử nghiệm vũ khí với chiếc máy bay tại Akhtubinsk và Lipetsk là một "trải nghiệm tiêu cực", đặc biệt nhấn mạnh vào cách bố trí buồng lái gây ảnh hưởng bất lợi đến khối lượng thao tác của phi công đơn nhiệm.[40] Do đó, các kỹ sư thiết kế, phi công thử nghiệm cùng các chuyên gia phần mềm điện tử hàng không đã phối hợp để thiết kế lại toàn bộ buồng lái và các hệ thống phụ trợ, nâng cao giao diện người–máy (HMI). Hệ thống quản lý thông tin trong tổ hợp điện tử hàng không của phi cơ được cải biến để trang bị hai máy tính kỹ thuật số chuyên xử lý dữ liệu từ hệ thống điều khiển bay và kiểm soát hỏa lực. Thông tin sau đó được hiển thị trực quan trên hai màn hình tinh thể lỏng (LCD) đa chức năng kích thước 9 in × 12 in (23 cm × 30 cm),[44] thay thế cho màn hình ống phóng tia âm cực (CRT) đa chức năng nhỏ hơn trên dòng Su-27M.[40] Phi công cũng có thể theo dõi các thông số bay sống còn trên màn hình HUD,[45] đồng thời được hỗ trợ bởi hệ thống điều khiển cần lái tích hợp nút bướm ga (HOTAS).[44]

Su-35 sử dụng đài radar quét mạng pha điện tử thụ động (PESA) N035 Irbis-E ("Báo tuyết"), bước phát triển tiếp nối từ dòng radar N011M từng thử nghiệm trên các bệ thử Su-27M, đóng vai trò là hạt nhân của hệ thống kiểm soát hỏa lực trên Su-35. Đài radar này có khả năng phát hiện mục tiêu bay trên không ở cự ly lên tới 400 km (250 mi; 220 nmi), có thể bám bắt đồng thời 30 mục tiêu trên không và dẫn bắn tấn công 8 mục tiêu cùng lúc; ngoài ra, radar đa năng này còn cung cấp ảnh chụp mặt đất độ phân giải cao bằng chế độ khẩu độ tổng hợp (SAR).[46] Máy bay được trang bị trạm ngắm quang-điện tử OLS-35 bố trí phía trước buồng lái nhằm cung cấp thêm các phương thức bám bắt thụ động, bao gồm tìm kiếm và theo dõi bằng tia hồng ngoại (IRST); các hệ thống quang-điện tử khác bao gồm hệ thống cảnh báo tên lửa tiếp cận OAR và pod ngắm quang-điện tử T-220.[46] Để tự vệ trước các biện pháp theo dõi của đối phương, Su-35 trang bị tổ hợp tác chiến điện tử đối kháng L175M Khibiny-M,[47] đồng thời các kỹ sư đã phủ sơn hấp thụ sóng radar (RAM) lên cửa hút khí động cơ và các tầng đầu của máy nén động cơ phản lực nhằm giảm một nửa diện tích phản xạ radar (RCS) ở góc trực diện của Su-35, hạn chế tối đa cự ly bị radar đối phương phát hiện.[48] Diện tích phản xạ radar của Su-35 được báo cáo là vào khoảng 1 đến 3 mét vuông.[49] Các hệ thống N035 và Khibiny-M được tích hợp đồng bộ vào tổ hợp kiểm soát vũ khí Sh135 của máy bay. Là một tiêm kích đa nhiệm, Su-35 có thể mang phóng tên lửa không đối không có tầm bắn lên đến 300 kilômét (190 mi), mang được tên lửa hành trình chống hạm hạng nặng Oniks cùng nhiều chủng loại vũ khí không đối đất đa dạng khác.[50][51]

"Không chiến kinh điển thường mở màn ở dải tốc độ cao, nhưng nếu bạn bắn trượt ở phát đạn đầu tiên và xác suất đó luôn hiện hữu vì đối phương sẽ cơ động né tên lửa, cuộc chiến sẽ kéo dài hơn. Sau khi thực hiện các bài cơ động, máy bay sẽ rơi vào dải tốc độ thấp hơn, và cả hai bên có thể rơi vào tình thế không thể khai hỏa. Tuy nhiên, khả năng siêu cơ động cho phép một chiếc phi cơ quay ngoắt đầu lại chỉ trong vòng ba giây để tung ra phát bắn tiếp theo."[52]
— Sergey Bogdan, phi công thử nghiệm trưởng của Sukhoi

Su-35 được trang bị một cặp động cơ phản lực cánh quạt Saturn AL-41F1S, trước đây mang định danh izdeliye (Sản phẩm) 117S. Là một biến thể nâng cấp sâu từ dòng AL-31F, AL-41F1S có mối liên hệ mật thiết với động cơ Saturn AL-41F1 (izdeliye 117) của Su-57, chủ yếu khác biệt ở hệ thống điều khiển động cơ.[53][54] Các động cơ được trang bị vòi phun vector lực đẩy có trục quay đặt nghiêng theo một góc; các vòi phun hoạt động trên một mặt phẳng đối với trục chúc ngóc (pitch), nhưng góc nghiêng này cho phép máy bay tạo ra cả chuyển động lắc ngang (roll) lẫn xoay hướng (yaw) bằng cách điều chỉnh góc phụt độc lập của từng vòi phun; sơ đồ này lần đầu tiên được triển khai trên dòng Su-30MKI và cũng được áp dụng trên tiêm kích Su-57.[55] Hệ thống vector lực đẩy kết hợp cùng hệ thống kiểm soát bay và động lực tích hợp cho phép Su-35 thực hiện các động tác cơ động chịu quá tải 9 g cùng khả năng "siêu cơ động", cho phép phi cơ thực hiện các động tác nhào lộn hậu thất tốc ở dải tốc độ thấp. Điều này khác biệt so với học thuyết không chiến của phương Tây vốn đề cao việc bảo toàn động năng của máy bay tiêm kích.[52] Động cơ cũng cung cấp cho Su-35 năng lực duy trì vận tốc siêu thanh trên Mach 1,1 ở mức giới hạn mà không cần kích hoạt buồng đốt tăng lực, hay còn gọi là khả năng "bay hành trình siêu âm (supercruise)".[42]

Thử nghiệm và sản xuất

[sửa | sửa mã nguồn]
Một chiếc Su-35S của Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga trong quy trình cất cánh tiêu chuẩn

Sau khi hoàn tất giai đoạn thiết kế, KnAAPO bắt tay vào chế tạo chiếc nguyên mẫu đầu tiên và hoàn thiện vào giữa năm 2007. Chiếc nguyên mẫu mang số hiệu Su-35-1 sau đó được chuyển đến Viện Nghiên cứu Bay Gromov tại Sân bay Zhukovsky nhằm chuẩn bị cho chuyến bay đầu tiên.[56][57] Vào ngày 19 tháng 2 năm 2008, phi công Sergey Bogdan đã điều khiển chiếc phi cơ cất cánh thực hiện chuyến bay mở màn kéo dài 55 phút từ Zhukovsky.[56][58] Bogdan tiếp tục lái chiếc nguyên mẫu thứ hai trong chuyến bay đầu tiên vào ngày 2 tháng 10 từ Sân bay Dzyomgi của KnAAPO.[59] Chương trình thử nghiệm bay dự kiến có sự tham gia của ba nguyên mẫu bay, tuy nhiên vào ngày 26 tháng 4 năm 2009, đúng một ngày trước chuyến bay đầu tiên theo kế hoạch, chiếc Su-35 thứ tư (đã bao gồm một khung thân thử nghiệm tĩnh) đã gặp tai nạn trong quá trình chạy đà trên đường băng tại Sân bay Dzyomgi. Máy bay đâm vào rào chắn ở cuối đường băng và bị hỏa hoạn thiêu rụi hoàn toàn; phi công kịp phóng ghế thoát hiểm nhưng bị bỏng.[60][61] Nguyên nhân tai nạn được xác định là do sự cố hệ thống điều khiển động cơ, dẫn đến việc buồng đốt tăng lực không thể ngắt.[62][63][64]

Mặc dù dự án Su-35 ban đầu chủ yếu hướng tới thị trường xuất khẩu, đơn đặt hàng khởi đầu cho 48 chiếc Su-35S trên thực tế lại được Bộ Quốc phòng Nga ký kết tại Triển lãm Hàng không MAKS 2009 (nằm trong khuôn khổ thỏa thuận lớn hơn trị giá 2,5 tỷ USD mua 64 máy bay tiêm kích).[7][65][38] Trong giai đoạn đầu của chương trình thử nghiệm bay, Sukhoi ước tính dung lượng thị trường cho dòng máy bay này là khoảng 160 chiếc, đặc biệt chú trọng tới các khu vực Mỹ Latinh, Đông Nam Á và Trung Đông. Một số quốc gia tiềm năng như Algérie, Malaysia và Ấn Độ khi đó đã là những bên vận hành gia đình Su-30MK. Khi mẫu phi cơ sẵn sàng phục vụ xuất khẩu từ năm 2010,[66] tại màn ra mắt quốc tế của loại máy bay này ở Triển lãm Hàng không Paris 2013, Mikhail Pogosyan, Tổng Giám đốc tập đoàn mẹ của Sukhoi là Tập đoàn Máy bay Hợp nhất (UAC) cho biết nhu cầu dự kiến đạt khoảng 200 máy bay, chia đều cho thị trường nội địa và xuất khẩu.[67]Phải đến cuối năm 2015, hợp đồng xuất khẩu đầu tiên mới được ký kết với Trung Quốc; vào thời điểm đó, chính phủ Nga cũng đã ký tiếp đơn đặt hàng bổ sung 50 máy bay.[68]

Bên cạnh hợp đồng khởi đầu tại Triển lãm Hàng không MAKS 2009, chính phủ Nga cùng ngân hàng phát triển nhà nước Vnesheconombank đã đồng thuận cấp vốn cho Sukhoi để phục vụ dây chuyền sản xuất máy bay.[cần dẫn nguồn] Vào tháng 11 năm 2009, KnAAPO (đổi tên thành KnAAZ vào năm 2013 sau khi sáp nhập vào Công ty Sukhoi) bắt đầu sản xuất loạt máy bay thương mại đầu tiên,[69] và công đoạn lắp ráp tổng thành đã hoàn tất vào tháng 10 năm 2010;[70] lúc này các phi công và kỹ sư đã hoàn thành các bài kiểm tra sơ bộ về các hệ thống trên khoang máy bay.[71] Chiếc Su-35S đầu tiên thực hiện chuyến bay mở màn vào tháng 5 năm 2011,[cần dẫn nguồn] sau đó được bàn giao (cùng với các máy bay khác) tới Akhtubinsk để bắt đầu các đợt bay thử nghiệm cấp nhà nước phối hợp với Bộ Quốc phòng nhằm chuẩn bị đưa máy bay vào biên chế. Do quá trình chế tạo hàng loạt Su-35S diễn ra song song với các đợt thử nghiệm bay, một số máy bay sản xuất loạt đời đầu sau đó đã được tinh chỉnh lại dựa trên các kết quả thu được.[72] Vào tháng 12 năm 2018, Tập đoàn Máy bay Hợp nhất thông báo chiếc Su-35S xuất xưởng thứ 100 đã hoàn tất sản xuất tại Nhà máy Máy bay Komsomolsk-on-Amur.[73]

Lịch sử hoạt động

[sửa | sửa mã nguồn]

Vào năm 1996, ba tiêm kích Su-27Ms đã được bàn giao cho Trung tâm bay-thử nghiệm 929 tại Căn cứ không quân Vladimirovka, Akhtubinsk để thử nghiệm vũ khí. Năm 2001, không quân Nga đã quyết định chuyển một vài chiếc Su-27Ms để tái trang bị cho phi đội thao diễn trên không Những hiệp sĩ Nga, và phi đội cũng bắt đầu chuyển sang dùng loại tiêm kích này. Những chiếc tiêm kích này Căn cứ không quân Kubinka gần Moscow năm 2003. Tuy nhiên, chúng đã được tận dụng để lấy linh kiện cho các máy bay khác trong phi đội.

Một chiếc Su-35 của Không quân Nga đang biểu diễn tại triển lãm hàng không MAKS 2009 tại Moscow

Một mẫu trưng bày và ba mẫu thử bay được đã được chế tạo từ năm 2007 đến năm 2009.[74] Nguyên mẫu thứ ba sau đó đã bị phá hủy khi nó đâm vào rào chắn khi đang di chuyển ra đường băng.[75]

Hợp đồng đầu tiên bao gồm 48 máy bay đã được kí tại triển lãm hàng không MAKS 2009 tại Moscow.[76] Vào tháng năm năm 2011, Sukhoi đã chuyển giao chiếc Su-35S đầu tiên cho Akhtubinsk để tiếp tục chương trình thử nghiệm hợp tác với Bộ quốc phòng Nga để đưa vào biên chế chính thức. Giai đoạn thứ nhất của quá trình thử nghiệm bắt đầu vào tháng tám năm 2011. Đến tháng ba năm 2012, 2 nguyên mẫu và 4 máy bay đã được bay thử nghiệm để kiểm tra về các thông số kĩ thuật, và nó đã được đánh giá là đã đạt yêu cầu đề ra.[77] Sáu máy bay đã được bàn giao vào tháng mười hai năm 2012.[78] Vào tháng hai năm 2013, năm trong số sáu máy bay đã bắt đầu giai đoạn thử nghiệm thứ hai, tập trung chủ yếu vào vũ khĩ và khả năng cơ động trong chiến đấu của máy bay.[79]

Một chiếc Su-35S đang hạ cánh với dù hãm tốc được bung tại Aviadarts năm 2019
Video của Bộ quốc phòng Nga về Su-35S

Thêm mười hai chiếc đã được bàn giao vào thánh mười hai năm 2013[80] và mười hai chiếc nữa vào tháng hai năm 2014, mười trong số đó đã được chuyển giao cho Trung đoàn hàng không tiêm kích 23, đóng quân ở vùng viễn đông để thực hiện giai đoạn cuối của cuộc thử nghiệm. Sự chuyển giao này cũng chính thức đưa nó vào hoạt động.[81] Vài chiếc Su-35S sau đó đã được chuyển đến Lipetsk để phát triển các chiến thuật tác chiến và để huấn luyện. Su-35S cũng thường xuyên được bố trí tại Căn cứ không quân Besovets gần biên giói Phần Lan,[82]và tại Căn cứ không quân Uglovoye gần Vladivostok.[83]

Sự ra mắt của Su-35S trong Không quân Nga là một phần của chương trình hiện đại hóa lực lượng vũ trang từ năm 2011-2020 bắt đầu từ sau chiến tranh Georgia năm 2008 với mục đích nhằm tăng số lượng các thiết bị quân sự hiện đại trong Lực lượng vũ trang Liên bang Nga.[84] Các máy bay này được chuyển giao cùng với các loại khác như Su-30M2, Su-30SM và máy bay cường kích Su-34.

Can thiệp quân sự của Nga trong nội chiến Syria

[sửa | sửa mã nguồn]

Vào tháng một năm 2016, Nga đã đưa 4 chiếc Su-35S tới Syria. Điều này bắt nguồn từ sự gia tăng căng thẳng giữa Nga và Thổ Nhĩ Kỳ bởi các báo cáo về các máy bay của Nga bay vào lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ và vụ việc một chiếc Su-24 bị bắn hạ bỏi tiêm kích F-16 của Thổ Nhĩ Kỳ. Su-35S được triển khai tới Syria nhằm hộ tống cho các tiêm kích Su-30SM khi thực hiện các nhiệm vụ tuần tra chiến đấu cũng như các máy bay ném bom khác khi thực hiện các nhiệm vụ không kích.[85] Qua việc triển khai trên, nó đã giúp tìm và giải quyết nhiều vấn đề, ví dụ như về hệ thống điện tử hàng không.[86] Người ta cũng đã nhiều lần trông thấy những chiếc Su-35 ở Syria mang bom không dẫn đường, theo các nguồn tin của Nga khẳng định thì Su-35 cũng đã thực hiện các phi vụ không kích bằng vũ khí đẫn đường chính xác.

Vào ngày 20 tháng tám năm 2019, 2 chiếc Su-35S của Không quân Nga cất cánh từ Căn cứ không quân Khmeimim, đã đánh chặn 2 chiếc F-16 của không quân Thổ Nhĩ Kỳ ở phía nam Idlib và buộc họ phải rời không phận Syria.[87] Hai chiếc Su-35S cũng đã đánh chặn máy bay của không quân Isarel ở địa trung hải khi đang chuẩn bị tấn công vào Syria.[88] Su-35 cũng đã từng đánh chặn một vài máy bay của Isarel ở miền nam Syria và ngăn chặn chúng thực hiện các cuộc không kích.[89] Một cuộc đánh chặn nữa cũng được thực hiện vào ngày 19 tháng chín năm 2019, hai chiếc Su-35 đã đánh chặn các máy báy của Isarel khi đang chuẩn bị thực hiện tấn công vùng ngoại ô của Damacus.[90] Vào ngày 15 tháng mười năm 2019, một chiếc F-16 của Thổ Nhĩ Kỳ đã bị đánh chặn bởi nhiều chiếc Su-35S và buộc phải rút lui khi đang cố chuẩn bị tấn công vào các trụ sở chính của Các lực lượng Dân chủ Syria ở Manbij.[91] Vào ngày 12 tháng mười một năm 2019, một chiếc Su-35S cũng đã đánh chặn một tiêm kích của Isarel trong một cuộc không kích ở Darmacus.[92] Vào ngàu 7 tháng 12 năm 2019, một vài máy bay của Isarel đã bị đánh chặn vởi nhiều chiếc Su-35S và đã phải rút lui khi đang cố tấn công vào Căn cứ không quân Tiyas.[93]

Vào ngày 3 tháng 4 năm 2022, một chiếc Su-35S đã bị rơi ở phía tây Ukraine, Ukraine khẳng định đã bắn rơi máy bay này. Phi công đã phóng ghế thoát hiểm thành công và bị bắt giữ bởi lực lượng Ukraine sau đó.[94]

Cuối tháng 9 năm 2023 lực lượng phòng không Nga gần tiền tuyến ở khu vực Zaporizhzhia phía nam Ukraine đã bắn hạ một chiếc Su-35 gần thành phố Tokmak của Ukraine bị Nga chiếm đóng.[95] Một kênh Telegram của Nga có liên kết chặt chẽ với lực lượng không quân nước này đã xuất hiện để xác nhận vụ việc hôm thứ Sáu khi bày tỏ lòng kính trọng đối với phi công đã thiệt mạng.

Tính đến đầu năm 2026, theo Rostec và như đã được báo cáo[96], Su-35S đã phá hủy nhiều mục tiêu trong không chiến hơn bất kỳ loại máy bay chiến đấu nào khác trong Lực lượng Vũ trang Nga. Ước tính cho thấy hơn 20 máy bay phản lực của Ukraine đã bị bắn hạ, bao gồm các máy bay tiêm kích Su-27 và Mig-29 cũng như các máy bay tấn công mặt đất Su-24 và Su-25. Tính đến tháng 6/2026, sau hơn 4 năm chiến tranh, có 7 chiếc Su-35 bị mất (bao gồm 1 chiếc do phòng không đồng đội bắn nhầm, 6 chiếc do tên lửa phòng không đối phương), không có chiếc Su-35 nào bị mất trong không chiến.

Vào tháng 5 năm 2026, các báo cáo xuất hiện cho rằng một chiếc tiêm kích F-16 của Ukraine đã bị một chiếc Su-35 của Nga bắn hạ trong một cuộc giao chiến tầm xa, mặc dù không rõ chính xác hệ thống tên lửa nào đã được sử dụng. Không có xác nhận nào từ nguồn của Ukraine hoặc các nguồn khác về các chi tiết cụ thể của cuộc giao chiến.[97]

Vào tháng 6 năm 2026, một chiếc tiêm kích MiG-29 của Ukraine đã bị một chiếc Su-35 của Nga bắn hạ bằng tên lửa không đối không tầm xa R-37M ở cự ly khoảng 190 km, đây có thể là kỷ lục bắn hạ mục tiêu trên không ở khoảng cách xa nhất từng được ghi nhận trong chiến đấu thực tế.[98]

Trung Quốc

[sửa | sửa mã nguồn]

Vào đầu những năm 1990, một hợp đồng về tiêm kích Su-27M đã được bàn bạc với Trung Quốc. Vào năm 1995, Sukhoi đã thông báo về kế hoạch mua 120 máy bay của Bắc Kinh. Tuy nhiên, Bộ Ngoại giao Nga đã không chấp thuận việc mua máy bay Su-27M và Tupolev Tu-22M.

Vào tháng 11 năm 2015, Trung Quốc đã trở thành khách hàng đầu tiên của máy bay Su-35S khi Nga và Trung Quốc kí một hợp đồng trị giá 2 tỉ đô để mua 24 máy bay cho Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.[99][100] Trung Quốc đã quan tâm đến tiêm kích Su-35S từ năm 2006.[101] Nhưng phải cho đến Rosoboronexport năm 2010 thì Nga mới sẵn sàng bàn bạc với Trung Quốc về hợp đồng Su-35S.

Quân đội Trung Quốc đã nhận được 4 máy bay đầu tiên vào năm 2016,[102] Tiếp nối đợt giao đầu tiên, trang web của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đã thông báo về tiêm kích J-20 được đưa vào vận hành. Trung Quốc đã nhận thêm 10 chiếc nữa vào năm 2017 và 2018. Tháng sáu năm 2019, Nga đã đề nghị với Trung Quốc một lô hàng Su-35S nữa.[103]


Theo tờ Kommersant, quân đội Algérie từng đề nghị thử nghiệm một chiếc Su-35 vào tháng 2 năm 2016; phía Algérie hài lòng với các đặc tính bay của máy bay và Moskva chờ đợi một đề nghị đặt hàng chính thức.[104] Ngày 27 tháng 12 năm 2019, Algérie được đưa tin đã ký hợp đồng mua 14 máy bay thuộc khuôn khổ thỏa thuận quân sự quy mô lớn bao gồm cả tiêm kích Sukhoi Su-34 và Su-57.[105] Tuy nhiên, cả chính phủ Nga lẫn Algérie vào thời điểm đó đều không lên tiếng xác nhận sự tồn tại của thỏa thuận này.

Năm 2025, Algérie đã tiếp nhận các tiêm kích Su-35 (trong kế hoạch dự kiến khoảng hai chục chiếc) vốn ban đầu được chế tạo để thực hiện hợp đồng với Ai Cập nhưng không thể bàn giao do các lệnh trừng phạt và sức ép chính trị đặt lên Cairo. Một máy bay vận tải An-124 được ghi nhận đã đến và bốc xếp các tiêm kích Su-35 từ Komsomolsk-on-Amur vào ngày 2 tháng 3 năm 2025 rồi hạ cánh xuống căn cứ không quân Oum el Bouaghi tại Algérie, với ít nhất hai chiếc được phát hiện bay thử nghiệm và ít nhất bốn chiếc Su-35 thuộc đơn hàng cũ của Không quân Ai Cập mang biểu tượng phù hiệu mới sơn của Không quân Algérie.[106][107] Các máy bay này được cho là đóng quân tại căn cứ không quân Ain Beida thuộc Không đoàn Đa nhiệm số 20.[108]

Các tài liệu rò rỉ từ ROSTEC tiết lộ rằng Ethiopia, quốc gia sử dụng Su-27 lâu năm và là bên đầu tiên triển khai chúng trong thực chiến đã đặt mua sáu chiếc Su-35 như một phần của chương trình hiện đại hóa quân đội. Động thái này diễn ra nối tiếp các đơn đặt hàng từ bốn đến sáu chiếc Su-30K vào đầu thập niên, và đến tháng 10 năm 2026, thông tin 12 chiếc máy bay được bàn giao đã chính thức được xác nhận.[109]

Khách hàng tương lai

[sửa | sửa mã nguồn]

Sau khi Nga thu mua các UAV cảm tử của Iran trong cuộc tấn công vào Ukraina năm 2022, Không quân Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRIAF) được cho là đang cân nhắc mua tiêm kích Sukhoi Su-35 để đổi lấy việc tiếp tục cung cấp đạn dược, UAV và tên lửa đạn đạo cho Lực lượng Vũ trang Nga, theo các quan chức Hoa Kỳ. Có thông tin cho biết công tác huấn luyện phi công Iran đã bắt đầu từ mùa xuân năm 2022 và máy bay có thể được bàn giao vào năm 2023. Thỏa thuận này có thể bao gồm 24 chiếc Su-35 ban đầu sản xuất cho Ai Cập, dù chưa có báo cáo chính thức nào về việc chuyển giao thực tế xuất hiện vào thời điểm đó.[110][111] Thỏa thuận được hãng thông tấn nhà nước Iran Tasnim News Agency xác nhận vào ngày 28 tháng 12 năm 2022, và vào ngày 15 tháng 1 năm 2023, một nghị sĩ Iran cho biết việc tiếp nhận sẽ bắt đầu vào mùa xuân, đồng thời tiết lộ Iran cũng đã đặt mua từ Nga các hệ thống tên lửa phòng không cũng như trực thăng.[112]

Tuy nhiên, vào tháng 7 năm 2023, Bộ trưởng Quốc phòng Iran Mohammad-Reza Gharaei Ashtiani đã đưa ra những tuyên bố mơ hồ ám chỉ việc Iran đang xem xét lại kế hoạch mua sắm Su-35 để tập trung nguồn lực đầu tư cho năng lực chế tạo máy bay chiến đấu nội địa, khiến một số nguồn tin nhận định thương vụ đã đổ vỡ.[113] Bất chấp điều này, Không quân Iran đã tiếp nhận các đợt bàn giao máy bay huấn luyện phản lực tiên tiến Yak-130, loại khí tài dùng để đào tạo các học viên trước khi chuyển loại sang các tiêm kích tác chiến thực thụ như Su-35. Những chiếc máy bay huấn luyện này mang màu sơn và số hiệu của Không quân Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRIAF). Ngày 28 tháng 11 năm 2023, Thứ trưởng Quốc phòng Iran tuyên bố nước này đã hoàn tất thỏa thuận mua máy bay Su-35 từ Nga, dù không tiết lộ chi tiết về số lượng hay lộ trình bàn giao cụ thể.[114] Một đơn hàng 24 chiếc Su-35 được đưa tin vào tháng 4 năm 2024,[115] nhưng sau đó bị hãng thông tấn SNN của Iran bác bỏ.[116] Đến tháng 1 năm 2025, Ali Shadmani, chỉ huy cấp cao thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran xác nhận Iran đã mua các máy bay Su-35, song không nêu rõ số lượng cụ thể cũng như việc bàn giao đã bắt đầu hay chưa.[117] Ngày 23 tháng 9 năm 2025, một nghị sĩ Iran cho biết các tiêm kích Su-35 hiện đang "trên đường tới".[118]

Khách hàng tiềm năng

[sửa | sửa mã nguồn]

Việt Nam

[sửa | sửa mã nguồn]

Tờ The New York Times dẫn nguồn tin cho rằng Việt Nam đã âm thầm xúc tiến kế hoạch mua sắm tiêm kích Su-35, sử dụng các phương thức né tránh lệnh trừng phạt và thanh toán gián tiếp.[119][104][120][121]

Sau khi Nga triển khai thực chiến một số hệ thống khí tài quân sự thế hệ mới tại chiến trường Syria, nhiều quốc gia khác nhau được đưa tin đã bày tỏ sự quan tâm đối với Su-35. Những nước này bao gồm Kazakhstan,[122] Triều Tiên,[123] và Sudan (nhân chuyến thăm Moskva của Tổng thống Sudan Omar Hassan al-Bashir vào tháng 11 năm 2017).[124]

Biến thể

[sửa | sửa mã nguồn]
Su-27M / Su-35
Thiết kế tiêm kích một chỗ ngồi mang mã hiệu nhà máy T-10M (Modernizirovannyy, "Hiện đại hóa"). Hai chiếc nguyên mẫu đầu tiên sở hữu phần thân trước mới, cánh mũi cùng hệ thống điều khiển bay bằng dây dẫn (fly-by-wire) nâng cấp. Tương tự như ba trong số chín máy bay tiền sản xuất có thể bay được của KnAAPO (T10M-5, T10M-6 và T10M-7), chúng được hoán cải từ các khung thân Su-27.[125][126] Chiếc máy bay thứ ba (T10M-3) là chiếc đầu tiên trong số bảy máy bay tiền sản xuất có cánh đuôi đứng cao hơn, càng đáp mũi bánh kép và khả năng tiếp nhiên liệu trên không.[20] Su-27M được trang bị các động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt AL-31FM.[18] Đã có hai nguyên mẫu, chín máy bay tiền sản xuất và ba máy bay sản xuất loạt được chế tạo tính đến năm 1995;[1] hai khung thân thử nghiệm tĩnh cũng được chế tạo (T10M-0 và T10M-4).[127] Mẫu máy bay này sau đó không bước vào giai đoạn sản xuất quy mô lớn.
Sukhoi Su-37 tại Triển lãm hàng không Farnborough 1996
Su-37
Mẫu trình diễn công nghệ, được hoán cải từ chiếc Su-27M thử nghiệm thứ 11 (T10M-11). Su-37 sở hữu hệ thống điều khiển bay bằng dây dẫn kỹ thuật số, buồng lái kính, đài radar N011M cùng các động cơ AL-31FP tích hợp vòi phun đổi hướng lực đẩy (TVC).[128] Chiếc phi cơ sau đó được lắp lại các động cơ AL-31F sản xuất tiêu chuẩn, đồng thời được hiệu chỉnh lại hệ thống điều khiển bay và các thiết bị buồng lái.[129]
Chiếc Su-35UB hai chỗ ngồi duy nhất vào năm 2001
Su-35UB
Mẫu máy bay huấn luyện hai chỗ ngồi do KnAAPO thiết kế và chế tạo. Chiếc máy bay duy nhất (T-10UBM-1) mang các đặc tính như cánh mũi và cánh đuôi đứng cao hơn của Su-27M cùng phần thân trước tương tự như Su-30MKK. Su-35UB cũng chia sẻ tổ hợp thiết bị điện tử hàng không của Su-30MKK, dù nó sử dụng một hệ thống điều khiển bay bằng dây dẫn khác biệt nhằm phối hợp với cánh mũi.[130] Máy bay sử dụng các động cơ AL-31FP tích hợp vòi phun điều khiển vector lực đẩy.[131] Mặc dù là máy bay huấn luyện, Su-35UB được thiết kế với đầy đủ khả năng chiến đấu.[130]
Su-35BM
Mẫu tiêm kích một chỗ ngồi là một đợt tái thiết kế quy mô lớn từ chiếc Su-27 nguyên bản. Phiên bản này mang những thay đổi đáng kể trên khung thân, bao gồm việc lược bỏ cánh mũi và tấm phanh khí động trên lưng từng thấy ở Su-27M. Máy bay được trang bị đài radar quét mạng pha điện tử N035 Irbis-E nâng cấp cùng buồng lái tái thiết kế hoàn toàn. Phi cơ được trang bị các động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt AL-41F1S đổi hướng lực đẩy với khả năng bay hành trình siêu âm (supercruise). Còn được biết đến nội bộ với mã T-10BM (Bolshaya Modernizatsiya, "Đại Hiện đại hóa"), Su-35BM không phải là tên định danh chính thức do Sukhoi sử dụng; hãng tiếp thị mẫu máy bay này ra thị trường với tên gọi đơn giản là "Su-35".[132]
Một chiếc Su-35S sẵn sàng chiến đấu trang bị các cặp tên lửa không đối không R-73, R-27 và R-77 trong một đợt diễn tập.
Su-35S
Su-35S là tên định danh sản xuất hàng loạt của thiết kế T-10BM dành cho Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga. Theo tạp chí Aviation Week & Space Technology, chữ cái "S" là viết tắt của Stroyevoy ("Chiến đấu/Biên chế chiến đấu").[133] Tên định danh của NATO là Flanker-M.[134] Flanker-M là phiên bản mới nhất của dòng Sukhoi Su-35, được định danh nội bộ là Su-35BM (đại hiện đại hóa), và là một tiêm kích chiếm ưu thế trên không đa nhiệm tiên tiến phát triển từ nền tảng Su-27. Máy bay có độ cơ động rất cao (+9g) ở góc tấn lớn, được trang bị các tổ hợp vũ khí uy lực góp phần tạo nên năng lực không chiến tầm gần vượt trội cho phi cơ mới.[134] Không quân Nga đã đặt mua 48 tiêm kích Sukhoi Su-35S vào tháng 8 năm 2009 với lịch trình bàn giao kéo dài đến năm 2015. Sukhoi bắt đầu sản xuất các cấu kiện phục vụ lắp ráp máy bay từ tháng 11 năm 2009. Hệ thống quản lý thông tin tích hợp với các phân hệ trên khoang cùng đài radar mảng pha mới với cự ly phát hiện mục tiêu trên không tầm xa đã được trang bị cho máy bay. Chiếc Su-35S đầu tiên được bàn giao cho Trung tâm Thử nghiệm Bay Nhà nước số 929 (GLITS) để bay thử nghiệm vào tháng 8 năm 2011. Bộ Quốc phòng Nga đã tiếp nhận sáu chiếc Su-35S sản xuất loạt từ Sukhoi vào tháng 12 năm 2012. Đến năm 2015, Trung Quốc đã đặt mua 24 máy bay Su-35S cho Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.[134][135]
Su-35SM
Su-35SM là gói nâng cấp của dòng Su-35S, được thiết kế cho Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga. Biến thể này hướng tới việc nâng cao năng lực chiếm ưu thế trên không và tác chiến điện tử. Những nâng cấp đáng chú ý bao gồm đài radar quét mạng pha điện tử chủ động (AESA) N036 Byelka tương tự như loại dùng trên Su-57 sẽ thay thế cho radar Irbis-E, giúp tăng cự ly phát hiện và nâng cao khả năng kháng nhiễu đối kháng. Máy bay cũng sẽ tích hợp tổ hợp tác chiến điện tử “Himalaya”, cung cấp khả năng bảo vệ tiên tiến trước các mối đe dọa dẫn đường bằng radar. Các hệ thống đường truyền dữ liệu và liên lạc bảo mật mới được tích hợp để tối ưu hóa tác chiến lấy mạng làm trung tâm, cùng với hệ thống đối phó hồng ngoại định hướng (DIRCM) dựa trên laser nhằm đánh chặn tên lửa dẫn đường hồng ngoại. Khung thân có thể ứng dụng các vật liệu giúp giảm độ bộc lộ radar và được tối ưu hóa cho các loại vũ khí thế hệ mới như tên lửa R-37M và R-77M.[136]

Bên vận hành

[sửa | sửa mã nguồn]
Bản đồ các quốc gia vận hành Su-35
 Algérie
 Trung Quốc
Chiếc Su-35S của đội bay "Các hiệp sĩ Nga" tại Langkawi tham dự triển lãm LIMA 2023
 Nga

Thông số kỹ thuật (Su-35S)

[sửa | sửa mã nguồn]
Radar Irbis-E dành cho dòng Su-35 hiện đại hóa tại Triển lãm hàng không MAKS 2009
Pháo GSh-30-1 gắn ở gốc cánh phải của Su-35, Triển lãm hàng không Paris 2013

Dữ liệu lấy từ KnAAPO,[45][170] Jane's All The World's Aircraft 2013[171]

Đặc tính tổng quan

  • Kíp lái: 1
  • Chiều dài: 21,9 m (71 ft 10 in)
  • Sải cánh: 15,3 m (50 ft 2 in)
  • Chiều cao: 5,9 m (19 ft 4 in)
  • Diện tích cánh: 62 m2 (670 foot vuông)
  • Biên dạng cánh : 5%
  • Trọng lượng rỗng: 19.000 kg (41.888 lb) [172]
  • Trọng lượng có tải: 25.300 kg (55.777 lb) với 50% nhiên liệu trong thân
  • Trọng lượng cất cánh tối đa: 34.500 kg (76.059 lb)
  • Sức chứa nhiên liệu: 11.500 kg (25.400 lb) trong thân
  • Động cơ: 2 × động cơ tuốc bin phản lực cánh quạt có buồng đốt tăng lực Saturn AL-41F1S, lực đẩy 86,3 kN (19.400 lbf) mỗi chiếc thô, 137,3 kN (30.900 lbf) với buồng đốt tăng lực, 142,2 kN (32.000 lbf) ở chế độ khẩn cấp

Hiệu suất bay

  • Vận tốc cực đại: 2.400 km/h (1.491 mph; 1.296 kn) ở độ cao lớn
  • Vận tốc cực đại: Mach 2,25
    • 1.400 km/h (870 mph; 760 kn), Mach 1,13 ở mực nước biển
  • Vận tốc hành trình: 1.170 km/h (727 mph; 632 kn) / bay hành trình siêu âm Mach 1,1+ (supercruise) ở độ cao trung bình[173]
  • Tầm bay: 3.600 km (2.237 mi; 1.944 nmi) ở trần bay cao
    • 1.580 km (982 mi) ở mực nước biển
  • Bán kính chiến đấu: 1.600 km (994 mi; 864 nmi) xấp xỉ[174]
  • Tầm bay chuyển sân: 4.500 km (2.796 mi; 2.430 nmi) với 2 thùng dầu phụ bên ngoài
  • Trần bay: 18.000 m (59.055 ft)
  • Số G giới hạn: +9
  • Vận tốc lên cao: 280 m/s (55.000 ft/min) +
  • Tải trên cánh: 408 kg/m2 (84 lb/foot vuông) với 50% nhiên liệu
    • 500,8 kg/m2 (102,6 lb/foot vuông) khi đầy nhiên liệu trong thân
  • Lực đẩy/trọng lượng: 1,13 với 50% nhiên liệu
    • 0,92 khi đầy nhiên liệu trong thân

Vũ khí trang bị

Hệ thống điện tử

Máy bay liên quan
Máy bay tương tự
Danh sách liên quan
  1. ↑ "Dù sơ đồ cánh mũi mang lại lợi thế về việc cải thiện độ cơ động, nó cũng làm tăng trọng lượng kết cấu của khung thân. Một khung thân truyền thống kết hợp với hệ thống kiểm soát vector lực đẩy, nguồn tin cho biết, hiện có thể cung cấp năng lực tương đương."[40]

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]
Ghi chú
  1. 1 2 3 4 5 6 Butowski 2004a, tr. 38.
  2. 1 2 "Russian Defense Ministry receives last three Su-35S fighters under 5-year contract". TASS. ngày 25 tháng 11 năm 2020. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2021.
  3. 1 2 Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên "Su-35_China"
  4. ↑ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên "Su-35_Egypt"
  5. ↑ "Партия новых самолетов Су-35с поступила в Липецкий авиацентр ВКС : Министерство обороны Российской Федерации". Truy cập ngày 17 tháng 3 năm 2023.
  6. ↑ "Russia Defies Sanctions as UAC Delivers Seventh Su-35S Batch to VKS in Record-Breaking 2025 Fighter Production Surge". ngày 25 tháng 12 năm 2025.
  7. 1 2 Jennings, Gareth (ngày 19 tháng 6 năm 2013). "Paris Air Show 2013: Le Bourget debut for Su-35". IHS Jane's Defence Weekly. 50 (29). Coulsdon, UK: Jane's Information Group. ISSN 2048-3430. Also referred to as the Su-35S 'Super Flanker' (and sometimes the Su-35C), the Sukhoi was originally conceived purely for export sales, with China and Venezuela expressing interest.
  8. ↑ Butowski, Piotr (ngày 22 tháng 6 năm 2004). "Halfway to PAK FA: the latest addition to the Su-27 family seeks to bridge the gap to the fifth generation combat aircraft". Interavia Business & Technology. Aerospace Media Publishing. OCLC 71365085. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 9 năm 2015. Truy cập ngày 19 tháng 4 năm 2013 – qua HighBeam Research.
  9. 1 2 3 4 5 Butowski, Piotr (ngày 1 tháng 11 năm 1999). "Dominance by design: the reign of Russia's 'Flankers' – PART ONE". Jane's Intelligence Review. 11 (11). Coulsdon, UK: Jane's Information Group. ISSN 1350-6226.
  10. 1 2 Gordon 2007, tr. 69.
  11. ↑ Andrews 2003, tr. 39.
  12. ↑ Gordon 2007, tr. 58, 122.
  13. ↑ Fink 1993, tr. 45.
  14. ↑ Gordon 2007, tr. 122-123.
  15. 1 2 3 Williams 2002, tr. 119.
  16. ↑ Gordon 2007, tr. 123,127.
  17. 1 2 Gordon 2007, tr. 124.
  18. 1 2 Gordon 2007, tr. 123.
  19. ↑ Gordon 2007, tr. 126, 127.
  20. 1 2 3 Gordon 2007, tr. 128.
  21. ↑ "Су-35". airwar.ru. Truy cập ngày 23 tháng 2 năm 2020.
  22. ↑ Gordon 2007, tr. 366.
  23. ↑ Gordon 2007, tr. 129-131.
  24. ↑ Fink 1993, tr. 44.
  25. 1 2 Gordon 2007, tr. 134-135.
  26. ↑ Flight International 2001, tr. 20.
  27. 1 2 3 Andrews 2003, tr. 58.
  28. ↑ Gordon 2007, tr. 142, 144.
  29. ↑ Velovich 1996, tr. 16.
  30. ↑ Novichkov 1996, tr. 52.
  31. ↑ Gordon 2007, tr. 172-173.
  32. ↑ Barrie 1997, tr. 8.
  33. ↑ Andrews 2003, tr. 47.
  34. ↑ Gordon 2007, tr. 173.
  35. ↑ Fiszer 2004, tr. 52-53.
  36. ↑ Fiszer 2004, tr. 53.
  37. ↑ Butowski 2007, tr. 34–35.
  38. 1 2 Butowski, Piotr (ngày 10 tháng 5 năm 2021). "Sukhoi Su-35 The Ultimate Flanker". Key Publishing.
  39. ↑ "Russia's Su-35 Super-Flanker: Mystery Fighter No More". Defense Industry Daily. ngày 27 tháng 3 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 1 tháng 5 năm 2013. Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2013.
  40. 1 2 3 Barrie 2003, tr. 39:
  41. 1 2 Butowski 2004a, tr. 39.
  42. 1 2 Karnozov, Vladimir (ngày 4 tháng 9 năm 2007). "Sukhoi unveils 'supercruising' Su-35-1 multi-role fighter". Flightglobal. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 8 năm 2017. Truy cập ngày 22 tháng 7 năm 2017.
  43. ↑ Kopp 2010, tr. 9.
  44. 1 2 "Su-35". Sukhoi. Bản gốc lưu trữ ngày 2 tháng 5 năm 2013. Truy cập ngày 25 tháng 4 năm 2013.
  45. 1 2 "Su-35: Multifunctional Super-Maneuverable Fighter" (PDF). KnAAPO. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 21 tháng 9 năm 2013. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2013.
  46. 1 2 Gordon 2007, tr. 175.
  47. 1 2 "Sukhoi begins flight testing of Su-35S variant". Defenceweb.co.za. ngày 6 tháng 5 năm 2011. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 8 năm 2017. Truy cập ngày 30 tháng 8 năm 2017.
  48. ↑ Sweetman 2004, tr. 26.
  49. ↑ Alex Lockie (ngày 16 tháng 9 năm 2016). "Here's who'd win in a dogfight between Russia's and the US's top fighter jets". Business Insider. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2024.
  50. ↑ Butowski 2007, tr. 36.
  51. ↑ Gordon 2007, tr. 175-176.
  52. 1 2 Bill, Sweetman (ngày 24 tháng 6 năm 2013). "Sukhoi Test Pilot Explains 'Supermaneuverability'". Aviation Week & Space Technology. Lưu trữ bản gốc ngày 4 tháng 3 năm 2014. Truy cập ngày 24 tháng 2 năm 2020.
  53. ↑ Butowski 2004a, tr. 39-40.
  54. ↑ Butowski Air International October 2019, tr. 37.
  55. ↑ Sweetman 2013, tr. 44.
  56. 1 2 Fomin 2008, tr. 28.
  57. ↑ Usov, Pavel (ngày 16 tháng 2 năm 2007). На КнААПО поступят двигатели для Су-35. Kommersant (bằng tiếng Nga). Bản gốc lưu trữ ngày 23 tháng 8 năm 2013. Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2013.
  58. ↑ Начались испытания новой "сушки". Kommersant (bằng tiếng Nga). ngày 19 tháng 12 năm 2007. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 10 năm 2013. Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2013.
  59. ↑ Начались испытания второго летного образца новейшего Су-35 (Thông cáo báo chí) (bằng tiếng Nga). Sukhoi. ngày 3 tháng 10 năm 2008. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 8 năm 2013.
  60. ↑ Nechayev, Gennady (ngày 27 tháng 4 năm 2009). Полностью разрушился и сгорел. Vzglyad (bằng tiếng Nga). Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 27 tháng 7 năm 2017.
  61. ↑ Doronin, Nina (ngày 27 tháng 4 năm 2009). В ходе испытаний на заводском аэродроме сгорел истребитель Су-35. Rossiyskaya Gazeta (bằng tiếng Nga). Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2013.
  62. ↑ "В России из-за отказа тормозной системы разбился новейший истребитель Су-35". ngày 25 tháng 9 năm 2011. Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 4 năm 2019. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2019.
  63. ↑ Истребитель Су-35 разбился в Комсомольске-на-Амуре Lưu trữ ngày 19 tháng 12 năm 2018 tại Wayback Machine // aviaport.ru, 2009
  64. ↑ Заявление пресс-службы компании «Сухой» в связи с аварией третьего лётного образца истребителя Су-35 Lưu trữ ngày 19 tháng 12 năm 2018 tại Wayback Machine // aviaport.ru, 2009
  65. ↑ Butowski 2004a, tr. 40.
  66. ↑ Gordon 2007, tr. 111.
  67. ↑ "Su-35 Begins Global Journey". Flight Daily News. Sutton, UK: Reed Business Information. ngày 20 tháng 6 năm 2013. tr. 16–17.
  68. 1 2 Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên "AW_second_order"
  69. ↑ "Sukhoi launches production of Su-35 for Russia". Defence Talk. ngày 24 tháng 11 năm 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 2 năm 2011. Truy cập ngày 27 tháng 3 năm 2013.
  70. ↑ "Sukhoi completed general units' assembly of the first production Su-35S" (Thông cáo báo chí). Sukhoi. ngày 11 tháng 10 năm 2010. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 8 năm 2013. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2013.
  71. ↑ "Sukhoi is completing preliminary tests of the Su-35" (Thông cáo báo chí). Sukhoi. ngày 20 tháng 7 năm 2010. Bản gốc lưu trữ ngày 10 tháng 10 năm 2010. Truy cập ngày 21 tháng 4 năm 2013.
  72. ↑ Fomin 2014, tr. 37.
  73. ↑ "Комсомольские авиастроители выпустили сотый Су-35" (Thông cáo báo chí). United Aircraft Corporation. ngày 17 tháng 12 năm 2018. Bản gốc lưu trữ ngày 27 tháng 9 năm 2023. Truy cập ngày 23 tháng 2 năm 2020.
  74. ↑ https://web.archive.org/web/20130824024948/http://www.sukhoi.org/news/smi/arch/index.php?id=1963. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 8 năm 2013. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022. {{Chú thích web}}: |title= trống hay bị thiếu (trợ giúp)
  75. ↑ "ВЗГЛЯД / Полностью разрушился и сгорел". web.archive.org. ngày 30 tháng 4 năm 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
  76. ↑ "Sukhoi signs record $2.5 bln deal with Russian defense ministry | Top Russian news and analysis online | 'RIA Novosti' newswire". web.archive.org. ngày 22 tháng 8 năm 2009. Bản gốc lưu trữ ngày 22 tháng 8 năm 2009. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
  77. ↑ "Sukhoi Continues Tests of Su-35 Fighter Jet | Defense | RIA Novosti". web.archive.org. ngày 7 tháng 4 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 7 tháng 4 năm 2013. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
  78. ↑ https://web.archive.org/web/20130824024622/http://sukhoi.org/eng/news/company/?id=5037.html. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 8 năm 2013. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022. {{Chú thích web}}: |title= trống hay bị thiếu (trợ giúp)
  79. ↑ "ВВС начали отработку сверхманевренного ближнего боя на Cу-35C - Известия". web.archive.org. ngày 20 tháng 2 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 2 năm 2013. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
  80. ↑ "Bản sao đã lưu trữ". tass.ru. Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 4 năm 2022. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.
  81. ↑ "Russia's New Air Force Is a Mystery — War Is Boring — Medium". web.archive.org. ngày 5 tháng 9 năm 2014. Bản gốc lưu trữ ngày 5 tháng 9 năm 2014. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
  82. ↑ "New Generation Fighter Aircrafts Su-35 Were Added to Karelian Air Regiment". web.archive.org. ngày 6 tháng 9 năm 2017. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 9 năm 2017. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
  83. ↑ "Pilots of the Eastern MD performed aerobatics over the Bay of Ayax in Vladivistok : Ministry of Defence of the Russian Federation". web.archive.org. ngày 6 tháng 9 năm 2017. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 9 năm 2017. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
  84. ↑ "Армия станет "триллионером" | Статьи | Известия". web.archive.org. ngày 8 tháng 8 năm 2017. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 8 năm 2017. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
  85. ↑ "New Fighter Aircraft to Expand Russian Air Campaign in Syria". web.archive.org. ngày 11 tháng 2 năm 2016. Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 2 năm 2016. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
  86. ↑ "В боевых действиях в Сирии участвовали практически все летчики российских ВКС – ВЕДОМОСТИ". web.archive.org. ngày 25 tháng 5 năm 2017. Bản gốc lưu trữ ngày 26 tháng 8 năm 2017. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
  87. ↑ "Российские Су-35 перехватили два турецких F-16, заставив их сбежать". avia.pro. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.
  88. ↑ "Израиль готовится ко второй волне? Как русские Су-35 спугнули интервентов - источники". tsargrad.tv (bằng tiếng Nga). ngày 26 tháng 8 năm 2019. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.
  89. ↑ "Источники: российские Су-35 экстренно подняты с авиабазы "Хмеймим" для перехвата израильских самолётов". avia.pro. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.
  90. ↑ "Российские истребители заблокировали новую атаку Израиля на Сирию". avia.pro. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.
  91. ↑ "Российские Су-35 перехватили турецкие истребители F-16". avia.pro. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.
  92. ↑ "Российские Су-35 вновь перехватили израильские самолёты над Сирией". avia.pro. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.
  93. ↑ "Новости Сирии 7 декабря 2019 года. Израильским истребителям пришлось бегством спасаться от российских Су-35, Иран доставил в Сирию неизвестные средства ПВО". avia.pro. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.
  94. ↑ "First Russian Su-35S Flanker-E Confirmed Destroyed In Ukraine". The Aviationist (bằng tiếng Anh). ngày 3 tháng 4 năm 2022. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.
  95. ↑ "Russian Su-35 Fighter Jet Downed by Own Air Defense, Video Appears to Show".
  96. ↑ "How the Su-35 Beat More Capable Aircraft to Lead Russia's Fighter Fleet in Air-to-Air Kill Counts" (bằng tiếng Anh). ngày 13 tháng 1 năm 2026. Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2026.
  97. ↑ "Russian Su-35 Fighter Achieves First Shootdown of Ukrainian F-16 Using Radar Guided Missiles". ngày 16 tháng 5 năm 2026. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2026.
  98. ↑ "Russian Su-35 Fighter Achieves First Shootdown of Ukrainian F-16 Using Radar Guided Missiles". ngày 16 tháng 5 năm 2026. Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2026.
  99. ↑ "TASS: Military & Defense - Russia inks contract with China on Su-35 deliveries". web.archive.org. ngày 20 tháng 11 năm 2015. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 11 năm 2015. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
  100. ↑ "UPDATE 2-Russia, China sign contract worth over $2 bln for Su-35 fighter jets -source | Reuters". web.archive.org. ngày 20 tháng 11 năm 2015. Bản gốc lưu trữ ngày 20 tháng 11 năm 2015. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.{{Chú thích web}}: Quản lý CS1: bot: trạng thái URL ban đầu không rõ (liên kết)
  101. ↑ Minnick, Wendell (ngày 20 tháng 11 năm 2015). "Russia-China Su-35 Deal Raises Reverse Engineering Issue". Defense News (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.
  102. ↑ "PLA news portal: Su-35 intended to be last type of imported fighter - People's Daily Online". en.people.cn. Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.
  103. ↑ Gady, Franz-Stefan. "Russia Offers China Another Batch of Su-35 Fighter Jets". thediplomat.com (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 9 tháng 4 năm 2022.
  104. 1 2 Safranov, Ivan (ngày 4 tháng 3 năm 2016). "Без кредита не взлететь". Kommersant (bằng tiếng Nga). Bản gốc lưu trữ ngày 11 tháng 7 năm 2017. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2017.
  105. ↑ "L'Algérie serait le premier client export pour le Su-57 et le Su-34". menadefense.net. ngày 27 tháng 12 năm 2019. Truy cập ngày 31 tháng 12 năm 2019.
  106. ↑ Barrie, Douglas; Dempsey, Joseph (ngày 8 tháng 4 năm 2025). "Felon Outflanked?". International Institute for Strategic Studies. Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2026.
  107. ↑ Suciu, Peter (ngày 25 tháng 3 năm 2025). "Algeria Receives the First Su-35, but Still Waits for the Su-57". The National Interest (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2026.
  108. ↑ "Orbats". www.scramble.nl. Truy cập ngày 14 tháng 4 năm 2026.
  109. ↑ "Ethiopia says it has taken delivery of 12 Russian Su-35 fighter jets". Reuters (bằng tiếng Anh). ngày 28 tháng 10 năm 2026. Truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2026.
  110. ↑ "Russia trains Iranian pilots ahead of Su-35 transfer – report". aerotime.aero. ngày 12 tháng 12 năm 2022.
  111. ↑ "Russia trains Iranian pilots on Su-35 fighters". mil.in.ua. ngày 10 tháng 12 năm 2022.
  112. ↑ "Iran Air Force to get 24 Sukhoi Su-35 Flanker-E fighter jets in Spring 2023". www.airrecognition.com.
  113. ↑ "Iran Implies Collapse Of Deal To Buy Russia's Su-35 Warplanes". Iran International (bằng tiếng Anh). ngày 20 tháng 7 năm 2023. Truy cập ngày 21 tháng 7 năm 2023.
  114. ↑ "Iran finalises deal to buy Russian fighter jets - Tasnim". Reuters. ngày 28 tháng 11 năm 2023.
  115. ↑ Iddon, Paul (ngày 20 tháng 4 năm 2024). "Iran Might Receive Its First Su-35 Flanker Fighters From Russia Next Week". Forbes.
  116. ↑ "Iran Disputes Reports Of First Delivery Of Russian Su-35 Fighter Jets". RadioFree Europe / Radio Liberty. dpa. ngày 21 tháng 4 năm 2024.
  117. ↑ "Iran's Revolutionary Guards commander says Iran purchased Russian-made Sukhoi 35 fighter jets". Reuters. ngày 27 tháng 1 năm 2025.
  118. ↑ Daftari, Amir (ngày 24 tháng 9 năm 2025). "Russia Delivers MiG-29 Jets to Iran Air Force". Newsweek. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2025.
  119. ↑ Cave, Damien (ngày 27 tháng 10 năm 2025). "Is the U.S. Losing in Vietnam? Russia, North Korea and China Are Gaining". The New York Times (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 10 năm 2025. Truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2025. Previously unreported, the air-defense orders suggested to analysts — who confirmed that the documents offered a credible glimpse of Vietnam's plans — that a deal for Su-35s and other aircraft was probably already done. One of several Vietnamese officials who confirmed large orders from Russia said the country purchased 40 new Su-35 and Su-30 fighter jets, as part of a deal worth $8 billion...
  120. ↑ Litovkin, Nikolai; Egorova, Kira (ngày 27 tháng 6 năm 2016). "Russian aircraft sales boosted by Syrian campaign". Russia Beyond the Headlines. Lưu trữ bản gốc ngày 29 tháng 3 năm 2017. Truy cập ngày 16 tháng 11 năm 2016.
  121. ↑ Nkala, Oscar (ngày 3 tháng 5 năm 2016). "Algeria to test Su-35 fighter ahead of possible acquisition". Defenceweb.co.za. Bản gốc lưu trữ ngày 8 tháng 8 năm 2017. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2017.
  122. ↑ "Arms Trade; Kazakh Defense Ministry interested in buying batch of Su-35 fighter jets". Russia & CIS Defense Industry Weekly. Interfax. ngày 3 tháng 6 năm 2016.
  123. ↑ "North Korea asked Russia for Su-35 fighter jet supplies – reports". TASS. ngày 9 tháng 1 năm 2015. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 2 năm 2017. Truy cập ngày 20 tháng 11 năm 2015.
  124. ↑ "Sudan seeking Su-35s". Defence Web. ngày 29 tháng 11 năm 2017. Truy cập ngày 1 tháng 12 năm 2017.
  125. ↑ Andrews 2003, tr. 57.
  126. ↑ Gordon 2007, tr. 129.
  127. ↑ Gordon 2007, tr. 129,591.
  128. ↑ Gordon 2007, tr. 151,154,158.
  129. ↑ Gordon 2007, tr. 170,171.
  130. 1 2 Andrews 2003, tr. 59.
  131. ↑ Gordon 2007, tr. 172.
  132. ↑ Trimble, Stephen (ngày 20 tháng 8 năm 2009). "Russia signs $2.5 billion deal for 64 Sukhoi fighters". Flightglobal. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 8 năm 2013. Truy cập ngày 18 tháng 7 năm 2010.
  133. ↑ Pyadushkin & Perrett 2014, tr. 19.
  134. 1 2 3 "Rostec State Corporation Delivers New Sukhoi Su-35S Fighter Jets to Russian Air Forces". MilitaryLeak (bằng tiếng Anh). ngày 26 tháng 6 năm 2023. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 7 năm 2023. Truy cập ngày 6 tháng 7 năm 2023.
  135. ↑ "Chapter Five: Russia and Eurasia". The Military Balance (bằng tiếng Anh). 120 (1): 166–219. ngày 1 tháng 1 năm 2020. doi:10.1080/04597222.2020.1707966. ISSN 0459-7222. S2CID 219627993.
  136. ↑ "The Su-35SM will use an AESA radar and a Himalayan EW system". ngày 13 tháng 1 năm 2023.
  137. ↑ Akramov (ngày 13 tháng 3 năm 2025). "Premier vol d'un SU 35 de l'armée de l'air Algérienne". Menadefense. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2025.
  138. ↑ "Algeria Inducts Sukhoi Su-35: Strengthening Air Dominance Amid Regional Power Shifts". Defence Security Asia (bằng tiếng Anh). ngày 14 tháng 3 năm 2025. Truy cập ngày 15 tháng 3 năm 2025.
  139. ↑ Karnozov, Vladimir (ngày 27 tháng 12 năm 2018). "China Accepts Last Batch of Su-35s, Test Fires S-400". AIN Online. Lưu trữ bản gốc ngày 21 tháng 2 năm 2019. Truy cập ngày 21 tháng 2 năm 2019.
  140. ↑ "Почему ВВС России в 2019 году получили мало новой техники?". regnum.ru. ngày 20 tháng 1 năm 2020. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 9 năm 2020. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2021.
  141. ↑ "Поставки самолётов в Вооружённые Силы России в 2021 году. Часть 1". www.soldat.ru.
  142. ↑ "ОАК передала самолеты Su-35S для ВКС России".
  143. ↑ "ЦАМТО / / Минобороны России передана очередная партия многофункциональных истребителей Су-35С". armstrade.org.
  144. ↑ "Russian Aerospace Forces have taken delivery of some new Su-35S fighter jets — minister".
  145. ↑ "Defense contractor delivers 2nd batch of Su-35S fighters to Russian troops".
  146. ↑ Dubois, Gastón (ngày 28 tháng 9 năm 2023). "The Russian Air Force received new batches of Su-57 and Su-35S fighters". Aviacionline - Últimas noticias de aviación en Latinoamérica y el Caribe, España y el mundo.
  147. ↑ "Su-35 & JAS-39: Russian Air Force Receives New Batch Of Super Flankers; Saab To Upgrade Its Gripen C/D Fighters". ngày 24 tháng 10 năm 2023.
  148. ↑ "ЦАМТО / / ОАК передала Минобороны очередную партию истребителей Су-35С". ЦАМТО / Центр анализа мировой торговли оружием (bằng tiếng Nga). ngày 24 tháng 11 năm 2023. Truy cập ngày 26 tháng 11 năm 2023.
  149. ↑ Максимов, Илья (ngày 12 tháng 4 năm 2024). "Первую в этом году партию истребителей Су-35С передали в войска". Российская газета (bằng tiếng Nga). Truy cập ngày 13 tháng 4 năm 2024.
  150. ↑ "ОАК передала Минобороны новые самолеты Су-35С". Ростех (bằng tiếng Nga). Truy cập ngày 9 tháng 5 năm 2024.
  151. ↑ Suciu, Peter (ngày 11 tháng 11 năm 2024). "NATO Is Freaked: Russia Is Getting New Su-57 and Su-35 Fighter Jets". The National Interest. Truy cập ngày 12 tháng 11 năm 2024.
  152. ↑ "Russian Air Force Receives New Su-35 Fighters: Growing Exports Likely to Reduce Domestic Procurement". Military Watch Magazine. ngày 30 tháng 3 năm 2025. Truy cập ngày 31 tháng 3 năm 2025.
  153. ↑ "Russian Air Force Receives New Su-35 Fighters Amid Production Scale Expansion". Military Watch Magazine. ngày 13 tháng 5 năm 2025. Truy cập ngày 14 tháng 5 năm 2025.
  154. ↑ "ОАК передала ВКС России очередную партию новых истребителей Су-35С". Ростех (bằng tiếng Nga). Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2025.
  155. ↑ Malyasov, Dylan (ngày 21 tháng 8 năm 2025). "Russia receives new batch of Su-35 fighter jets". Defence Blog. Truy cập ngày 22 tháng 8 năm 2025.
  156. ↑ Malyasov, Dylan (ngày 24 tháng 9 năm 2025). "Russian military receives new Su-35 fighter jets". Defence Blog. Truy cập ngày 25 tháng 9 năm 2025.
  157. ↑ Malyasov, Dylan (ngày 1 tháng 11 năm 2025). "Russia adds newly built Su-35S jets to its air fleet". Defence Blog – Military and Defense News. Truy cập ngày 3 tháng 11 năm 2025.
  158. ↑ Pryhodko, Roman (ngày 25 tháng 12 năm 2025). "UAC Handed Over the Seventh Batch of Su-35S Fighters to the Russian Aerospace Forces, Marking the Last Batch of 2025". Militarnyi (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 26 tháng 12 năm 2025.
  159. ↑ "Russian Defense Ministry, Rostec sign contracts for new military hardware worth over 300 bln rubles". interfax.com. ngày 25 tháng 8 năm 2020. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2021.
  160. ↑ "Минфин и "Роскосмос" вступили в публичные препирательства о сокращении расходов". Ведомости. ngày 26 tháng 8 năm 2020. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2021.
  161. ↑ Pryhodko, Roman (ngày 19 tháng 4 năm 2026). "UAC Transfers First Su-35S Batch to Russian Aerospace Forces in 2026". Militarnyi (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2026.
  162. ↑ "ОАК передала в войска очередную партию самолетов Су-35С". Ростех (bằng tiếng Nga). Truy cập ngày 28 tháng 5 năm 2026.
  163. ↑ Khomenko, Vladyslav (ngày 27 tháng 8 năm 2026). "Russian Aerospace Forces Received New Batch of at Least Two Su-35S Fighters". Militarnyi. Truy cập ngày 29 tháng 8 năm 2026.
  164. ↑ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên "Fomin_2014_p37"
  165. ↑ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên "Vladivostok"
  166. ↑ "Air regiment in central Russia rearmed with latest Su-35 fighter jets". TASS. ngày 31 tháng 7 năm 2019. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2019.
  167. ↑ "Три многоцелевых истребителя Су-35 поступили в авиаполк ЗВО в Тверской области". armstrade.org. ngày 17 tháng 10 năm 2019. Truy cập ngày 11 tháng 11 năm 2019.
  168. ↑ "ЦАМТО / / В Астраханский Центр ВКС России впервые поступили истребители Су-35С".
  169. ↑ "Russia increases operational jets in Syria after US missile strike [+ Photos]". Al-Masdar News. ngày 30 tháng 4 năm 2018. Bản gốc lưu trữ 2 tháng 5 2018. Truy cập 1 tháng 5 2018.
  170. ↑ "Su-35". KnAAPO. Bản gốc lưu trữ ngày 30 tháng 7 năm 2012. Truy cập ngày 25 tháng 4 năm 2013.
  171. ↑ "Sukhoi Su-35", Jane's All the World's Aircraft. Jane's Information Group. 6 February 2013.
  172. ↑ Butowski Air International October 2019, p. 38.
  173. ↑ "В интересах ГПВ - 2015. Испытания нового российского истребителя идут успешно" [Tests of the new Russian fighter are going successfully]. vpk.name (bằng tiếng Nga). ngày 7 tháng 3 năm 2008. Lưu trữ bản gốc ngày 5 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2019.
  174. ↑ "US Pressured Indonesia to Abandon Su-35 Fighter Jet Contract with Russia". www.defenseworld.net. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 12 năm 2018. Truy cập ngày 4 tháng 1 năm 2019.
  175. ↑ "Russian Air-To-Air Missile Tests Signal Potential New Capabilities for Flanker and Felon". TheDrive. ngày 5 tháng 10 năm 2020.
Tài liệu

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn]