Ateni
Atene (in grecu mudernu Αθήνα, Athína) hè a capitale è a cità a più grande di a Grecia.
A cumuna d'Atene conta circa 643.000 abitanti è si stende nantu à una superficia di 39 km². Hè u capilocu di l'unità periferica d'Atene Centrale è di a periferia di l'Attica. L'agglumerazione urbana, chjamata Grande Atene, inchjude dinù u Pireu è e cumune vicine.
Metropula cosmopolita è centru ecunomicu, finanziariu, industriale è culturale di a Grecia, Atene hà una grande impurtanza in Europa è in u mondu. Hè cunnisciuta soprattuttu cum'è a culla di a demucrazia è di a civiltà occidentale. In l'antichità, a cità accolse l'accademia di Platone è u liceu d'Aristotele, è fù a patria di numerosi filosofi, scrittori è omi pulitichi, frà i quali Socrate, Pericle è Sofocle.
Atene urganizò i Ghjochi Olimpichi d'estate di u 2004 è accolse l'apertura di u novu Museu di l'Acropoli in u 2009. In u 1985 fù a prima cità à riceve u titulu di Capitale europea di a cultura. Trà u 2018 è u 2019 fù dinù Capitale mundiale di u libru. U so nome vene da a dea Atena, divinità greca di a savviezza.

Geugrafia fisica
[mudificà | edità a fonte]Territoriu
[mudificà | edità a fonte]
Atene si trova in una pianura à u centru di l'Attica. Forma una grande agglumerazione cù u Pireu è numerose cumune vicine. A cità s'allarga da e pendite di u monte Parnita, à u nordu, sin'à a costa è u portu di u Pireu, à u mezupunente. Trà i so sobborghi si trovanu Kifisia è Marousi à u nordu, è Glyfada è Palaio Faliro à u sudu.
Clima
[mudificà | edità a fonte]Atene hà un clima mediterraneu, cù estati caldi è secchi è inguerni dolci, quandu si cuncentra a maiò parte di e precipitazione. E temperature medie sò vicine à 9 °C di ghjennaghju è à 27–28 °C di lugliu. D'estate e temperature massime ponu francà spessu i 34 °C. D'inguernu ponu ghjunghje masse d'aria freta da l'Europa orientale, chì qualchì volta portanu neve.
A cità hè una di e più secche d'Europa, cù una precipitazione annuale media di circa 350–400 mm. A catena muntosa di u Pindu pruteghje l'Attica da una parte di e piove chì culpiscenu e regione occidentale di a Grecia.
Isula di calore urbana
[mudificà | edità a fonte]A densità di custruzzione, u trafficu è l'attività umane creanu in Atene un forte effettu d'isula di calore urbana. E temperature ponu esse più alte ch'è in e zone rurale circundante. Stu fenomenu hà effetti nant'à u cunsumu d'energia, u bisognu di rinfriscà l'edifizii è a salute di a pupulazione.
I primi segni di presenza umana in a regione d'Atene datanu di u Paleuliticu, è a cità hè stata abitata in modu cuntinuu dapoi parechji millaie d'anni. In l'età micenea, l'Acropoli divintò u centru d'una furtificazione impurtante.
In u V è a.C., durante l'epica classica, Atene diventò una di e cità più putente di u mondu grecu. A cità cunnuscì una grande fiuritura di a filusufia, di u teatru, di l'architettura è di e scienze. Dopu à l'epica antica, passò sottu à parechji puteri, frà i quali l'Imperu Rumanu, l'Imperu Bizantinu è l'Imperu Ottumanu.
Dopu à a guerra d'indipendenza greca, Atene diventò a capitale di u novu Statu grecu in u XIX sèculu. In u 1896 accolse a prima edizione di i Ghjochi Olimpichi muderni. Dopu à a guerra grecoturca di u 1919 – 1922, a cità accolse parechji rifugiati grechi ghjunti da l'Asia Minore. A pupulazione è l'area urbana criscenu assai dopu à a Seconda Guerra Mondiale, in particulare durante l'anni 1950 è l'anni 1960.
A crescita rapida purtò prublemi di trafficu è d'inquinamentu. Durante l'anni 1990, l'autorità lancionu misure contr'à u smog è migliuronu l'infrastrutture, cù a custruzzione di strade nove, l'allargamentu di a metropolitana è l'apertura di l'Aeroportu Internaziunale d'Atene. In u 2004, a cità urganizò torna i Ghjochi Olimpichi.
Atene in a mitulugia
[mudificà | edità a fonte]Sicondu a mitulugia greca, a cità pigliò u so nome da a dea Atena. Atena è Puseidone vulianu tremindui diventà i prutettori di a cità. Per risolve a lite, pruposenu à l'abitanti un rigalu ognunu: Puseidone fece nasce un cavallu, mentre Atena fece nasce un alivu. L'abitanti scelsenu l'alivu, simbulu di pace è di prudenza, è a cità fù chjamata in onore di a dea.
Una tradizione attribuisce a fundazione di Atene à Cecrope, rè miticu raprisentatu à mezu omu è à mezu sarpu.
Munimenti è lochi d'interessu
[mudificà | edità a fonte]
Atene hà numerosi munumenti antichi è muderni. Frà i lochi più cunnisciuti si trovanu:
- l'Acropoli d'Atene, cù u Partenone;
- u Tempiu d'Efestu è u Tempiu di Zeus Olimpicu;
- l'agora antica d'Atene, cù a Stoà d'Attalu;
- l'agora rumana, a Biblioteca d'Adrianu è a Torra di i Venti;
- u Teatru di Dionisu è l'Odeone d'Erode Atticu;
- u quartiere di Plaka è quellu di Thissio;
- a Cattedrale metropolitana d'Atene è a chjesa di Panagia Kapnikarea;
- l'Arcu d'Adrianu è a collina di l'Areopagu;
- u Giardinu Naziunale d'Atene è u monte Licabetu;
- u Stadiu Panathinaiko, ricustruitu per i Ghjochi Olimpichi di u 1896;
- a trilugia neoclassica di a via Panepistimiou: a Biblioteca Naziunale, l'Università d'Atene è l'Accademia d'Atene;
- u Museu di l'Acropoli d'Atene è u Museu Archeologicu Naziunale d'Atene.
A cità cunserva dinù parechje edifizii mudernisti custruiti trà a fine di l'anni 1920 è l'anni 1930, in particulare in i quartieri di Kypseli, Exarchia, Kolonaki è Patisia.
Cultura
[mudificà | edità a fonte]Cultura antica
[mudificà | edità a fonte]À l'epica classica, Atene fù unu di i centri maiò di a literatura, di a filusufia è di l'arti grechi. Ci camponu o ci travagliavanu i tragediografi Eschilu, Sofocle è Euripide, u cumediografu Aristofane, i filosofi Socrate, Platone è Aristotele, è i sturiani Erodotu, Tucidide è Senofonte. Per via di sta fiuritura culturale, Atene fù chjamata «a scola di l'Ellade».
Istruzzione è ricerca
[mudificà | edità a fonte]Atene hè u centru principale di l'istruzzione superiore in Grecia. Frà e so istituzione universitarie si trovanu:
- l'Università Naziunale è Capodistriana d'Atene;
- l'Università Tecnica Naziunale d'Atene;
- l'Università Panteion di scienze suciale;
- l'Università d'Ecunumia è di Cummerciu d'Atene;
- l'Università d'Agricultura d'Atene;
- l'Accademia di belli arti d'Atene.
A cità accoglie dinù parechje scole archeologiche straniere, centri di ricerca è biblioteche. A Biblioteca Naziunale di Grecia hà a so sede in u Centru culturale Stavros Niarchos.
Teatri è musei
[mudificà | edità a fonte]
Frà e principale istituzione culturale si trovanu u Teatru Naziunale di Grecia, l'Opera Naziunale Greca è a sala di cuncerti Megaro Mousikis.
Atene pussede numerosi musei, dedicati à parechji periodi storichi è à diverse forme d'arte. Frà i più impurtanti ci sò u Museu di l'Acropoli, u Museu Archeologicu Naziunale, u Museu Bizantinu è Cristianu d'Atene, u Museu Benaki, u Museu d'Arte Cicladica è u Museu Naziunale d'Arte Cuntempuranea.
Ecunumia
[mudificà | edità a fonte]Atene hè u principale centru ecunomicu di a Grecia. A cità accoglie a Borsa d'Atene è a sede di parechje cumpagnie naziunale è internaziunale. U Pireu hè unu di i porti maiò di u Mediterraniu è un centru impurtante di a marina mercantile greca.
In a regione di l'Attica si trovanu impieghi in i settori di i servizii, di u cummerciu, di i trasporti, di l'industria è di u turismu. A crisi ecunomica cuminciata in u 2009 hà avutu effetti impurtanti nant'à a cità è nant'à u paese sanu.
Infrastrutture è trasporti
[mudificà | edità a fonte]Trasporti urbani
[mudificà | edità a fonte]I trasporti publichi d'Atene includenu a Metropolitana d'Atene, e vie ferrate suburbane, e linee di tram è una vasta rete d'autobus è di filobus. A metropolitana hà trè linee principali è serve dinù u Pireu è l'aeroportu. Parechje stazione espònenu ritruvamenti archeologichi fatti durante a custruzzione di e gallerie.
Porti
[mudificà | edità a fonte]I porti principali di a regione sò u Pireu, Rafina è Lavrio. U Pireu hè u più impurtante è assicura numerose cunnessione marittime cù l'isule greche.
Strade è autostrade
[mudificà | edità a fonte]A cità hè servuta da parechje autostrade è strade di circunvallazione, frà e quale l'Attiki Odos, chì cullega a capitale cù l'aeroportu è e strade versu u nordu è u punente di a Grecia.
Aeroportu
[mudificà | edità a fonte]L'Aeroportu Internaziunale d'Atene Eleftherios Venizelos si trova à livante di a capitale, in u cumunu di Spata-Artemida. Hè cullegatu à Atene da a metropolitana, a via ferrata suburbana è l'autostrada.
Ferrovie
[mudificà | edità a fonte]A cità hè servuta da parechje stazione ferruviarie. A stazione principale, cunnisciuta cum'è stazione di Larissa, assicura e cunnessione ferruviarie interurbane è suburbane. Una stazione impurtante d'interscambiu hè quella di Acharnes.
Amministrazione
[mudificà | edità a fonte]A cumuna d'Atene copre solu una parte di l'agglumerazione metropolitana, chì s'hè allargata ben aldilà di e cunfine municipale. A cumuna hè divisa in sette distretti, chì includenu quartieri cum'è Plaka, Kolonaki, Exarchia, Kypseli, Pagrati è Petralona.
Dopu à a riforma amministrativa greca di u 2010, l'Attica hè una regione amministrativa chì inchjude parechje unità periferiche è cumune.
Sport
[mudificà | edità a fonte]
Atene hà una longa storia ligata à u sport. In u 1896 accolse i primi Ghjochi Olimpichi muderni è, in u 2004, a XXVIII Olimpiade. A cità hà dinù accoltu cumpetizione internaziunale d'atletica, di football è di basketball.
Frà e principale squadre sportive di a regione si trovanu Panathinaikos, AEK Atene è Olympiacos, chì hà a so sede in u Pireu. L'impianti sportivi impurtanti includenu u Stadiu Panathinaiko, u Stadiu Olimpicu d'Atene «Spyridon Louis», u Stadiu Karaiskakis è u cumplessu olimpicu OAKA.
Note
[mudificà | edità a fonte]Bibliugrafia
[mudificà | edità a fonte]- (FR) Flacelière, Robert, La Vie quotidienne en Grèce au siècle de Périclès, Parighji, Hachette, cull. « La Vie quotidienne », 1959.
- (FR) Mossé, Claude, Histoire d'une démocratie : Athènes, des origines à la conquête macédonienne, Parighji, Seuil, cull. « Points Histoire », 1971.
- (EN) Hurwit, Jeffrey M., The Athenian Acropolis: History, Mythology, and Archaeology from the Neolithic Era to the Present, Cambridge, Cambridge University Press, 1999.
- (EN) Llewellyn Smith, Michael, Athens: A Cultural and Literary History, Oxford, Signal Books, 2004.
- (IT) Musti, Domenico, Storia greca. Linee di sviluppo dall'età micenea all'età romana, Roma-Bari, Laterza, 2006.
- (IT) Canfora, Luciano, Il mondo di Atene, Roma-Bari, Laterza, 2011.