Renessans
| Renessans | |
|---|---|
 | |
| Bulunğan yeri | |
| Evelkisi | Gotik sanat[d], Orta asır[d] ve Geç Orta Çağ[d] |
| Soñrasında | barok[d] ve Erken Modern Dönem[d] |
| Başlanğan vaqtı | XIV asır |
| Bitken vaqtı | XVII asır |
| Ögrengen | Renaissance studies[d] |
| İsimlendirilmesi | Renaissance |
 Wikimedia Commons saytındakiMultimedia fayllar | |
Renessans (frenkçe Renaissance — «yañıdan doğuv») — Avropada Orta Asırlardan Yañı Zamanğa keçiş vaqtında inkişaf etken medeniy areket ve devir. O, esasen XIV–XVI asırlarnı qaplap ala. Bu devirde sanat, edebiyat, ilim ve felsefede yañılıqlar peyda oldı, qadimiy Yunanistan ve Roma mirasına meraq arttı.[1]
Renessans başta İtaliyada inkişaf etti. Onıñ müim merkezlerinden biri Florentsiya edi. Bay tuccar ve bankir aileleri sanatkârlarğa sımarış berip, olarnı maddiy ceetten qoltuttı. Soñ Renessansnıñ fikir ve sanat usulları Avropanıñ başqa memleketlerine de tarqaldı.[2]
Esas hususiyetleri
[deñiştir | kodunı deñiştir]Renessansnen bağlı müim fikir areketlerinden biri gumanizm edi. Gumanistler qadimiy yunan ve roma müellifleriniñ eserlerini ögrenip, til, edebiyat, tarih ve ahlâqqa büyük emiyet berdiler. Olar tasil ve terbiye yardımınen insannıñ aqıl ve yaratıcılıq qabiliyetlerini inkişaf ettirmege tırıştılar.[3]
XV asırda Avropada kitap basuvnıñ tarqaluvı bilgi ve fikirlerni daa tez yaymağa yardım etti. Din de medeniy ayatta müim yer tutmağa devam etti: kilseler içün resim, eykel ve başqa sanat eserleri yaratıldı.[4]
Sanatkârlar insan kevdesini ögrenip, adam ve tabiatnı ayatta olğanı kibi köstermege tırıştılar. Ressamlar perspektiva yardımınen resimde terenlik tesirini yarattılar. Bu devirniñ eñ belli sanatkârları arasında Leonardo da Vinçi, Mikelancelo Buonarroti ve Rafael (Raffaello Sanzio) bar.[5]
Devirleri
[deñiştir | kodunı deñiştir]Renessans er memlekette aynı vaqıtta başlanıp bitmedi. Bu sebepten onıñ devirleriniñ tarihları taqribiydir. İtaliya sanatı tarihını añlatqanda şu adlar qullanıla:
- Protorenessans — XIII asırnıñ soñu ve XIV asırdaki yañılıqlar. Bu vaqıtta Orta Asırlar sanatında aqiqatqa daa yaqın tasvirler peyda oldı.[6]
- Erte Renessans — esasen XV asır. Bu devirde Florentsiyada resim, eykel ve mimarlıqta yañı usullar inkişaf etti.[7]
- Yüksek Renessans — XV asırnıñ soñu ve XVI asırnıñ başı. Leonardo, Mikelancelo ve Rafaelniñ yaratıcılığı bu devirnen bağlıdır.[8]
- Keç Renessans — XVI asırnıñ ortaları ve ekinci yarısı. Bu vaqıtta manyerizm kibi yañı sanat üslüpleri keniş tarqaldı.[9]
Şimaliy Renessans
[deñiştir | kodunı deñiştir]İtaliyadan şimalindeki Avropa memleketlerinde inkişaf etken Renessans medeniyetine Şimaliy Renessans deyler. O, XV–XVI asırlarda, hususan Felemenk ve Almaniyada inkişaf etti. Bu yerlerniñ ressamları portret, tabiat ve kündelik ayattaki ufaq şeylerni tafsilâtlı köstermege büyük diqqat ayırdı. Onıñ belli temsilcileri arasında Yan van Eyk (Jan van Eyck) ve Albreht Dürer (Albrecht Dürer) bar. Basılğan kitap ve oyma resimler yañı fikirlerniñ tarqaluvını tezleştirdi.[10]
Menbalar
[deñiştir | kodunı deñiştir]- ↑ Renaissance — London Milliy galereyası.
- ↑ Florence and Central Italy, 1400–1600 A.D. — Metropolitan sanat müzeyi.
- ↑ Humanism — AQŞ Kongress kitaphanesi.
- ↑ Renaissance Art and Ideas 1400–1550 — Viktoriya ve Albert müzeyi.
- ↑ Tour: Renaissance Masterpieces — London Milliy galereyası.
- ↑ Italian Painting of the Later Middle Ages — Metropolitan sanat müzeyi.
- ↑ Early Renaissance — London Milliy galereyası.
- ↑ High Renaissance — London Milliy galereyası.
- ↑ Mannerism — Şotlandiya Milliy galereyaları.
- ↑ Printing and painting in Northern Renaissance art — Smarthistory.
