Yiɣi chaŋ yɛligu maŋamaŋa puuni

Morocco

Diyila Dagbani Wikipedia
Moroco
constitutional monarchy, maŋsulinsi tiŋgbani, Mediterranean country, tingbani
Di pilli ni789 Mali niŋ
Yuli din nyɛ a balliالمملكة المغربية Mali niŋ
Zuliya wuhibuالمملكة المغربية, ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ Mali niŋ
BalliArab-Amazighs Mali niŋ
Siɣili-lana yuliMarrakesh, wulinluhili, Mauri people, Fez Mali niŋ
Yɛltɔɣa din nyɛ tuma ni dinilaribanchi, Standard Moroccan Tamazight Mali niŋ
Tiŋgbani silimaCherifian Anthem Mali niŋ
Kaliculture of Morocco Mali niŋ
Taachi sabbuالله، الوطن، الملك, Gwlad, Mamwlad, y Brenin, ⴰⴽⵓⵛ, ⴰⵎⵓⵔ, ⴰⴳⵍⵍⵉⴷ Mali niŋ
Dunia yaɣiliAfrica Mali niŋ
TiŋaMoroco Mali niŋ
TinzuɣuRabat Mali niŋ
Wakati luɣiliUTC+01:00, Africa/Casablanca, UTC+00:00 Mali niŋ
Be ni bee n pa kodoosheei zuɣuMediterranean Sea, Atlantic Ocean, Strait of Gibraltar Mali niŋ
Located in/on physical featureNorth Africa Mali niŋ
Tiŋgbaŋ yaɣili calinli32°0′0″N 6°0′0″W Mali niŋ
Coordinates of geographic center31°47′30″N 7°5′33″W Mali niŋ
Coordinates of easternmost point32°30′47″N 0°59′54″W Mali niŋ
Coordinates of northernmost point35°55′21″N 5°24′5″W Mali niŋ
Coordinates of southernmost point27°40′0″N 13°10′22″W Mali niŋ
Coordinates of westernmost point27°40′0″N 13°10′22″W Mali niŋ
Highest pointJbel Toubkal Mali niŋ
Lowest pointSebkha Tah Mali niŋ
Din nyɛ gɔmnanti nyoliniconstitutional monarchy Mali niŋ
Office held by head of stateKing of Morocco Mali niŋ
Tiŋgban zuɣ'lanaMohammed VI of Morocco Mali niŋ
Office held by the head of governmentPrime Minister of Morocco Mali niŋ
Tiŋgbani zuɣ'lanaFatima Ezzahra El Mansouri Mali niŋ
Kpamba yaɣiliCabinet of Morocco Mali niŋ
Loo zalibu yaɣaParliament of Morocco Mali niŋ
Saliya dibu kpamba ban be tooniSupreme Court of Morocco Mali niŋ
Central bankBank Al-Maghrib Mali niŋ
Tingbani liɣiriMoroccan dirham Mali niŋ
Di tarisi niAlgeria, Western Sahara, Spain, European Union Mali niŋ
PɛyinaAfrica/Casablanca Mali niŋ
Duhubu yaɣiliright Mali niŋ
Niɣilim buɣum polo puloku balishɛliEuroplug, Type E Mali niŋ
Sana minti niŋbu sheeMoroccan National Tourism Office Mali niŋ
TaɣiSpanish protectorate in Morocco, French protectorate in Morocco, Spanish Sahara Mali niŋ
Lahabaya dundɔŋ din mali dihitabilihttp://www.maroc.ma/en, https://www.maroc.ma/es, https://www.maroc.ma/fr, https://www.maroc.ma/amz, https://www.maroc.ma/ar Mali niŋ
HasitagiMorocco Mali niŋ
Top-level Internet domain.ma Mali niŋ
Tuutaflag of Morocco Mali niŋ
Coat of armscoat of arms of Morocco Mali niŋ
Geography of topicGeography of Morocco Mali niŋ
Nahingbaŋpartly free country Mali niŋ
Taarihi bachikpani dalinlihistory of Morocco Mali niŋ
Adiini gahindiliMusulunsi Mali niŋ
Ziligi naba trafiki yaɣilileft Mali niŋ
Open data portalMorocco Data Portal Mali niŋ
Economy of topiceconomy of Morocco Mali niŋ
Demographics of topicdemographics of Morocco Mali niŋ
MadhhabMalikism Mali niŋ
Mobile country code604 Mali niŋ
Tiŋgbani boligu zalikpana+212 Mali niŋ
Trunk prefix0 Mali niŋ
Zuɣusaa zuɣusaa tangalimia lamba15, 19, 112, 177 Mali niŋ
GS1 tiŋgbani code611 Mali niŋ
Lansisi plati koodiMA Mali niŋ
Maritime lamba kalinli242 Mali niŋ
Unicode bachinima🇲🇦 Mali niŋ
Category for maps or plansCategory:Maps of Morocco Mali niŋ
Map
E-Class

Morocco nyɛla maŋ'sulinsi tiŋgbani din be Africa.

Morocco laɣingu yuli: Kingdom of Morocco nyɛla tiŋa shɛli din be North Africa yaɣili Maghreb ni.  

Di mali kom gbibu: Mediterranean Sea di tudu, ka Atlantic Ocean be di west.  

Di mali gbibu ni Algeria di east, ka di lahi mali tuhili ni Spain tiŋa shɛŋa Ceuta, Melilla ni din pahi din be north. Di gba lahi bɔri Western Sahara din be di south, ka Morocco daa deei di yaɣili pam yuuni 1975. Morocco mi ni o mini Mauritania lahi mali gbibu Western Sahara zuɣu.

Ninsalinima galisibu nyɛ miliyɔŋ 37 kamani.  

Rabat n-nyɛ di tiŋzuɣu, amaa Casablanca n-nyɛ di tiŋa shɛli din galisi.

Ninsala daa be Morocco yaɣili maa hali ni yuun' 300,000 pɔi na.

788 ni, Idris I daa kpa Idrisid dynasty, ka di nyɛla Morocco nam piligu. Morocco nyɛla dunia tiŋa shɛŋa din na be hali ni saha ŋɔ din galisi.

11th ni 12th century ni, Almoravid ni Almohad Berber nam nima daa di Morocco, ka di daa di Iberian Peninsula Spain ni Maghreb zaa.

15th ni 16th century ni, Portugal ni Ottoman Empire daa bɔri ni bɛ di Morocco, amaa Morocco daa bi saɣi. Saadi dynasty daa di Songhai Empire yuuni 16th century bahigu.

1631 hali ni saha ŋɔ, Alawi dynasty n-na di nam maa. Di nyɛla dunia nam shɛli din be waɣa pam.

1912, France ni Spain daa di Morocco ka di leei bɛ tiŋa. Tangier daa leei tiŋa shɛli dunia zaa ni mali.

1956, Sultan Mohammed V sani, Morocco daa nya o maŋa ka zɔŋ tiŋa maa zaa.

SAHA ŊƆ GOVERNMENT

Morocco mali yaɣaŋa din pahiri 5th Africa ni. Di mali yɛlim pam Africa ni Arab tiŋsi ni. Di be Arab League, African Union ni din pahi ni.

Di nyɛla constitutional monarchy - Naa ni Prime Minister n-daa gbaari nam.  

Naa mali yiko pam: suldasi, tiŋshɛba ni taba, ni diini tuma. O tooi yihi dahir zaligu ka o gba tooi waai lɔ bɔribu yaɣili.

Diini: Islam n-nyɛ diini titali, ninsala pam nyɛla Musulinima.  

Yɛltɔɣa: Arabic ni Berber n-nyɛ yɛltɔɣa din-nyɛ zalisi, amaa ninsala pam yuri Darija Moroccan Arabic.

WESTERN SAHARA TUHILI

Morocco bɔra ni o di Western Sahara ka o booni li Southern Provinces.

Yuuni 1975 Spain ni daa chɛ li, kom tɔbu daa piligi Morocco, Mauritania ni tiŋa maa ninsalinima sunsuuni.

Yuuni 1979 Mauritania daa chɛ li, amaa kom tɔbu daa lahi chani.

Yuuni 1991 bɛ daa saɣiti ni bɛ ka kom, amaa bɛ na bi niŋ nam maa niŋsim. Saha ŋɔ Morocco mali yaɣili maa 2/3.

YULI MAA NI YINA SHƐM - ETYMOLOGY

"Morocco" yuli yina Spanish yuli Marruecos, ka di gba yina Marrakesh tiŋa yuli ni. Marrakesh daa nyɛla Almoravid, Almohad, Saadian nima tiŋzuɣu.

Arab nima booni li al-Maghrib magrib = zaawuni tiŋa.  

Di zaligu yuli nyɛ al-Mamlakah al-Maghribīyah = Zaawuni Nam.  

Berber nima mi booni li Tageldit n Lmeɣrib.  

Turkish nima mi booni li Fas domin di tuuli tiŋzuɣu Fes.

TARIHI KURILI PINA

315,000 years ago, ninsalinima daa be Jebel Irhoud ni.  

Phoenicians daa kpa Chellah, Lixus, Mogador yuuni 6th century BC.  

Romans daa di li ka di leei Mauretania province yuuni 44 AD.  

709 ni, Muslims daa kpe li. 788 ni Idrisid nima daa piligi di nam.  

9th century ni, al-Qarawiyyin dunia tuuli university shɛŋa daa kpa Fes.

Almoravid ni Almohad nima saha, Morocco daa nyɛla tuma titali.  

Yuuni 1549 hali ni 1659 puuni = Saadi dynasty.  

Yuuni 1631 ni hali ni saha ŋɔ = Alawi dynasty.

Yuuni 1578 ni Battle of Alcácer Quibir ni, Morocco daa kɔhi Portugal.  

Yuuni 1777 ni , Morocco n-daa tuuli tiŋa din yɛli ni o mi America ka di nyɛ tiŋa yini. Di daa saɣiti Moroccan-American Treaty 1786 - America tuuli yɛlim treaty.

Yuuni 1904 hali ni yuuni 1912 ni, France ni Spain daa pirigi Morocco. Yuuni 1912 Treaty of Fez ni Morocco daa leei France tiŋa.  

Yuuni 1921 ni hali ni yuuni 1926 Rif War ni, Abd el-Krim daa gbaai ni o nya maŋa.  

Yuuni 1953 France daa deei King Mohammed V n-ti o n-ŋmaai, ka di che ka ninsala yɛri.  

Silimiin-goli March dahin yini dali , 1956 yuuni France daa chɛ li, ka Spain gba chɛ di yaɣili silimiin-goli April ni yuuni 1956 puuni.

Yuuni 1961 King Hassan II daa di nam. 1963 bɛ daa mali tuuli piibu-piibu.  

Yuuni 1975 Green March: ninsala 350,000 daa kpe Western Sahara n-ti deei li Spain sani.  

Yuuni 1984 Morocco daa yina Organisation of African Unity ni domin SADR Western Sahara kpe li.

Yuuni 1999 hali ni saha ŋɔ, King Mohammed VI n-daa di nam.

Yuma 1990s HALI NI SAHA ŊƆ POLITICS

Yuma 1990s ni bɛ daa niŋ nam baŋsim, ka bɛ zali lɔ bɔribu yaɣa ayi bicameral legislature. Di saha maa ka opposition daa tuuli di nam.

Yuuni 1999, King Hassan II daa kpi, ka o bia Mohammed VI di nam. O nyɛla naa ŋun mali toba ka lahi kpaŋsiri yaɣaŋa ni ninsalinima yɛla.  

Yuuni 2002 ni o daa chaŋ Western Sahara, ka di daa che ka ninsala yɛri pam.  

Yuuni 2007 ni Morocco daa zaŋ o nam shɛm n-ti Western Sahara n-ti United Nations. Polisario daa yɛli ka di bi bɔra, ka bɛ gba zaŋ bɛ shɛm na. Bɛ daa lahi kpɛ bɔhimbu New York amaa bɛ daa bi nya alizama.

Yuuni 2010 ni suldasi nima daa kpe Western Sahara kpɛma bɔbu shee, ka di che ka ninsala yɛri El Aaiún.

Yuuni 2002 ni, Spain ni Morocco daa nya alizama zuɣu Perejil kɔkom. Spain suldasi daa kpe li domin Morocco nima daa duhi tent ni flag di zuɣu.  

Yuuni 2005 ni Africa nima pam daa bɔri ni bɛ kpe Ceuta ni Melilla Spain tiŋsi Morocco ni, ka Spain daa labi ba n-ti Morocco.  

Yuuni 2006 ni Spanish Premier Zapatero daa chaŋ di ni - di nyɛla yuun' 25 pɔi ka Spanish kpɛma chaŋ di ni.  

Yuuni 2007 ni King Juan Carlos gba daa chaŋ di ni, ka di che ka Morocco paai.

Yuuni 2011 hali ni yuuni 2012 ni, ninsala daa yina Rabat ni tiŋa shɛŋa pahi n-ti bɔri nam baŋsim ni zalisi paŋsibu. Silimiin-goli July ni, yuuni 2011 ni, Naa daa di referendum ni ninsala pam saɣiti zalisi paŋsibu maa.  

Di nyaaŋa Justice and Development Party Musulinima paati daa di piibu-piibu pam, ka Abdelilah Benkirane leei Prime Minister.

24 August 2021, Algeria daa chɛ Morocco ni di taba, ka yɛli ni Morocco sɔŋdi ninsala ban bɔri ni bɛ zɔŋ. Morocco mi yɛli ni di pala. Algeria daa gba yɛli ni Morocco mali Pegasus phone hack n-kpaŋdi bɛ ninsalinima. Amnesty International daa nya ni Aminatou Haidar Sahrawi phone daa mali li yuuni 2021.

Silimiin-goli December bɛɣu pia dali, yuuni 2020 puuni, Morocco ni Israel daa saɣiti ni bɛ lahi nyɛla taba. Di daa che ka ninsala pam yɛri domin Gaza war 2023. Foreign Minister Nasser Bourita yɛli ni bɛ ni taba pala ni bɛ saɣiti Israel tuma zaa.

8 September 2023, earthquake 6.8 daa kɔhi Morocco, ka di kɔhi ninsala 2,800 gari. Di daa be Marrakesh south-west 70km.

2025 ni, ninsala daa lahi yina n-ti yɛri domin tum’ biɛhi, kom biɛhi, ni yaɣaŋa biɛhi. Yuura nima tum’ kuɣu daa paai 35.8%.

TIŊGBAŊ - GEOGRAPHY

Morocco mali Atlantic Ocean ni Mediterranean Sea gbibu.  

Di gbibi Spain di tudu, Algeria di east, ka Western Sahara be di south. Morocco ni mali Western Sahara yaɣili pam zuɣu, di south gbibu nyɛla Mauritania.

Yaɣa galisibu nyɛ 446,300 km². Atlas Mountains be di sunsuuni ni south, ka Rif Mountains be di tudu. Berber nima n-be dolom nima maa ni pam.

Rabat n-nyɛ tiŋzuɣu, amaa Casablanca n-nyɛ tiŋa shɛli din galisi. Tiŋa shɛŋa din pahi: Fes, Marrakesh, Meknes, Salé, Tangier.

South-east yaɣili nyɛla Sahara Desert - ninsala bi be di ni pam.  

Spain mali tiŋa shɛŋa dibaa anu Morocco gbibu: Ceuta, Melilla, Peñón de Vélez, Peñón de Alhucemas, Chafarinas.

Morocco ISO code nyɛ MA, internet .ma.

Morocco zama nyɛla Mediterranean ni Desert zaɣa.

Atlantic Ocean ni Atlas Mountains che ka di zama paɣari pam:

Mediterranean: Coast zuɣu. Wula nyɛla 29°C - 32°C, windɔɔ nyɛla 9°C - 11°C. Kom tooi yiɣisi 600-800mm. Tangier, Tétouan.

Oceanic: Coast shɛŋa din kulisi. Rabat, Casablanca, Essaouira. Wula 21°C - 27°C.

Continental: Tiŋa shɛŋa din be tiŋa sunsuuni. Wula tooi paai 40°C, windɔɔ tooi paai -8°C ka sika gba tooi lu. Fès, Meknès.

Alpine: Dolom zuɣu. Windɔɔ nyɛla din kuli pam ka sika zooi. Ifrane, Azrou. Di ni ka bɛ mali ski resorts.

Semi-arid: South yaɣili. Kom kuɣu. Agadir, Marrakesh, Oujda.

Desert: South-east, Sahara ni. Nyɛŋu pam ni kom kuɣu.

Sirocco wind din yina Sahara tooi che ka nyɛŋu zooi 7-8°C.  

Yuuni 2019 ni, dunia daa yɛli ni Morocco mali toba zaŋ chaŋ climate change - di daa pahiri 2nd Sweden nyaaŋa.

BIODIVERSITY - BINNEMA NI TIƆRI

Morocco be Mediterranean basin ni - di nyɛla luɣili shɛli din mali binnema ni tiɔri pam.

Binnema:  

Barbary lion daa nyɛla di tiŋa ninsalin - bɛ daa kɔhi li hali ni 1922.  

Barbary macaque gbɔŋ ni Barbary leopard be tuhili ni.  

Caracal, Atlas bear din kani na, ni crocodile daa be Draa river.

Tiɔri: Di mali forest 12%, kɔhibu tiŋa 18%. Kom ni kɔhi yaɣa 5%.