پرش به محتوا

کرج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
کرج
'جهت عقربه‌های ساعت از بالا:
نمایی از کرج - کاخ سلیمانیه - مهرشهر - دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی - رودخانه کرج - مرکز شهر کرج - طالقانی شمالی
نقشه
کشور ایران
استانالبرز
شهرستانکرج
بخشمرکزی
نام(های) پیشینکوه‌رج، کراج، کاوک، کرژ
سال شهرشدن۱۳۳۳ (۷۲ سال پیش)
مردم
جمعیتشهری: ۱,۹۷۶,۸۴۸[۱][الف] کلان شهری: ۳,۰۰۰,۰۰۰
رشد جمعیتافزایش ۴/۷٪[۲]
تراکم جمعیت۱۳,۶۳۶ نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
مساحت۲۲۰ کیلومتر مربع
ارتفاع۱٬۳۰۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۵ درجهٔ سانتی‌گراد
میانگین بارش سالانه۲۵۲ میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه۵۰ روز
اطلاعات شهری
شهردارمهرداد کیانی[۳][۴]
تأسیس شهرداری۱۳۳۰
ره‌آوردگوجه‌سبز ، لبنیات ، عناب ،خرمالو ، توت فرنگی ، شیرینی توتک
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۲۶
وبگاه
شناسهٔ ملی خودرو ایران ۶۸ تمام حروف
 ایران ۲۱ (و)
 ایران ۳۸ ب، د، س، م، ن، هـ، ی
 ایران ۳۰ د، س، ل، م
کرج در ایران واقع شده
کرج
کرج
روی نقشه ایران
۳۵°۴۹′۵۸″ شمالی ۵۰°۵۹′۳۰″ شرقی / ۳۵٫۸۳۲۷۸°شمالی ۵۰٫۹۹۱۶۷°شرقی / 35.83278; 50.99167

کرج (آواⓘ) کلان شهری واقع در کشور ایران و مرکز استان البرز است. کرج ششمین شهر بزرگ و گسترده ایران پس از تهران، مشهد، تبریز، شیراز و اصفهان می باشد. کرج، همچنین چهارمین شهر پرجمعیت ایران پس از تهران، مشهد و اصفهان و بیست و دومین کلانشهر خاورمیانه است و بر پایهٔ آمار سال ۲۰۲۵ ، جمعیت شهری نزدیک به ۱,۹۷۶,۸۴۸ نفر و جمعیت کلان شهری نزدیک به ۳ میلیون نفر دارد. این شهر که در نزدیکی تهران جای دارد، به‌عنوان یک کانون صنعتی و ترابری در ایران (کریدوری) شناخته می‌شود و از نزدیکی به پایتخت و جایگاه استراتژیک خود در مسیرهای منتهی به دریای مازندران و همچنین کریدور شرق به غرب کشور بهره‌مند است. این شهر در گذشته و به واسطه باغ‌های فراوان به باغ شهر معروف بوده است.

تاریخ کرج به دوران برنز برمی‌گردد و یافته‌هایی از سکونت‌های نخستین در تپه خورین وجود دارد. این شهر در دوران صفوی، قاجار و پهلوی شکوفا گردید و این دوره‌ها در نمونه‌ای، سازه‌های تاریخی چون کاخ سلیمانیه و کاروانسرای شاه عباسی کرج و کاخ مروارید یادگار گذاشتند.

کرج در بخش ترابری دارای سیستم های مترو، بزرگراه‌ها و فرودگاه بین‌المللی پیام می باشد. همچنین از مهم ترین نهادهای آموزشی آن میتوان به دانشگاه علوم پزشکی البرز، دانشگاه خوارزمی، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج و دانشگاه پیام نور اشاره کرد.

از زیر ساخت های کرج میتوان به سامانه مترو، بی آر تی، مراکز خرید بزرگ و مجهز، بیمارستان های بزرگ و مجهز اشاره نمود. کرج جز شش شهر مدرن ایران از نظر زیر ساخت شهری است.

کرج به عنوان یک کانون فرهنگی و گردشگری، دارای پارک‌ها، باغ‌ها و زیرساخت ورزشی مانند ورزشگاه انقلاب است. کرج دارای جاذبه های گردشگری بسیار زیادی از جمله پیست اسکی دیزین، پیست اسکی خور و جاده چالوس و آتشگاه است. شخصیت‌های برجسته‌ای از کرج شامل دانشمندان، ورزشکاران و فعالان سیاسی وجود دارند. کاخ مروارید بزرگترین و گرانترین کاخ خاورمیانه را واقع در محله اعیان نشین چهارباندی مِهرشهر قرار دارد.

کرج به‌دلیل آب و هوای ویژهٔ خود که شرایط نیمه‌خشک سردی دارد و دسترسی به منابع طبیعی مانند رودخانه‌ها و دشت‌های سرسبز شناخته شده است. این شهر به "ایران کوچک" آوازه دارد که به‌دلیل جمعیت گوناگون خود است که شامل فارسی‌زبان‌ها، آذری‌ها، کردها، گیلک‌ها و لرها می‌باشد.

کرج پس از تهران با ۲۲ منطقه شهرداری، اصفهان با ۱۵ منطقه شهرداری، مشهد با ۱۳ منطقه شهرداری و شیراز با ۱۱ منطقه شهرداری، با دارا بودن ۱۰ منطقه شهرداری است. از دید اقتصادی و بازرگانی، کرج صنایعی مانند شیمیایی، کودها و کشاورزی فرآوری‌شده دارد.

واژه‌شناسی نام

در منابع تاریخی و جغرافیایی، از کرج با نام‌های گوناگونی یاد شده‌است، از جمله: کوه‌رج، کراج، کاوک و کرژ.

  1. دربارهٔ نام کرج دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد، اما از دیدگاه زبان‌شناسی تاریخی، ترکیب واژه از دو بخش تشکیل شده‌است: «کر/کَر» + «ـج». بخش نخست «کَر» در زبان‌های ایرانی میانه و کهن (پهلوی و اوستایی) با واژهٔ کَئری (kaeri) در زبان اوستایی هم‌ریشه دانسته می‌شود، که به‌معنای «رشته‌کوه» یا «پشتهٔ کوهستانی» است.[۵] با توجه به موقعیت جغرافیایی شهر کرج در دامنهٔ رشته‌کوه البرز، این معنا با ویژگی طبیعی منطقه سازگار است. فریدون جنیدی از صاحب نظران زبان و فرهنگ ایران، در مقاله‌ای به نام «گزارشی پیرامون معنی واژه کرمان» بخش نخست این واژه یعنی «کر» را در نام مناطق فلات ایران نظیر کرمان، کرکوک، کرمانشاه، کرند، کولیج، کرج و … را هم‌خانواده می‌داند و آن‌ها را از واژه اوستایی کئری (kaeri) برگرفته می‌داند که به معنای رشته‌کوه است. بخش دوم، پسوند «ـج» است که در زبان فارسی میانه و برخی دیگر از زبان‌های ایرانی شمال غربی به‌عنوان پسوند مکان یا منسوب به‌کار می‌رود. این پسوند در نام‌های کهن و معاصر شمال ایران به صورت‌های «ـج»، «ـیج» و «ـویج» نیز دیده می‌شود؛ مانند لاویج، متوریج و کلیج.[۶] این پسوند در ساخت واژه، معنایی چون «جایگاهِ...» یا «محلِ...» دارد. بنابراین، «کرج» را می‌توان به‌معنای «محل کر» یا «جایگاه کوه/رشته‌کوه» دانست.[۷]
  2. فرهنگ نفیسی، واژهٔ «کرج» (Karaj) را به‌معنای «گوی، گریبان، چاک یا شکاف جامه» آورده‌است. همچنین محمدحسین بن خلف تبریزی در برهان قاطع، دربارهٔ این نام نوشته‌است: «بفتح اول و سکون ثانی و جیم، گویِ گریبان را گویند»، که از نظر معنا با تعبیر فرهنگ نفیسی هم‌خوان است.[نیازمند منبع]
  3. در کتاب از صید ماهی تا پادشاهی نیز دربارهٔ پیشینهٔ نام کرج چنین آمده‌است که این نام از واژهٔ «کرجی» به‌معنای «قایق» گرفته شده‌است؛ زیرا در گذشته، برای ورود به تفرجگاه‌های کرج باید از رودخانهٔ این ناحیه با «کرجی» عبور می‌کردند.[نیازمند منبع]

پیشینه

دوران باستان

آثار باقی‌مانده در عهد باستان و دوران حکومت هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان در منطقهٔ کرج گواه است که این ناحیه در روزگاران گذشته از تمدن پیشرفته‌ای برخوردار بوده است.[۸]

تصویر هوایی از مناطق جنوبی شهر کرج در سال ۲۰۱۰ توسط فضانوردان مأموریت ای‌اس‌اس-۲۳

کرج، مدتی جزء مازندران و زمانی بخشی از ری بوده است و گاهی از روستاهای رودبار ارنگه محسوب می‌شده است. تا پیش از حملهٔ مغول رفت‌وآمد کاروان‌ها بیشتر از راهی بوده که از طریق سگز آباد و شهریار (تهران) به ری می‌رفته است. پس از این دوره راه قزوین–کرج–ری اهمیت بیشتری یافت ولی اهمیت کرج در دورهٔ صفوی به‌دلیل قرار گرفتن بر سر راه تهران-قزوین-تبریز بیشتر شده و کاروانسراها، پل‌ها و قلعه‌ها ایجاد شده در حاشیهٔ این جاده به آن هویت بخشیده است. مقدسی در سدهٔ چهارم هجری قمری از کرج به عنوان یکی از روستاهای ری نام برده است. در آغاز سدهٔ هفتم هـ. ق یاقوت حموی نیز کرج را تابع ری دانسته است.[۹]
حمدالله مستوفی، در سدهٔ هشتم هـ. ق در کتاب مشهور خود (نزهة القلوب) کن و کرج را از ولایات تابع رودبار ارنگه برشمرده و در ذکر رودخانه‌های عراق عجم از کوهرود نام می‌برد که ویژگی‌های آن به‌طور دقیق قابل تطبیق بر روی رودخانه کرج است. در سده‌های میانهٔ اسلام و پس از آن به ویژه در عهد آخرین پادشاهان صفوی که تهران مقر حکومتی دربار می‌شود، مسیر تهران–کرج–قزوین مورد توجه قرار می‌گیرد و به احتمال فراوان کاروانسرای صفوی کرج قابل انتساب به همین دوره است.[۱۰]

دوران قاجار

دورهٔ قاجار به ویژه دورهٔ فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه کرج به علت هم‌جواری با پایتخت و قرار گرفتن بر سر راه ارتباطی سلطانیه و تبریز مورد توجهٔ سلیمان میرزا قرار گرفت و کاخ سلیمانیه را در آنجا ساخت.[۱۱] در همین دوران سپاهی‌ها زیادی از منطقه عبور کرده و یادداشت‌هایی از خود بر جای گذاشته‌اند.[۹] در این دورهٔ کرج به عنوان قسمتی از راه اصلی تهران-قزوین شناخته می‌شد. در بیشتر سفرنامه‌ها ایرانی و غربی به گستردگی از این مکان یاد نشده است.[۱۱]

نقشه چاپی به سال ۱۸۹۳ میلادی که کرج را سلیمانیه درج کرده است.

دوران پهلوی

نقشه کرج در دهه ۳۰ در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران

در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در دهه ۱۳۲۰ خورشیدی توسط حسینعلی رزم آرا تألیف شده است، دربارهٔ کرج این‌گونه نوشته است که این نشان دهنده وضعیت کرج در آن روزگار است:کرج شهری کوچک بر سر راه شوسه تهران به قزوین است که در ۳۹ کیلومتری باختر تهران و ۱۰۱ کیلومتری خاور قزوین واقع است؛ در دامنه رودخانه کرج با آب و هوایی سردسیر و معتدل است. حدود ۵۰٬۰۰۰ نفر سکنه دارد که شیعه مذهب و فارسی‌زبان هستند. آب شهر از رودخانه کرج تأمین می‌شود. کرج در گذشته دهی بیش نبوده، پس از احداث راه و شوسه و موسسات کشاورزی آباد شده. از فلکه آن چهار خیابان در چهار جهت اصلی احداث گردیده، بناهای جدید و مغازه‌های نوساز در طرفین خیابانها بنا شده و روز به روز به‌آبادی آن افزوده می‌گردد. دانشکده کشاورزی و کارخانه قند در جنوب باختر آن واقع شده است. ادارات دولتی کرج عبارتند از بخشداری، شهرداری، کلانتری، دارائی، آمار، شعبات بانک ملی و کشاورزی، دامپروری، بهداری، فرهنگ، مراکز پست و تلگراف و تلفن، دسته ژاندارمری، دامپزشکی، ۳ دبستان و ۱ دبیرستان. کارخانه‌های کرج عبارتند از، کارخانه قند، سیم سازی، مقواسازی و مشروب سازی. کرج از طرف خاور از راه شوسه آسفالته به تهران - از شمال از راه شوسه درجه ۱ در طول دره کرج چالوس - از طرف باختر از راه شوسه آسفالته به قزوین و از طرف جنوب به راه نیمه شوسه به سمت اشتهارد و زرند منشعب می‌گردد. راه‌آهن تهران آذربایجان از جنوب کرج گذشته و ایستگاه راه‌آهن معتبر آن در جنوب شهر واقع است. پمپ بنزین و ۲۰۰ باب مغازه مختلفه دارد. در تمام ساعات روز اتوبوس خط تهران به کرج رفت و آمد می‌نماید. آثار قدیم آن کاروانسرای شاه‌عباسی و بنای امامزاده حسن می‌باشد.[۱۲]

در سال ۱۳۱۲ هـ. خ با احداث جادهٔ آسفالت تهران-کرج به سواحل دریا خزر (چالوس) و همچنین احداث جاده‌ها غرب کشور (قزوین-همدان-زنجان-تبریز-و…)، کرج به گلوگاه مهم ارتباطی تبدیل گردید. در دورهٔ پهلوی احداث کارخانه‌ها و تأسیسات صنعتی فراوان حد فاصل تهران-کرج-قزوین و اطراف آن باعث شکوفایی و گسترش روزافزون شهر گردید.

دوران پس از انقلاب اسلامی

پس از انقلاب اسلامی ایران، بر سرعت گسترش این کلان‌شهر هر روزه افزوده می‌گردید تا امروزه که چهرهٔ یک شهر به نام و مشهور با کلیهٔ پیشرفت‌های صنعتی، آموزشی، علمی، بهداشتی، تفریحی و … را به خود گرفته، به حدی که چهرهٔ چند دههٔ گذشتهٔ آن با چهرهٔ کرج امروز غیرقابل مقایسه می‌باشد.[۸]

مراحل گسترش تاریخی

نمایی از برج‌های آزادگان

کرج، در محدودهٔ خیابان‌های کشاورز و مصباح، روستایی تابع بخش ساوجبلاغ از توابع حوزهٔ ۱۹ تهران بود و در این دوره مراکز اداری و تجاری آن گاهی تهران، (ارنگه بزرگ)، بوده است. سپس شهر کرج تابع شهرستان تهران شد و نمایندگی‌های ادارات مرکزی به رتق و فتق امور آن می‌پرداختند. این شهرستان با جهشی سریع از دورهٔ روستایی و شهری گذشت و منطقهٔ بسیار وسیعی را دربر گرفت. اشتهارد، شهریار، طالقان، ساوجبلاغ، کوهپایه و بخش حومهٔ تابع استان تهران، همه قلمرو کرج به حساب می‌آمد.

پس از انقلاب اسلامی، با گسترش سریع و افزایش جمعیت و پیدایش قطب‌های جاذبه‌ای، کرج به چندین شهرستان و منطقه تقسیم شد؛ که اینک هر کدام از بخش‌های پیشین به یک شهرستان و بسیاری از روستاهای اقماری آن خود به شهر و شهرک‌هایی تبدیل شده‌اند.[۱۳]

مناطق حاشیه رودخانه کرج در سال ۱۳۷۰

محدوده‌ای که امروز کرج بزرگ (شهر کرج) نامیده می‌شود، در گذشته شامل روستاهایی تابع حوزهٔ کن، شهرستان شمیران، ساوجبلاغ و شهریار و ارنگه بزرگ بوده است؛ و کلاک، سرجوب، حصار، وسیه، باغ پیر، بیلقان، حسین‌آباد بیلقان، علی‌آباد پرگیرک، زورآباد، بیدستان، دشت ویان، جوادآباد، نهر رستم، درهٔ دروا، حسن‌آباد، حاجی‌آباد، صوفی‌آباد، وهرجرد (ورگرد)، دلمبر، حیدرآباد، میان‌جاده، شنبه‌دژ، نوزمین، سیاه کلان، کسین، کارخانهٔ قند، گلشهر، مهرویلا، مهرشهر، حسین‌آباد، پیشاهنگی، گلدشت، جو مردآباد، سرحد آباد، آسیاب برجی، سرآسیاب، ده کرج، حسین‌آباد راه‌آهن، شهر صنعتی، اطراف امامزاده طاهر و امامزاده حسن، باغ فلاحت و مناطق دیگری که در سال‌های اخیر در محدودهٔ شهر کرج قرار گرفته، را در بر می‌گرفته است.[۱۴]

در سال ۱۳۸۹ خورشیدی پس از تصویب مجلس شورای اسلامی، شهر کرج به همراه ۳ شهرستان دیگر در قالب استان البرز جای گرفت.[۱۵]

جغرافیا

موقعیت

موقعیت شهرستان کرج در استان البرز (محدوده آبی رنگ) و شهر کرج (نقطه سیاه رنگ)

کرج در ۳۶ کیلومتری غرب تهران، در کرانهٔ غربی رود کرج[۱۶] و در دامنهٔ جنوبی رشته کوه البرز گسترده شده است. این شهرستان از شمال به شهرستان چالوس، از شرق به شهرستان تهران، از جنوب به شهرستان شهریار و از غرب به شهرستان ساوجبلاغ و شهرستان اشتهارد محدود است.[۱۷]

شهر کرج با طول جغرافیایی ۵۱ درجه و ۰ دقیقه و ۳۰ ثانیهٔ خاوری و عرض جغرافیایی ۳۵ درجه و ۴۸ دقیقه و ۴۵ ثانیهٔ شمالی (پل تاریخی کرج، ورودی جادهٔ کرج-چالوس)، با ارتفاع ۱٬۲۹۷ متر از سطح دریا (ایستگاه راه‌آهن)، در فاصلهٔ ۳۶ کیلومتری شمال غربی تهران واقع شده است.[۸] این شهر با مساحتی معادل ۱۷۵٫۴ کیلومتر مربع و حریمی به وسعت ۱۷۸٫۹ کیلومتر مربع در دامنهٔ رشته‌کوه البرز مرکزی قرار دارد و مرکز شهرستان کرج می‌باشد.

جلگهٔ پهناور کرج با ارتفاع متوسط ۱٬۳۲۰ متر از سطح دریا در مسیر راه ارتباطی وسائل نقلیهٔ حامل کالاها وارداتی و صادراتی از مرز ترکیه و جمهوری آذربایجان و به مقصد تهران و بالعکس است.

رشته‌کوه‌های البرز همچون دیواری بلند استان مازندران را از کرج جدا کرده است. دهستان کرج در میان دره‌های پرپیچ و خم البرز و در اطراف جاده چالوس قرار دارند. از تونل کندوان تا روستا مراد تپه در غرب اشتهارد، حوزهٔ فرمانداری کرج را تشکیل می‌دهد.

حوزهٔ فرمانداری کرج در سال ۱۳۳۷ برای جمعیتی در حدود ۳۵ هزار نفر و با وسعتی در حدود ۵٬۸۳۰ کیلومتر مربع بنیاد شد.[نیازمند منبع] با گذشت زمان و افزایش جمعیت، شهرستان‌های طالقان، ساوجبلاغ، نظرآباد، اشتهارد و فردیس از شهرستان کرج جدا و هر کدام تبدیل به یک شهرستان مستقل شدند. شهر کرج امروزه به عنوان مرکز شهرستان کرج به حساب می‌آید.[۱۸]

آب و هوا

در مقیاس کلی منطقهٔ کرج همانند سایر بخش‌های استان البرز در فصول سرد سال متأثر از سیستم‌های شمالی و شمال غربی و غربی به ویژه جنوب غربی بوده و ریزش‌های جوی آن که از ماه‌های آبان و آذر آغاز و تا اواسط اردیبهشت ماه ادامه دارد، تابعی از فعالیت‌های سیستم‌های فوق می‌باشد.

از نظر ویژگی‌های خرد اقلیمی، منطقهٔ کرج از پاره‌ای جهات دارای مختصات شاخصی است که به آن‌ها اشاره می‌شود:

منطقهٔ کرج به لحاظ اقلیمی تحت تأثیر ارتفاعات البرز و درهٔ چالوس و رودخانهٔ کرج قرار دارد که موجب خنک و مرطوب‌تر شدن این منطقه نسبت به تهران می‌گردد و این تمایز تقریباً در تمام طول سال مشاهده می‌گردد. علت اختلاف دمای کرج نسبت به تهران به خصوص در شب‌ها به سبب نزدیکی کرج به ارتفاعات شمالی و سرد شدن شبانهٔ این دامنه‌ها و وزش باد کوه به دشت می‌باشد. دور بودن کرج از دشت کویر نیز موجب برودت و رطوبت بیشتر این منطقه نسبت به تهران در فصول مختلف سال، به ویژه در تابستان می‌گردد. در مورد بارندگی‌های تابستانهٔ کرج می‌توان این‌گونه بیان داشت که گاهی اوقات برخورد دو تودهٔ هوای گرم جنوبی و نسبتاً سرد و مرطوب شمالی که در سطوح فوقانی ناحیهٔ البرز صورت می‌گیرد، موجب می‌گردد که ابرهای جوششی بسیار فعال در منطقه پدید آمده و ریزش‌های رگباری شدیدی را به‌وجود آورد که غالباً همراه با سیل است.

برخی از مشخصه‌های اقلیمی ایستگاه تحقیقات هواشناسی کشاورزی کرج در دورهٔ آماری ۱۳۵۰ تا ۱۳۸۰ به شرح ذیل می‌باشد:

میانگین بارندگی سالیانهٔ کرج حدود ۲۵۱ میلی‌متر با ضریب تغییرات ۲۴٫۱ درصد و حداقل ۸۹٫۳ میلی‌متر و حداکثر ۳۷۴٫۴ میلی‌متر می‌باشد. فصل زمستان با ۴۲٫۳ درصد و فصل تابستان با ۱٫۵ درصد بیشترین و کمترین سهم را در بارش سالیانه بر عهده دارند.

افزایش سطح آلاینده‌ها در کرج
افزایش سطح آلاینده‌ها در کرج

حداقل و حداکثر مطلق دما به ترتیب ۲۰- و ۴۲ درجه و میانگین سالیانه نیز ۱۴٫۱ درجهٔ سانتی‌گراد می‌باشد. ماه تیر با میانگین ۲۶٫۰ درجهٔ سانتی‌گراد و دی با ۱٫۲ درجهٔ سانتی‌گراد به ترتیب گرم‌ترین و سردترین ماه سال محسوب می‌شوند. میانگین تعداد روزهای یخبندان با آستانه‌های صفر، ۵- و ۱۰- به ترتیب ۷۶٫۲۴ و ۷ روز می‌باشد. میانگین سالیانهٔ رطوبت نسبی ۵۲ درصد و میانگین حداکثر و حداقل آن به ترتیب ۷۲ و ۳۸ درصد می‌باشد. جمع تبخیر سالیانه از تشت کلاس A بالغ بر ۲٬۱۸۴ میلی‌متر می‌باشد. دی با متوسط ۲۶ میلی‌متر و تیر با ۳۷۵ میلی‌متر به ترتیب کمترین و بیشترین مقدار تبخیر را دارا هستند. مجموع سالیانهٔ تبخیر-تعرق پتانسیل کیاه مرجع به روش پنمن مانتیث ۱٬۳۰۷ میلی‌متر محاسبه گردیده است. میانگین ساعات آفتابی سالیانه در طی دورهٔ آماری برابر با ۲٬۸۹۹ ساعت به ثبت رسیده است.

باد غالب در کرج که بر مبنای سه نوبت دیدبانی (صبح، ظهر و عصر) محاسبه گردیده است، در جهت شمال غربی بوده و متوسط آن ۳٫۴ متر بر ثانیه می‌باشد. بیشترین سرعت باد در کرج ۲۴٫۵ متر بر ثانیه از سمت غرب و میانگین سرعت باد ۲٫۲ متر بر ثانیه به ثبت رسیده است.[۱۹]

امروزه هوای کرج به‌دلیل گسترش شهر و تردد زیاد وسائل نقلیه و وجود کارخانه‌ها و شهرک‌های صنعتی رو به آلودگی است به‌طوری‌که در فصل‌های پاییز و زمستان وارونگی هوا کاملاً قابل لمس بوده است.

داده‌های اقلیم کرج (۱۹۸۵–۲۰۱۰)
ماه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سال
سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) ۱۸٫۲
(۶۵)		 ۱۹٫۸
(۶۸)		 ۲۷٫۴
(۸۱)		 ۳۳٫۰
(۹۱)		 ۳۴٫۶
(۹۴)		 ۳۹٫۲
(۱۰۳)		 ۴۲٫۰
(۱۰۸)		 ۴۰٫۲
(۱۰۴)		 ۳۷٫۲
(۹۹)		 ۳۱٫۸
(۸۹)		 ۲۵٫۰
(۷۷)		 ۲۰٫۰
(۶۸)		 ۴۲٫۰
(۱۰۸)
میانگین بیش‌ترین °C (°F) ۶٫۱
(۴۳)		 ۹٫۰
(۴۸)		 ۱۴٫۲
(۵۸)		 ۲۰٫۷
(۶۹)		 ۲۶٫۲
(۷۹)		 ۳۲٫۶
(۹۱)		 ۳۵٫۲
(۹۵)		 ۳۴٫۵
(۹۴)		 ۳۰٫۴
(۸۷)		 ۲۳٫۵
(۷۴)		 ۱۵٫۱
(۵۹)		 ۸٫۹
(۴۸)		 ۲۱٫۴
(۷۱)
میانگین روزانه °C (°F) ۱٫۸
(۳۵)		 ۴٫۱
(۳۹)		 ۸٫۷
(۴۸)		 ۱۴٫۵
(۵۸)		 ۱۹٫۲
(۶۷)		 ۲۴٫۶
(۷۶)		 ۲۷٫۱
(۸۱)		 ۲۶٫۸
(۸۰)		 ۲۲٫۹
(۷۳)		 ۱۷٫۱
(۶۳)		 ۹٫۹
(۵۰)		 ۴٫۶
(۴۰)		 ۱۵٫۱
(۵۹)
میانگین کم‌ترین °C (°F) −۲٫۵
(۲۸)		 −۰٫۷
(۳۱)		 ۳٫۲
(۳۸)		 ۸٫۴
(۴۷)		 ۱۲٫۲
(۵۴)		 ۱۶٫۵
(۶۲)		 ۱۹٫۰
(۶۶)		 ۱۹٫۱
(۶۶)		 ۱۵٫۳
(۶۰)		 ۱۰٫۸
(۵۱)		 ۴٫۸
(۴۱)		 ۰٫۳
(۳۳)		 ۸٫۹
(۴۸)
سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) −۱۷٫۰
(۱)		 −۱۵٫۶
(۴)		 −۱۰٫۵
(۱۳)		 −۳٫۵
(۲۶)		 −۰٫۴
(۳۱)		 ۷٫۲
(۴۵)		 ۱۰٫۶
(۵۱)		 ۱۲٫۰
(۵۴)		 ۷٫۰
(۴۵)		 −۰٫۵
(۳۱)		 −۶٫۰
(۲۱)		 −۱۴٫۶
(۶)		 −۱۷٫۰
(۱)
بارندگی میلی‌متر (اینچ) ۳۰٫۸
(۱٫۲۱)		 ۳۲٫۱
(۱٫۲۶)		 ۴۵٫۴
(۱٫۷۹)		 ۳۹٫۱
(۱٫۵۴)		 ۱۹٫۵
(۰٫۷۷)		 ۲٫۷
(۰٫۱۱)		 ۳٫۰
(۰٫۱۲)		 ۱٫۲
(۰٫۰۵)		 ۱٫۶
(۰٫۰۶)		 ۱۵٫۱
(۰٫۵۹)		 ۲۷٫۷
(۱٫۰۹)		 ۳۳٫۵
(۱٫۳۲)		 ۲۵۱٫۷
(۹٫۹۱)
میانگین روزهای بارندگی (≥ ۱.۰ mm) ۶٫۳ ۵٫۷ ۶٫۷ ۵٫۸ ۳٫۷ ۱٫۰ ۰٫۷ ۰٫۳ ۰٫۳ ۳٫۲ ۴٫۸ ۵٫۸ ۴۴٫۳
میانگین روزهای برفی ۵٫۴ ۳٫۷ ۱٫۹ ۰٫۱ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۰ ۰٫۵ ۲٫۷ ۱۴٫۳
درصد رطوبت ۶۷ ۶۰ ۵۳ ۴۸ ۴۳ ۳۴ ۳۵ ۳۴ ۳۶ ۴۴ ۵۶ ۶۶ ۴۸
میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب ۱۶۶٫۳ ۱۶۹٫۷ ۱۹۷٫۴ ۲۱۸٫۱ ۲۸۰٫۷ ۳۳۵٫۲ ۳۴۱٫۵ ۳۴۰٫۱ ۳۰۴٫۲ ۲۵۰٫۱ ۱۸۷٫۲ ۱۵۶٫۸ ۲٬۹۴۷٫۳
منبع: Iran Meteorological Organization (records),[۲۰] (temperatures),[۲۱] (precipitation),[۲۲] (humidity),[۲۳] (days with precipitation and snow),[۲۴] (sunshine)[۲۵]
کرج
نمودار اقلیمی (راهنما)
ژفمآمژژآساُند
 
 
۴۴
 
۶
۴−
 
 
۴۸
 
۱۱
۳−
 
 
۵۲
 
۲۱
۱
 
 
۴۸
 
۲۸
۶
 
 
۲۵
 
۳۵
۱۴
 
 
۷
 
۴۱
۲۰
 
 
۶
 
۴۲
۲۲
 
 
۳
 
۴۳
۲۳
 
 
۴
 
۳۸
۱۸
 
 
۲۶
 
۳۰
۱۱
 
 
۴۵
 
۱۸
۳
 
 
۴۰
 
۱۰
۲−
میانگین بالاترین و پایین‌ترین دما به مقیاس سانتیگراد
بارندگی به مقیاس میلی‌متر
منبع: [۲۶]

مخاطرات طبیعی

زمین لرزه

خانه‌های بنا شده به صورت غیراصولی در خط۴ حصار

شهر کرج به علت قرار گرفتن در منطقه لرزه خیز، وجود بافت‌های فرسوده بسیار و جمعیت متراکم بسیار از زمین لرزه آسیب‌پذیر است.[۳۳]براساس مطالعات ژئوفیزیکی انجام شده، گسل‌های اطراف شهر کرج پتانسیل لرزه زایی بالایی دارند. عامل اصلی خطر زمین لرزه در شهر کرج بخش غربی گسل مشاء، بخش غربی گسل شمال تهران، گسل ایپک و گسل بوئین زهرا می‌باشد.

تاب آوری مناطق شهری در برابر زمین لرزه

بافت فرسوده در مرکز شهر

بر اساس تحقیقات انجام شده شهر کرج از لحاظ تاب آوری در برابر زمین لرزه در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. بر پایهٔ بررسی‌های سال ۱۳۸۷ خورشیدی، کلانشهر کرج در آن سال دارای ۶۸۰ هکتار بافت فرسودهٔ شهری بوده است.[۳۴]

مناطق عظیمیه، گوهردشت و جهانشهر به علت ساخت و ساز اصولی، ساختمان‌های نوساز و معابر عریض، مقاوم‌ترین مناطق کرج در برابر زمین لرزه هستند و همچنین مناطق حصارک بالا، کیانمهر، مرکز شهر کرج و اسلام‌آباد به علت وجود بافت‌های فرسوده بسیار، جمعیت متراکم، عدم نقشه‌کشی شهری اصولی و هندسی، کم‌ترین میزان تاب آوری[۳۵] را در برابر زمین لرزه دارند.[۳۶][۳۷][۳۸]

سیل

آبگرفتگی معابر در اثر بارش باران در سطح شهر

شهر کرج از لحاظ خطر وقوع سیل در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. مناطق کوهستانی شمال و شمال شرقی کرج ازجمله عظیمیه، مرکز شهر کرج و مناطق اطراف رودخانه کرج بیشترین خطر سیل خیزی را دارند. مناطق جنوبی و دشت‌های کرج مانند مهرشهر نیز کمترین خطر سیل خیزی را دارند. از علل افزایش خطر وقوع سیل در کرج می‌توان به ساخت و ساز بی‌رویه در حریم رودخانه‌ها و حوضه‌های آبریز و عدم وجود سیستم هدایت و جمع‌آوری فاضلاب شهری در برخی مناطق اشاره کرد.[۳۹][۴۰]

جمعیت‌شناسی

اقوام

طی پژوهشی که شرکت پژوهشگران خبرهٔ پارس به سفارش شورای فرهنگ عمومی در سال ۱۳۸۹ انجام داد و براساس یک بررسی میدانی و یک جامعهٔ آماری از میان ساکنان ۲۸۸ شهر و حدود ۱٬۴۰۰ روستای سراسر کشور، درصد اقوامی که در این نظر سنجی نمونه‌گیری شد در کرج به قرار زیر بود:

اقوام کلانشهر کرج
قومیت درصد
فارس، تات
 
 ۵۳٪
آذری
 
 ۳۰٪
لر
 
 ۷٫۲٪
طبری و گیلک
 
 ۵٪
کرد
 
 ۴٫۱٪
عرب
 
 ۰٫۹٪
سایر
 
 ۰٫۳٪
منبع:[۴۱]

جمعیت

نرخ تغییرات جمعیت شهر کرج

جمعیت شهر کرج بر پایهٔ سرشماری سال ۱۳۹۵ ه‍.خ برابر با ۱٬۵۹۲٬۴۹۲ تن بوده که این رقم با احتساب جمعیت ساکن در حومهٔ شهر (کلان‌شهر کرج) به ۱٬۹۷۳٬۴۷۰ تن می‌رسد. کرج چهارمین شهر پرجمعیت ایران[۴۲] و بیست و دومین کلان‌شهر پرجمعیت خاورمیانه است.[۴۳] رشد جمعیت در شهر کرج برابر با ۴/۷ درصد بوده است که بالاترین میزان رشد جمعیت در بین شهرهای ایران است.[۴۴]

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۴۵۶۰٬۰۰۰—    
۱۳۵۵۱۷۰٬۰۰۰۱۸۳٫۳٪+
۱۳۶۵۲۷۰٬۰۰۰۵۸٫۸٪+
۱۳۷۰۸۰۶٬۰۰۰۱۹۸٫۵٪+
۱۳۷۵۹۳۰٬۵۰۰۱۵٫۴٪+
۱۳۸۵۱٬۳۷۷٬۴۵۰۴۸٪+
۱۳۹۰۱٬۶۱۴٬۶۲۶۱۷٫۲٪+
۱۳۹۵۱٬۵۹۲٬۴۹۲۱٫۴٪−
۱۴۰۳۱٬۸۰۰٬۰۰۰۱۳٪+

زبان

مردم کرج به زبان فارسی و گویش کرجی[۴۵] گویش می‌کنند.

مشکلات اجتماعی

حاشیه نشینی

منطقه حصار از مناطق حاشیه نشین کرج که در حاشیه رودخانه این شهر واقع شده است

حاشیه‌نشینی از معضلات بزرگ کرج است که به علت مهاجرپذیری بالا روی داده است. کرج در زمینه حاشیه نشینی، رتبه دوم در ایران را داراست. از علت‌های مهم حاشیه نشینی در کرج، وجود زندان‌های بزرگ ملی در کرج است که باعث مهاجرت خانواده‌های زندانیان به کرج و اسکان در نزدیکی زندان‌ها است. از دیگر علت‌های مهم نیز می‌توان به مهاجرپذیری بالا، عدم برنامه‌ریزی شهری و همجواری با تهران اشاره کرد.[۴۶][۴۷]

زیرساخت‌ها

ترابری

حمل و نقل جاده‌ای

آزادراه تهران-کرج
بزرگراه یادگار امام

مسیر جابجایی کاروان‌ها به سمت جادهٔ چالوس از میان روستای کرج که در دورهٔ قاجار ساخته شده است امروزه جای خود را به بزرگراه داده است. این مسیر تهران را به کرانه‌های دریای خزر از طریق تونل کندوان که در سال ۱۹۳۸ احداث شد، متصل می‌کند. یکی دیگر از راه‌های اصلی که از میان کرج می‌گذرد بزرگراهی بود که تهران را به آذربایجان و گیلان متصل می‌کند.[۱۱]

کلان‌شهر کرج، از دیرباز پل ارتباطی و گلوگاه بسیار مهمی در حد فاصل تهران-قزوین و شهرهای استان مازندران بوده است.[۴۸]

مهم‌ترین راه‌های ارتباطی کرج عبارت‌اند از:

  1. آزادراه تهران- کرج- قزوین
  2. بزرگراه یادگارامام (کنارگذر مهرشهر)
  3. آزادراه کنارگذر شمالی کرج (شهید سلیمانی) و آزادراه شهدای البرز
  4. بزرگراه فتح (جاده قدیم کرج)
  5. بزرگراه لشکری (جاده مخصوص کرج)
  6. خیابان بهشتی و جاده ۳۲
  7. راه آسفالتهٔ کرج-چالوس به طول ۱۶۱ کیلومتر

پایانه‌های مسافربری

پایانه‌های مسافربری کرج (پایانه‌های: شهید کلانتری،[۴۹][۵۰] البرز،شهید سلطانی و گلشهر) نقش عمده‌ای را در زمینهٔ ترابری و جابجایی بار و مسافر از مقصد کرج به سوی نقاط مختلف ایران و درون کرج بر عهده دارند. سه پایانه ، البرز، سلطانی و گلشهر پایانه‌های داخلی هستند یعنی خدمات آنها محدود به درون شهر کرج است. و پایانه کلانتری تنها پایانه برون شهری (بین شهری) شهر کرج و استان البرز است.

فرودگاه

فرودگاه پیام

فرودگاه بین‌المللی پیام کرج یک فرودگاه مسافربری، پستی و سازمانی اقتصادی با پتانسیل‌های ویژه است. این سازمان دارای فرودگاه بین‌المللی- هاب پستی و تنها منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی استان البرز و مرکز کشور است که در مسیر شاهراه ارتباطی ۹ استان کشور قرار گرفته است.

منطقهٔ ویژهٔ اقتصادی پیام در زمینی به مساحت سه هزار و ۶۰۰ هکتار در اراضی ۱۰ هزار هکتاری فرودگاه بین‌المللی پیام جهت حمل و نقل بار هوایی و پستی- انبارداری- خدمات سردخانه‌ای- صنایع بسته‌بندی- فراوری کالا و صادرات کالاهای فاسدشدنی در محدودهٔ فرودگاه بین‌المللی پیام واقع در استان البرز در جنوب غربی شهر کرج در سال ۱۳۶۹ تأسیس شده است.[۵۱]

این فرودگاه در ابتدا فقط کاربرد باری و پستی داشت که سرانجام در ۱۸ شهریور ۱۳۹۸ نخستین پرواز مسافری به سمت مشهد انجام شد.[۵۲] در سال ۱۴۰۰ مجوز پرواز هواپیما به عنوان تاکسی‌هوایی در این فرودگاه داده شد که این اتفاق برای نخستین بار در ایران در فرودگاه پیام افتاده است. بخش تاکسی‌هوایی این فرودگاه ظرفیت سفر به تمام فرودگاه‌های ایران را دارد.[۵۳][۵۴]

باند این فرودگاه دارای قابلیت فرود هواپیماهایی پهن‌پیکر همچون آنتونوف۱۲۴ را دارا می‌باشد.[۵۵]

مترو

قطار متروی بین شهری در ایستگاه کرج (شهید سلطانی)

مطالعات امکان‌سنجی احداث قطار شهری کرج و حومه که با همکاری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور صورت گرفته در ابتدای سه‌ماههٔ نخست سال ۸۲ به انجام رسید که کلیات آن در جلسهٔ مورخهٔ ۸۲/۳/۲۱ شورای ترافیک استان تأیید گردید و در جلسهٔ مورخهٔ ۸۲/۵/۸ کمیتهٔ فنی شورای عالی ترافیک شهرهای کشور، ۲۵ کیلومتر آن به تصویب رسیده و سرانجام این امر در تاریخ ۸۲/۷/۹ به تصویب نهائی شورای عالی ترافیک شهرهای کشور رسید.[۵۶][۵۷]
در سال ۱۳۷۷ فعالیت روزانهٔ قطار سریع‌السیر کرج-تهران (از ایستگاه گلشهر تا ایستگاه صادقیه) مورد بهره‌برداری قرار گرفت[۵۸] و در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۹۸نیز ایستگاه شهید سلیمانی به طول ۴۳ کیلومتر از گلشهر تا شهرجدید هشتگرد مورد بهره‌برداری قرار گرفته است.[۵۹][۶۰][۶۱][۶۲]

قطار مترو در ایستگاه متروی چهل و پنج متری گلشهر

قطعه یک از خط ۲ متروی کرج از ایستگاه چهل و پنج متری گلشهر تا ایستگاه آیت الله طالقانی به طول ۶/۵ کیلومتر در ۸ اسفند ۱۴۰۱ با حضور وزیر کشور به بهره‌برداری رسید.[۶۳]

اطلاعات خطوط متروی کرج[۶۴]
رنگ نشانه خط مسیر ایستگاه‌هاالف درازا (کیلومتر) پیش‌بینی میزان جابجایی مسافر (در هر جهت در ساعت) وضعیت خط
طلایی
خط ۱ گرمدره به شهید سلیمانی و قزوین ۷ ۴۳ ۳۰۰٬۰۰۰ فعال
سبز
خط ۲ کمالشهر به ملارد ۲۴ ۲۷ ۳۵٬۰۰۰ درحال احداث
سبز
انشعاب خط 2 منظریه به احمدآباد موستوفی 5 نامعلوم* نامعلوم* تصویب نشده!
آبی خط۳ (مسیر هوایی) کرج (شهید سلطانی) به باغستان و بیمارستان البرز ۱۲ ۱۴٫۵ ۱۶٬۵۰۰ غیرفعال
قرمز link خط ۴ بهارستان بهباغستان به فرودگاه پیام و ماهدشت ۲۰ ۱۸ ۲۲٬۵۰۰ غیرفعال
بنفش خط ۵ محمود آباد بهدانشگاه آزاد به محمد شهر و ماهدشت ۱۰ ۱۵ ۱۸٬۶۰۰ غیرفعال
قهوه‌ای خط ۶ بلوار استقلال (تربیت مربی) به انستیو پاستور واحد تحقیقات کرج به شهر قدس ۱۱ ۹ ۱۷٬۳۰۰ غیرفعال
نارنجی خط 7 بهارستان (باغستان) به شهرک ابریشم 30 نامعلوم* نامعلوم* تصویب نشده!
صورتی خط 8 گلدشت به رزکان نو 17 نامعلوم* نامعلوم* تصویب نشده!

توضیحات:

    • الف در انشعاب‌ها، ایستگاه مشترک هم در تعداد ایستگاه‌های خط اصلی و هم در تعداد ایستگاه‌های خط منشعب‌شده آمده است.* خطوط 7 و 8 و انشعاب خط 2 همچنان به تصویب شورای اسلامی شهر کلانشهر کرج نرسیده اما با مطالعات انجام شده بر اساس ترکم جمعیت و مقدار مهاجرپذیری، ایستگاه‌هایی تعیین شده که امکان دارد به تصویب هم برسد.

راه‌آهن

محوطه بیرونی ایستگاه راه‌آهن کرج

ایستگاه راه‌آهن شهر کرج که در قسمت جنوب آزادراه تهران-کرج قرار دارد یکی دیگر از شبکه‌های انتقال مسافر و بار می‌باشد که فاصلهٔ آن از تهران به کرج ۴۱ کیلومتر و از ایستگاه کرج تا قزوین ۱۰۳ کیلومتر است.

ایستگاه قبلی   خطوط حومه‌ای تهران   ایستگاه بعدی
به سمت تهران
 راه‌آهن ایران
خط حومه‌ای تهران-کرج-هشتگرد
به سمت قزوین
ایستگاه قبلی   راه‌آهن ایران   ایستگاه بعدی
ایستگاه آخر راه‌آهن ایران
کرج-مشهد
به سمت مشهد
به سمت تبریز
 راه‌آهن ایران
تبریز-مشهد
به سمت میانه
 راه‌آهن ایران
تهران-میانه
به سمت تهران
به سمت رشت
 راه‌آهن ایران
تهران-رشت
به سمت تهران
به سمت زنجان
 راه‌آهن ایران
تهران-زنجان
به سمت تهران
ایستگاه آخر راه‌آهن ایران
کرج-مشهد
به سمت مشهد
منبع:[۶۵][۶۶]

اتوبوسرانی و تاکسی‌رانی

ناوگان جدید اتوبوسرانی کرج
اتوبوس پارسین عقاب اسکانیا

اتوبوسرانی کرج و حومه که درحال حاضر یکی از بزرگ‌ترین زیرمجموعه‌های سازمان حمل و نقل بار و مسافر شهرداری کرج محسوب می‌شود در تاریخ ۱۳۷۰/۶/۳۱ فعالیت خود را با کنترل خطوط تحت پوشش مینی‌بوس‌رانی در بخش خصوصی رسماً آغاز نمود. پس از مدت کوتاهی با خرید ۱۲ دستگاه اتوبوس در واقع پایهٔ اصلی حمل و نقل ناوگان اتوبوسرانی کرج در اواخر سال ۱۳۷۰ پایه‌گذاری شد.[۶۷]

بنابر آمار اعلامی در ابتدای سال ۱۴۰۰ ه‍.ش مجموع ناوگان ملکی فعال در خطوط اتوبوس‌رانی کرج ۹۳ دستگاه و مجموع ناوگان بخش خصوصی فعال ۱۷۶ دستگاه، تعداد خطوط شهری و حومه ۴۷ خط و تعداد خطوط منتهی به تهران نیز ۶ خط می‌باشد. میانگین سن ناوگان ملکی شش سال و میانگین سن ناوگان بخش خصوصی نیز سیزده سال است.[۶۸]

تعداد خطوط تاکسیرانی کرج ۱۱۵ خط است. در شهر کرج ۱۲۵۰۰ دستگاه تاکسی وجود دارد که ۷۷۰۰ تاکسی ایستگاهی و ۴۸۰۰ دستگاه تاکسی به صورت گردشی فعالیت می‌کنند.[۶۹][۷۰]

بی‌آرتی کرج

سامانه اتوبوس تندرو کرج پنجمین سامانه اتوبوس تندرو در ایران است. نخستین خط این سامانه که فاصله میان میدان حصارک در غرب کرج تا پل فردیس در شرق کرج می‌پیماید، در فروردین ۱۴۰۳ راه اندازی شد.

مسیر اتوبوس تندرو خیابان بهشتی
رنگ نشانه نام خط مسیر ایستگاه ها درازا (کیلومتر)
سبز خط 1 پایانه دانشگاه خوارزمی (میدان حصارک) به پایانه شهید سلطانی 19 13
جمع کل: 19 13

این که نخستین لاین از این این سامانه می‌باشد، در اصلی‌ترین شریان کلانشهر کرج قرار دارد و طبق برنامه‌ریزی‌های شهرداری و شورای اسلامی شهر کرج، قرار است حد فاصل میدان حصارک در غرب تا میدان سپاه (شهید آجورلو) در مرکز تا اواخر سال ۱۴۰۲ به بهره‌برداری برسد. مسیر کامل این خط از میدان حصارک در غرب تا پل فردیس (پل شهید سلطانی و پایانه‌ای با همین اسم) در شرق پیش‌بینی شده است.[۷۱]

درحال حاضر تعداد دقیق ایستگاه‌های این خط ۲۴ ایستگاه تعیین شده و با توجه به دیده‌های عینی، تقاطع بلوار ۴۵ متری گلشهر و خیابان شهید بهشتی و تقاطع بلوار باغستان (امام خمینی) و خیابان شهید بهشتی درحال ساخت هستند.

شهردار کرج گفت: خوشبختانه پروژه خط ویژه تندور اتوبوس با سرعت خوبی درحال انجام است و اکنون عملیات اجرایی احداث و نصب ایستگاه‌های این پروژه حدفاصل میدان خوارزمی تا میدان سپاه به طول ۷/۵ کیلومتر درحال انجام است.[۷۲]

فرزند فرشاد: درحال حاضر عملیات اجرایی پروژه مسیر ویژه اتوبوس تندرو در پایانه حصارک «ضلع جنوب»، ایستگاه آقا رضایی، ضلع شرقی تقاطع گلشهر - بهشتی، ایستگاه میانجاده و ایستگاه دهقان ویلا درحال انجام است.[۷۳]

مراکز صنعتی

کرج دارای تعداد زیادی واحدهای تولیدی و صنعتی است که در مناطق مختلف شهر یا عمدتاً در شهرک‌های صنعتی متمرکز شده‌اند.[۷۴] برای نمونه دو شهرک صنعتی سیمین دشت و بهارستان مجموعاً بیش از ۴۷۰ واحد تولیدی فعال دارند و بیش از ۹۵۰ واحد دیگر در مناطق مختلف شهر و حومهٔ آن قرار دارند.[۷۵][۷۶]

فضای سبز

پارک خانواده

شهر کرج در گذشته‌ای نه چندان دور، با توجه به آب و هوای مناسب و وجود منابع آبی چون رودخانهٔ کرج، باغ شهری زیبا و سبز با درختان کهن و بی‌شمار بوده است که آثار آن هنوز هم در شهر به چشم می‌خورد. در طی ۴۰ سال اخیر و با مهاجرت‌های زیاد از سراسر ایران به این شهر، رفته رفته باغ‌های آن تخریب و با مناطق مسکونی و راه‌ها جایگزین گردید.

از مناطقی که دارای درختان انبوه زیادی بوده‌اند و درحال حاضر نسبت به دیگر مناطق کرج دارای فضای سبز و درختان بیشتری هستند می‌توان به جهان‌شهر، مهرشهر و عظیمیه اشاره کرد. پارک جهان‌نما، باغ سیب مهرشهر و باغ‌های محمدصادق فاتح در جهان‌شهر ازجمله باغ‌های بزرگ کرج هستند که البته قسمت‌های زیادی از آن‌ها در ۳۰ سال اخیر از بین رفته است. در حدود ۵ الی ۶ سال اخیر شهرداری کرج تصمیم گرفته که هویت باغ‌شهر کرج را به این شهر برگرداند و اقدام به ساخت پارک‌ها و بوستان‌های متعدد در سطح شهر کرده است. البته راه زیادی تا احیای باغ‌های انبوه از دست رفته باقی است.

درحال حاضر شهر کرج دارای بیش از ۳۰۵ پارک و بوستان کوچک و بزرگ است. و با افتتاح دو بوستان جدید(مادر و کودک و معراج) در بهار ۱۴۰۴ تعداد بوستان‌های شهر به ۳۰۷ عدد خواهد رسید.[۷۷] از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به پارک جهان‌نما، پارک چمران، باغ سیب مهرشهر، پارک ایران کوچک، پارک تنیس (باغ فاتح)، پارک نبوت، پارک ایران‌زمین، پارک خانواده و پارک هامون اشاره کرد.[۷۸]

مجموعه‌های ورزشی

مجموعه ورزشی انقلاب اسلامی کرج

مجموعه ورزشی انقلاب اسلامی

ورزشگاه انقلاب کرج درحال حاضر ورزشگاه خانگی تیم شهدای رزکان البرز در لیگ دسته دوم کشور محسوب می‌شود. تیم فوتبال سایپای کرج در سال ۱۳۸۶ در این ورزشگاه با برد ۲ بر صفر مقابل تیم مس کرمان قهرمان لیگ برتر ششم شد. تیم والیبال سایپا هم در سال ۹۰ با باخت برابر تیم کاله آمل در این ورزشگاه در دیدار فینال به مقام نایب قهرمانی لیگ برتر والیبال کشور نائل شد.[۷۹]

تیم‌های فعال ورزشی در لیگ کشور

ورزشگاه دکتر شریعتی

ورزشگاه شریعتی هم بین سال‌های ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۹ میزبان بازی‌های خانگی باشگاه فوتبال بهمن کرج بود و این تیم در این ورزشگاه به افتخارات زیادی در سطح اول فوتبال کشور رسید. این ورزشگاه همچنین در چند سال ابتدایی میزبان بازی‌های تیم فوتبال سایپای کرج هم بود. هم‌اکنون این ورزشگاه میزبان بازی‌های خانگی باشگاه‌های: شهرداری کرج و مردانپاشا البرز، در لیگ دسته سوم و میزبان برخی بازی‌های فوتبال پایه استان البرز است.[۸۰]

مراکز درمانی مهم

مراکز آموزش عالی و پژوهشی

دانشگاه علوم پزشکی البرز
دانشگاه خوارزمی پردیس کرج

مکان‌های تاریخی

کاروانسرای شاه‌عباسی
اثرقدمت
آهنین راه و پل سنگیدوره اسلامی
تپه‌های امامزاده احمد و محموددوره اسلامی
مسجد هلجرددوره قاجار
مسجد جامعدوره قاجار
کاروانسرای کندواندوره قاجار
کاروانسرای شاه عباسیدوره صفوی
قبرستان قدیمیدوره صفوی
چنار حصار۸۰۰ ساله
درخت سرو کهن۱۳۰۰ ساله
تپه (آق تپه) مهرشهرباستانی
تپه مرد آباد ماهدشتباستانی
حمام حیدر آبادصفویه

در حوزه فرمانداری کرج بیش از ۱۰۰ اثر با ارزش فرهنگی – تاریخی و هنری شناسایی شده و در گزارش بررسی و شناسایی این منطقه درج گردیده. از آثار و مکان‌های تاریخی که دارای قدمت دوره اسلام و پیش از اسلام و دوره قاجار و صفوی و سده ۷ و ۸ و ۹ هـ. ق می‌توان موارد زیر را نام برد.[نیازمند منبع] آثار فرهنگی و تاریخی دهستان‌های نسا، آسارا و آدران در منطقه‌ای کوهستانی قرار داشته و آبادی‌های آن‌ها در دره‌های پرشیب یا بر کناره بلند کوه‌ها ایجاد شده است.

در شهرهای کمال شهر، گرمدره، محمدشهر از حوزه فرمانداری کرج آثار ارزشمند و چشمگیری وجود دارد که شماری از آن‌ها توسط کارشناسان میراث فرهنگی استان تهران و کرج شناسایی شده و تعدادی نیز درحال بازسازی و استحکام بخشی هستند. دو گرمابهٔ قدیمی واقع در روستاهای هلجرد و بیلقان نیز از آثار تاریخی کرج است.[۹۲]

مراکز فرهنگی

مراکز مذهبی

استان البرز دارای ۱۰۰۰ مسجد است که نیمی از آنها، تقریباً ۵۰۰ مسجد در کرج واقع شده‌اند.[۹۳]

موزه‌ها

نمای کاخ سلیمانیه
  • موزه تاریخ طبیعی و تنوع زیستی کرج

این موزه با وسعت هزار متر در پارک چمران واقع شده است. در این موزه، نمونه‌هایی از گونه‌های جانوری، حشرات، سنگ‌ها و کانی‌ها، جمجمه و سردیس‌های گونه‌های جانوری نگهداری می‌شود. همچنین نمونه‌های بسیاری از جانوران تاکسیدرمی شده در این موزه نگهداری می‌شود.[۹۴]

این مجموعه در سال‌های ۱۲۲۴ تا ۱۲۲۷ به دستور فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است. فضای داخلی این بنا با گچبری‌ها و نقش‌های مربوط به دوران قاجاریه آراسته شده است. بخش‌های زیادی از بناهای محوطه این کاخ تخریب شده است و درحال حاضر تنها بنای اصلی این کاخ باقی مانده است.[۹۵]

  • موزه جانورشناسی جلال افشار

این موزه در محوطه دانشکده پردیس کشاورزی کرج واقع شده است. این موزه در سال ۱۳۰۹ با کاربری مدرسه و با نام مدرسه فلاحت آغاز به کار نمود. درحال حاضر این مکان به موزه تبدیل شده است. در این موزه گونه‌های مختلفی از حشرات و آبزیان به نمایش گذاشته شده‌اند همچنین این موزه بخش‌هایی نظیر آزمایشگاه پژوهشی، کتابخانه و عکاسخانه تخصصی را داراست.[۹۶]

  • موزه اسناد و نسخ و مردم‌شناسی

در این موزه انواعی از ابزارهای مورد استفاده مردمان گذشته، سلاح‌های جنگی، نسخ‌های تاریخی، اسناد حکومتی، نامه‌های تجار و عکسها و اسناد قدیم کرج وجود دارد.[۹۷]

  • موزه تندیس

این موزه بیش از ۱۲۰ تندیس و تابلو را به نمایش گذاشته است که نمایانگر نحوه زندگی مردمان قدیم ایران است. این موزه در بلوار چمران کرج واقع شده است.[۹۸]

  • موزه شهدای کرج

در این موزه وسایل شخصی به جا مانده از کشته شدگان جنگ ایران و عراق به نمایش گذاشته شده است. این موزه در امامزاده محمد قرار دارد.[۹۹]

  • کاخ مروارید مهرشهر

این مجموعه متعلق به شمس، خواهر محمدرضا پهلوی بوده که در اواسط دهه چهل خورشیدی و توسط یک شرکت معماری مشهور آمریکایی بنا نهاده شده است. شمس پهلوی تا انقلاب ۱۳۵۷ در این کاخ و در مهرشهر کرج ساکن بوده است. کاخ مروارید معماری منحصر بفردی دارد و توسط فضای سبز وسیع و دریاچه مصنوعی احاطه شده است.

سینماها

شهر کرج از نظر تعداد سینماها آمار نامطلوبی دارد. کرج نسبت به جمعیت شهر تعداد بسیار کمی سینما دارد.[۱۰۰]

این سینما در گوهردشت واقع شده است. سینما ساویز در سال ۱۳۸۱ با ۳ سالن افتتاح شد.[۱۰۱]

این سینما قدیمی‌ترین سینمای کرج می‌باشد و در میدان اصلی کرج واقع شده است که در سال ۱۳۴۷ راه‌اندازی شد.[۱۰۲]

این سینما در گرمدره است که در سال ۱۴۰۱ با سه سالن تأسیس شده است.

این سینما در مهرشهر واقع شده است که در سال ۱۳۸۶ ساخته شد و در سال ۱۳۹۳ افتتاح شد. این سینما دارای چهار سالن می‌باشد که در مجموع ۶۰۰ نفر ظرفیت دارد.[۱۰۳]

سینما سپهر در شهرک وحدت کرج واقع شده است که در سال ۱۳۹۰ افتتاح شد. این سینما دارای گنجایش ۳۵۰ نفری است.[۱۰۴]

این سینما در شهر فردیس است که در سال ۱۳۸۵ با یک سالن با ظرفیت ۳۱۸ نفر تأسیس شده است.

پردیس سینمایی اکومال نخستین پردیس استاندارد سینمایی استان البرز است. این مجموعه سینمایی دارای ۶ سالن و ظرفیت ۱۰۰۰ نفر، است.[۱۰۵]

جاذبه‌های گردشگری

ازجمله جاذبه‌های گردشگری کرج می‌توان جاده کرج - چالوس، باغ سیب مهرشهر، کاخ مروارید (شمس)، روستای تاریخی آتشگاه و باغ لاله‌های گچسر را نام برد. کاروانسرای شاه‌عباسی، کاخ ناصرالدین شاهی شهرستانک، پل تاریخی کرج، پارک‌های کرج و امامزاده طاهر کرج که مدفن بسیاری از نام آوران شعر و هنر معاصر ایران است از دیگر جاذبه‌های تاریخی - فرهنگی گردشگری کرج به‌شمار می‌روند.[۱۰۶] دیگر جاذبه‌های گردشگری کرج:

مناطق و محله‌ها

مناطق شهری کرج

شهر کرج دارای ۱۰ منطقه شهری است.

  • منطقه۱: قسمتی از مرکز شهر (ضلع شمالی خیابان بهشتی، از ضلع غربی خیابان چالوس تا ضلع شرقی بلوار طالقانی شمالی که شامل خیابانهای برغان، بهار و فروغی می‌شود)، محله عظیمیه و اسلام‌آباد
  • منطقه۲:مصباح، قلمستان، ترک آباد، ساسانی، شهرک بنفشه، شهرک استاندارد، شیخ‌آباد، نوروز آباد، حسین‌آباد راه‌آهن، بلوار هفت تیر، شهرک ذوب آهن، آسیاب برجی
  • منطقه۳: قسمتی از فاز ۳، کیانمهر، آق تپه و قسمتی از بلوار ارم
  • منطقه ۴: فازهای ۱، ۲ و قسمتی از فاز ۳ مهرشهر، حسین‌آباد، فاز ۵ و فاز۴ مهرشهر
  • منطقه۵: حصارک پایین، گلشهرویلا، دهقان ویلا
  • منطقه۶: حصارک بالا، شاهین ویلا
  • منطقه۷: گوهردشت، باغستان
  • منطقه۸: کوی کارمندان شمالی، حسن‌آباد، جهانشهر، حاجی‌آباد
  • منطقه۹: کوی کارمندان جنوبی، مهرویلا، قسمتی از مرکز شهر (ضلع جنوبی خیابان بهشتی از خیابان دانشکده تا ضلع شرقی بلوار جمهوری)، بلوار دانش آموز، محله اصفهانیا، چهار صد دستگاه
  • منطقه۱۰: شهرک‌های جهان‌نما و قائم، کلاک، خلج‌آباد، حصار

(بروزرسانی جدول: تا آبان ۱۴۰۱)

مشخصات شهرداری مناطق[ب]
منطقه مدیر منطقه مساحت (متر مربع) جمعیت (۱۳۹۵) نقشه وبگاه
منطقه ۱محمد گروسی۸٫۵۹۴٫۰۵۶[۱۰۷] ۱۲۸٫۹۴۳mant1.karaj.ir بایگانی‌شده در ۲۰۱۴-۱۰-۰۳ توسط Wayback Machine
منطقه ۲سیدجواد موسوی۱۱٫۱۶۰٫۰۰۰[۱۰۸] ۱۱۳٫۷۲۹mant2.karaj.ir[پیوند مرده]
منطقه ۳مصطفی عابدی۱۶٫۹۵۶٫۶۰۰[۱۰۹] ۹۷٫۶۸۱mant3.karaj.ir[پیوند مرده]
منطقه ۴سعید صفری۱۶٫۵۰۱٫۷۸۰[۱۱۰] ۱۰۳٫۷۹۶mant4.karaj.ir[پیوند مرده]
منطقه ۵حسین عطایی۱۱٫۶۷۰٫۰۰۰[۱۱۱] ۲۳۰٫۰۰۰mant5.karaj.ir[پیوند مرده]
منطقه ۶علی فروغی۱۸٫۰۰۰٫۰۰۰[۱۱۲] ۲۷۰٫۰۰۰mant6.karaj.ir[پیوند مرده]
منطقه ۷آرش یگانی۱۵٫۴۱۰٫۳۴۰[۱۱۳] ۱۶۸٫۰۳۴mant7.karaj.ir[پیوند مرده]
منطقه ۸غلامرضا رضوانی۹٫۹۹۸٫۹۰۰[۱۱۴] ۱۳۶٫۲۹۹mant8.karaj.ir[پیوند مرده]
منطقه ۹مهدی رشیدی۶٫۰۰۰٫۵۸۰[۱۱۵] ۱۳۵٫۰۰۰mant9.karaj.ir[پیوند مرده]
منطقه ۱۰رامین بیرجانی۱۵٫۷۵۰٫۰۰۰[۱۱۶] ۷۲٫۱۲۸mant10.karaj.ir[پیوند مرده]

مناطق اقماری

نقشه

سیاست

شهرداری کرج

نشان شهرداری کرج

شهرداری کرج سازمان غیردولتی است که مسئولیت اداره شهر کرج را برعهده دارد. مسئولیت مدیریت این سازمان با شهردار کرج است که با حکم از طریق رای‌گیری در شورای شهر کرج انتخاب می‌شود و به وزارت کشور معرفی می‌گردد و وزارت کشور با بررسی صلاحیت منتخب شورا حکم شهردار را صادر می‌کند. شهرداری کرج شامل ۱۰ منطقه است که مدیریت هر منطقه به عهده شهردار آن منطقه است که توسط شهردار کرج انتخاب می‌شود.

شهردار کرج، مهرداد کیانی می‌باشد.[۱۱۷]

شورای شهر کرج

نشان شورای اسلامی شهر کرج

شورای اسلامی شهر کرج، شورایی مرکب از ۱۳ نفر است که با رأی مردم شهر کرج، برای تصمیم‌گیری در خصوص امور مربوط به شهرداری کرج انتخاب می‌شوند.[۱۱۸][۱۱۹][۱۲۰]

رئیس کنونی شورای شهر کرج مسعود محمدی می‌باشد.[۱۲۱]

طی دیدار سرپرست شهرداری کرج با فرماندار هاوانا، در تاریخ ۱۷ تیر ۱۴۰۱ مراحل انعقاد تفاهم‌نامه جهت خواهرخواندگی این دو شهر مطرح و بررسی شد.[۱۲۲]

خواهرخواندگی ناشهری کرج:


در اواخر آذر و دی ۱۴۰۴، کرج همانند بسیاری از شهرهای ایران شاهد تجمعات اعتراضی به شرایط اقتصادی، از جمله افزایش شدید نرخ ارز، تورم بالا و گرانی بود. این اعتراضات که از تهران آغاز شد، به کرج و مناطق اطراف آن مانند ملارد، محمدشهر، گلشهر و مارلیک گسترش یافت. معترضان شعارهایی مانند «گرانی تورم، بلای جان مردم»، «مرگ بر دیکتاتور» و شعارهای سیاسی سر دادند. گزارش‌ها حاکی از حضور نیروهای امنیتی، شلیک گاز اشک‌آور و درگیری‌های پراکنده است. این رویدادها بخشی از موج سراسری اعتراضات اقتصادی بود که به مسائل سیاسی نیز کشیده شد.[۱۲۵][۱۲۶]

فاصلهٔ کرج با سایر شهرهای بزرگ

نام شهر فاصله (کیلومتر)
تهران ۵۰[۱۲۷]
مشهد۹۳۴[۱۲۸]
اصفهان۴۷۰[۱۲۹]
تبریز۵۸۸[۱۳۰]
شیراز۸۶۶[۱۳۱]
اهواز۸۱۲[۱۳۲]
قم ۱۶۷[۱۳۳]
کرمانشاه۵۱۱[۱۳۴]
کرمان۱۰۱۳[۱۳۵]

شهرهای خواهرخوانده

نماد شهری

با توجه به رشد سریع جمعیت، سیاست‌های نادرست شهرداری و عدم تخصیص نماد شاخص شهری به کرج، این شهر تا پیش از احداث باغ گلهای پارک چمران بدون نماد شاخص شهری بود؛[۱۳۹][۱۴۰][۱۴۱]

گل لاله

گل لاله، نماد فرهنگی شهر کرج؛
باغ گلهای بوستان چمران

پس از احداث باغ گلها در بوستان چمران کرج، گل لاله به عنوان نماد اصلی شهر کرج و حتی استان البرز شناخته می‌شود.[۱۴۲][۱۴۳][۱۴۴]

روز فرهنگی کرج

با توجه به نامگذاری کرج در سال‌های اخیر با عنوان ایران کوچک[۱۴۵] و وجود اقوام گوناگون در این شهر، باید برای معرفی این شهر، اقدامات اساسی صورت پذیرد که برپایی جشنواره روز فرهنگی کرج یکی از رویدادهای تأثیرگذار بوده و نماد همبستگی اقوام ایران‌زمین است.[۱۴۶][۱۴۷][۱۴۸]

روز فرهنگی کرج در روز ۲۱ فروردین است که همزمان با آغاز جشنواره لاله‌ها، به عنوان روز فرهنگی کرج، نامگذاری شده است.[۱۴۹]

پارک ملی ایران کوچک

شبیه‌سازی روستای ابیانه در بوستان ملی ایران کوچک

همچنین در سالهای اخیر با احداث پارک ایران کوچک در قسمتی از باغ‌های فاتح، این پارک به عنوان نماد هویتی کرج معرفی شده است. این پارک تجلی پیوند هویت باغ شهری با معماری فرهنگی ایران زمین در کرج است.[۱۵۰][۱۵۱]

مشکلات زیست‌محیطی

آلودگی هوا در کرج (سال ۱۳۹۹)

با توجه به افزایش شدید جمعیت شهر کرج در سال‌های اخیر و عدم برنامه‌ریزی برای کنترل تراکم جمعیتی و بهبود زیرساخت‌های شهری، شهر کرج با مشکلات زیست‌محیطی بسیاری روبه‌رو شده است. برجسته‌ترین مشکلات زیست‌محیطی شهر کرج، آلودگی هوا و بحران آب است.[۱۵۲]

آلودگی هوا

آلودگی هوا بزرگ‌ترین مشکل زیست‌محیطی شهر کرج است. به حدی که در پاییز سال ۱۳۹۹ شهر کرج ۴۴ روز هوای ناسالم را تجربه کرده است که آمار بسیار نامطلوبی است. همچنین در سالهای اخیر کرج در ردیف ۸ شهر آلوده کشور قرار گرفته است.[۱۵۳][۱۵۴][۱۵۵]

در سال ۱۴۰۱ با ثبت رکوردی جدید، شاخص کیفیت هوا در کرج ۴ بار از عدد ۳۰۰ گذر کرد و در حالت خطرناک قرارگرفت.[۱۵۶][۱۵۷]

از مهم‌ترین علل افزایش آلودگی هوا در کرج، خشک‌شدن تالاب صالحیه، عدم وجود ناوگان حمل و نقل عمومی استاندارد، تخریب باغات، عدم وجود خطوط حمل‌ونقل ریلی به تناسب جمعیت و تراکم جمعیتی بالا به نسبت زیرساخت‌های موجود می‌باشد.[۱۵۸][۱۵۹][۱۶۰]

بحران آب

با احداث تونل انتقال آب به طول ۳۰ کیلومتر از سد امیرکبیر تا تهران، حقآبه کرج از این سد به حداقل خود رسیده است.[۱۶۱]

کرج به خصوص در سال‌های اخیر با بحران جدی آب روبه‌رو بوده است. از مهم‌ترین علل بحران آب در کرج، اختصاص آب سد کرج به تهران بوده است که باعث شده است که آب شهر کرج از طریق چاه‌ها و سفره آب‌های زیر زمینی تأمین شود و کرج را با بحران مواجه کند.[۱۶۲] از دیگر علت‌ها نیز تغییرات اقلیمی و افزایش جمعیت می‌باشد.[۱۶۳]

تراکم جمعیتی بالا

دورنمایی از عظیمیه

تراکم جمعیتی بسیار بالا در کرج یکی از مشکلات مهم این شهر است که باعث بروز مشکلات بسیار جدی در کرج شده است. تراکم جمعیتی در کرج ۸۹۱ تن است که ۱۹ برابر متوسط کشوری است. در اوایل انقلاب اسلامی، کرج ۲۵۰ هزار تن سکنه داشت اما امروزه ۱٬۵۹۲٬۴۹۲ تن جمعیت دارد در حالی که زیرساخت‌های موجود جوابگوی جمعیت یک‌ونیم میلیون نفری کرج نیست.[۱۶۴] مهم‌ترین علت افزایش تراکم جمعیتی شهر، مهاجرت بالای افراد از اقصی نقاط کشور و نیاز این جمعیت به مسکن می‌باشد که آپارتمان نشینی و ساخت و ساز انبوه در کرج و به طبع این اتفاق، تراکم جمعیتی شهر را به شدت افزایش داده است .
از سوی دیگر افزایش نیافتن امکاناتی نظیر سرانه فضای سبز و آموزش به تناسب افزایش جمعیت و به‌طور کلی غالب شدن سرانه مسکن بر سرانه فضای سبز، آموزش و بهداشت باعث بروز مشکلات شهری شده است.[۱۶۵]

از مشکلات به وجود آمده بخاطر تراکم جمعیتی بالای شهر می‌توان به کمبود سرانه آموزشی، کمبود امکانات بهداشتی، ترافیک، کمبود آب و برق، آلودگی هوا، کمبود امکانات حمل و نقل عمومی و عدم امکان مدیریت بحران در صورت اتفاقاتی نظیر شیوع بیماری‌های واگیر یا زمین لرزه اشاره کرد.[۱۶۶][۱۶۷]

فرونشست زمین

فرونشست زمین یکی از بحران‌های زیست‌محیطی مهم شهرهای ایران است که در سال‌های اخیر بسیار گسترش یافته است. کرج در سال‌های اخیر دچار این بحران زیست‌محیطی شده است. مناطق مهرشهر، کمالشهر و محمدشهر با میزان شش سانتی‌متر در سال بیشترین میزان فرونشست زمین در مناطق کرج و اطراف شهر را دارند. علت اصلی این فرونشست‌ها برداشت بی‌رویه از آبخوان‌های زیرزمینی است. به‌دلیل انتقال آب سدهای کرج و طالقان به تهران، آب شرب بیشتر مناطق شهری کرج از سفره آب‌های زیرزمینی تأمین می‌شود و کاهش حجم آبخوان‌ها باعث فرونشست زمین و ایجاد فروچاله‌ها خواهد شد. از خطرات فرونشست زمین می‌توان به تخریب تأسیسات زیرزمینی، از بین رفتن چاه‌های تأمین آب[۱۶۸] و در موارد شدید به تخریب سازه‌ها اشاره کرد.[۱۶۹][۱۷۰]

مراکز خرید مهم

  • بازار انقلاب
  • مرکز خرید مهرادمال
  • مرکز خرید چچلاس
  • مرکز خرید ماندگار
  • مرکز خرید مهستان
  • مرکز خرید پارسیان
  • مرکز خرید ملاصدرا
  • مجتمع تجاری ملاصدرا
  • مجتمع تجاری نیکامال
  • مرکز خرید برج آموت
  • مرکز خرید برج میلاد
  • مرکز خرید برج طالقانی
  • مجتمع تجاری یادمان
  • بازار بزرگ آزادی[۱۷۱]

نگارخانه

جستارهای وابسته

یادداشت‌ها

  1. ↑ براساس سرشماری سال ۱۴۰۴
  2. ↑ بیشتر اطلاعات داده شده در جدول به صورت تقریبی می‌باشند

    منابع

    1. ↑ مرکز امار ایران-نتایج سرشماری سال نود و پنج به تفکیک شهر
    2. ↑ «نرخ رشد جمعیت کرج از همه شهرهای ایران بالاتر است». خبرگزاری مهر Mehr News Agency. ۲۰۱۰-۰۴-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    3. ↑ «مهرداد کیانی، منتخب شورای شهر کرج برای تصدی کرسی مدیریت شهری این کلانشهر موفق شد حکم خود را از وزیر کشور دریافت کند». خبرگزاری فارس.
    4. ↑ ««مهرداد کیانی» سرپرست شهرداری کرج شد». خبرگزاری فارس.
    5. ↑ فریدون جنیدی (۱۳۷۵). «گزارشی پیرامون معنی واژهٔ کرمان». فرهنگ و زبان‌های باستانی ایران. دانشگاه تهران.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    6. ↑ محمود طلوعی (۱۳۹۸). «بررسی ساخت‌واژه در نام‌های جغرافیایی مازندران» (PDF). پژوهش‌های زبان‌شناسی ایران (۳۴). دانشگاه شیراز: ۱۲۱–۱۴۰.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    7. ↑ «تحلیلی بر ریشه‌شناسی نام کرج». مرکز اطلاعات علمی SID. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۱۲-۰۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    8. 1 2 3 «اطلس گردشگری شهر و شهرستان کرج، مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی». بایگانی‌شده از اصلی در ۸ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۸ ژوئن ۲۰۱۲. {{cite web}}: بیش از یک پارامتر |تاریخ بایگانی= و |archive-date= داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر |نشانی بایگانی= و |archive-url= داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    9. 1 2 «استان البرز». پورتال شهرداری کرج. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ اکتبر ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۳ ژوئیه ۲۰۱۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    10. ↑ «فیلم/ کاروانسرای شاه عباسی کرج یادگاری از دوره صفوی». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۶-۰۳-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    11. 1 2 3 «KARAJ CITY i. Modern City». ایرانیکا.
    12. ↑ رزم آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران، استان مرکزی، جلد ۱، صفحه ۱۷۵ و ۱۷۶.
    13. ↑ «آشنایی با استان البرز». همشهری آنلاین. ۲۰۱۰-۱۲-۱۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    14. ↑ «سفر به استان البرز». همشهری آنلاین. ۲۰۱۹-۰۳-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    15. ↑ «موافقت مجلس با تشکیل استان البرز به مرکزیت کرج». دنیای اقتصاد. ۳ تیر ۱۳۸۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    16. ↑ «KARAJ CITY». Encyclopædia Iranica.
    17. ↑ http://alborz.isiri.gov.ir/portal/home/?29078/معرفی-استان پورتال سازمان استاندارد استان البرز
    18. ↑ «پنجمین شهرستان البرز متولد شد/ تحقق آرزوی دیرین مردم فردیس». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۳-۰۶-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    19. ↑ «اداره کل هواشناسی استان البرز». IRI Meteorological Organization. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئیه ۲۰۱۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    20. ↑
      • "Highest record temperature in Karaj by Month 1985–2010". Iran Meteorological Organization. Archived from the original on آوریل 14, 2015. Retrieved آوریل 7, 2015.
      • "Lowest record temperature in Karaj by Month 1985–2010". Iran Meteorological Organization. Archived from the original on آوریل 14, 2015. Retrieved آوریل 7, 2015.
    21. ↑
    22. ↑
    23. ↑
    24. ↑
    25. ↑
    26. 1 2 "NASA Earth Observations Data Set Index". NASA. Archived from the original on 6 اوت 2013.
    27. ↑ Karaj sa Geonames.org (cc-by); post updated 2013-06-15; database download sa 2016-08-15
    28. ↑ "Viewfinder Panoramas Digital elevation Model". 2015-06-21.
    29. ↑ "NASA Earth Observations: Population Density". NASA/SEDAC. Archived from the original on 9 فوریه 2016.
    30. ↑ "NASA Earth Observations: Land Cover Classification". NASA/MODIS. Archived from the original on 28 فوریه 2016.
    31. ↑ Peel, M C; Finlayson, B L. "Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification". Hydrology and Earth System Sciences. 11: 1633–1644. doi:10.5194/hess-11-1633-2007. Retrieved 30 Enero 2016. {{cite journal}}: تاریخ وارد شده در |access-date= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:doi رایگان بی‌نشان (رده)
    32. ↑ "NASA Earth Observations: Rainfall (1 month - TRMM)". NASA/Tropical Rainfall Monitoring Mission. Archived from the original on 19 آوریل 2019.
    33. ↑ «زلزله‌ای که بعد از 170 سال به کرج شوک دوباره داد». ایسنا. ۲۰۱۸-۱۲-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    34. ↑ ایرنا بایگانی‌شده در ۲ فوریه ۲۰۰۹ توسط Wayback Machine: نگاه عدالت‌محوری به نگرانی ساکنان بافت‌های فرسوده کرج پایان می‌دهد.
    35. ↑ «اولین سایت تاب‌آوری روانشناختی کشور رونمایی شد». خبرگزاری ایلنا. ۲۰۲۳-۰۷-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۳-۰۷-۰۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    36. ↑ «رفتارشناسی گسل‌های البرز انجام نشد/کرج در اِشغال بافت‌های فرسوده». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۶-۰۶-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    37. ↑ «مطالعات ریز پهنه بندی خطر زلزله در شهر کرج». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۱-۰۵-۱۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    38. ↑ «مطالعات زمین شناختی محلات کرج». ۲۹ مه ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    39. ↑ «ریسک سیل خیزی در مناطق کرج». ۲۹ مه ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    40. ↑ «همه شهرهای استان البرز با مسئله سیل درگیر هستند». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۸-۰۱-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۲۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    41. ↑ فهرست نویسی پیش از انتشار کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران * شماره کتابشناسی ملّی:۲۸۹۰۶۹۰ *عنوان و نام پدیدآورنده:طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی)
    42. ↑ «کرج چهارمین شهر پرجمعیت کشور». خبرگزاری جمهوری اسلامی- ایرنا. ۲۶ اسفند ۱۳۹۵.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    43. ↑ وبگاه مرکز آمار ایران - نتایج سرشماری سال نود و پنج به تفکیک شهر
    44. ↑ «نرخ رشد جمعیت کرج از همه شهرهای ایران بالاتر است». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۰-۰۴-۲۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    45. ↑ آقازاده، رضا (۱۳۸۹). گویش کرجی. ص. ۸۸.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    46. ↑ «کرج در رتبه دوم حاشیه‌نشینی کشور». ایسنا. ۲۰۲۰-۱۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    47. ↑ «بررسی پدیده حاشیه نشینی در استانهای کشور - ۱۲ / البرز». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۵-۰۴-۲۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۸-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    48. ↑ «خبرگزاری فارس - ترانزیت کالا در منطقه ویژه اقتصادی کرج رسماً آغاز شد». خبرگزاری فارس. ۲۰۱۰-۰۷-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۳-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    49. ↑ «اتوبوس‌ها خارج از ترمینال شهید کلانتری کرج مسافر سوار نکنند». خبرگزاری جمهوری اسلامی-ایرنا.
    50. ↑ «ترمینال (پایانه) مسافربری کرج». ایران نیهون راهنمای گردشگری.
    51. ↑ «شرکت خدمات هوایی پیام». شرکت خدمات هوایی پیام. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ فوریه ۲۰۱۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    52. ↑ «آغاز پروازهای مسافری فرودگاه پیام/ اولین پرواز به مقصد مشهد». باشگاه خبرنگاران جوان.
    53. ↑ «صدور مجوز نخستین تاکسی هوایی در فرودگاه بین‌المللی پیام البرز». همشهری آنلاین. ۲۰۲۱-۰۷-۳۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۳۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    54. ↑ «مجوز نخستین تاکسی هوایی در فرودگاه بین‌المللی پیام صادر شد | خبرگزاری فارس». www.farsnews.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۳۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    55. ↑ «فرود هواپیمای پهن پیکر آنتونوف 124 در فرودگاه پیام». خبرگزاری صداوسیما.
    56. ↑ «سازمان قطار شهری کرج و حومه». بهرو.
    57. ↑ «تاریخچه سازمان». پورتال سازمان حمل ونقل ریلی کرج.
    58. ↑ «سال 1377 بهره‌برداری از خط ۵، حد فاصل ایستگاه‌های تهران صادقیه و کرج». مشرق نیوز.
    59. ↑ «آغاز به کار رسمی مترو شهرجدید هشتگرد/ قطار برقی مسافرگیری کرد». شرکت عمران شهرجدید هشتگرد. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۷ آوریل ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    60. ↑ «افتتاح مترو کرج-هشتگرد؛ گلشهر دیگر ایستگاه پایانی نیست». www.entekhab.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۰-۰۱-۰۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    61. ↑ «جزئیات تفکیک مدیریت خط متروی تهران از کرج». ایسنا. ۲۰۱۷-۰۴-۲۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    62. ↑ «متروی شهر جدید هشتگرد افتتاح شد». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۹-۱۲-۳۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    63. ↑ «قطار شهری کرج با حضور وزیر کشور به حرکت درآمد». خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا).
    64. ↑ «اطلاعات خطوط ۶ گانه کرج». شهرداری کرج.
    65. ↑ «برنامه حرکت قطارهای حومه‌ای تهران-کرج-هشتگرد-قزوین/تابستان۱۴۰۰». شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران.[پیوند مرده]
    66. ↑ «برنامه حرکت قطارها». شرکت حمل و نقل ریلی رجا. بایگانی‌شده از اصلی در ۹ ژوئیه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱ اوت ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    67. ↑ «تاریخچه سازمان اتوبوسرانی کرج و حومه». پرتال سازمان حمل ونقل بار ومسافر کرج. بایگانی‌شده از اصلی در ۲ اوت ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۶ ژوئیه ۲۰۱۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    68. ↑ «توسعه و افزایش زیرساخت‌های ناوگان اتوبوس‌رانی کرج». شهرداری کرج.[پیوند مرده]
    69. ↑ سیما، IRIB NEWS AGENCY | خبرگزاری صدا و (۱۸ خرداد ۱۳۹۸). «نوسازی تاکسی‌های فرسوده کرج». fa. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۰۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)[پیوند مرده]
    70. ↑ «تاکسی جدید به کرج اضافه نمی‌شود/نصب سکو و سایبان در ترمینال‌ها». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۹-۰۸-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۰۳.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    71. ↑ پایگاه خبری کرج امروز (۱۱ خرداد ۱۴۰۱). «هدفگذاری راه اندازی ۳۰ کیلومتر خط ویژه اتوبوس با ۳۹ ایستگاه در کرج طی سال جاری».{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    72. ↑ مجمع شهرداران کلانشهرهای ایران (۱۴ بهمن ۱۴۰۲). «پروژه خط ویژه اتوبوس تندرو کرج با سرعت خوبی درحال اجرا است».{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    73. ↑ خبرگزاری مهر (۲۳ آذر ۱۴۰۲). «پروژه خط ویژه اتوبوس تندرو در کرج در مسیر پیشرفت».{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    74. ↑ مراکز صنعتی و اشتغال استان البرز (۲۰۲۴-۰۳-۰۲). «طراحی سایت در کرج».{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    75. ↑ ۲۲۴۰ (۲۰۲۰-۰۸-۱۲). «پیش‌بینی ۱۰ هزار فرصت شغلی جدید در ماهدشت کرج». ایرنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۱۰-۱۹. {{cite web}}: |نام خانوادگی= نام عددی دارد (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    76. ↑ ایران، عصر (۱۴۰۰-۱۱-۲۳). «پردرآمدترین و معروف‌ترین صنایع و حوزه‌های کسب و کار در استان البرز». fa. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۱۰-۱۹.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    77. ↑ هکتار جنگل کاری اطراف کرج «بزرگراه سازی در سیستان و بلوچستان اوج گرفت- اخبار استانها ایرنا | Irna». خبرگزاری ایسنا | Irsa. دریافت‌شده در ۲۰۲۴-۰۷-۱۸. {{cite web}}: مقدار |نشانی= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    78. ↑ «سازمان پارکها و فضای سبز شهرداری کرج». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    79. ↑ «ورزشگاه انقلاب کرج». خبرگزاری مهر. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    80. ↑ «ورزشگاه دکتر شریعتی کرج نیمه کاره رها شده است/ از وعده تا اتلاف سرمایه». خبرگزاری مهر. ۲۰۱۳-۰۲-۲۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۲-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    81. ↑ «معرفی مجتمع آموزشی درمانی امام علی (ع)». پورتال دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی البرز. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    82. ↑ «تاریخچه مرکز آموزشی درمانی شهید مدنی». پورتال دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی البرز. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۱ ژوئیه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    83. ↑ «تاریخچه بیمارستان شادروان کمالی کرج». پورتال دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی البرز. بایگانی‌شده از اصلی در ۶ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    84. ↑ «معرفی بیمارستان تخصصی ثارالله». پورتال دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی البرز. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ آوریل ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    85. ↑ «تاریخچه مجموعه درمانی کوثر». پورتال دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی البرز.[پیوند مرده]
    86. ↑ «مرکز آموزشی درمانی شهید رجایی». پورتال دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی البرز. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ ژوئن ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    87. ↑ «تاریخچه بیمارستان و زایشگاه کسری (گروه پزشکی اسفند کرج)». پورتال گروه پزشکی اسفند کرج. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    88. ↑ «یمارستان قائم یک بیمارستان عمومی است که در سال ۱۳۷۹ تأسیس شده است. این بیمارستان به‌صورت خصوصی اداره می‌شود». وبگاه بیمارستان قائم کرج.
    89. ↑ «معرفی بیمارستان فوق تخصصی امام خمینی (ره) کرج». وبگاه بیمارستان امام خمینی کرج. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    90. ↑ «معرفی بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی تخت جمشید». وبگاه بیمارستان تخت جمشید کرج. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    91. ↑ «معرفی کلینیک فوق تخصصی نور البرز وابسته به بیمارستان نور تهران». وبگاه بیمارستان نور. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    92. ↑ «جاذبه‌های گردشگری». پورتال شهرداری کرج. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ اکتبر ۲۰۱۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    93. ↑ «۱۰۰۰ مسجد در البرز وجود دارد/افزایش مساجد در دستور کار باشد». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۵-۰۸-۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    94. ↑ «صدور مجوز فعالیت یکی از منحصر به فردترین موزه‌های خاورمیانه در کرج». ایسنا. ۲۰۲۰-۱۲-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    95. ↑ «گذری بر موزه‌های شهر کرج». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۳-۰۳-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    96. ↑ «گذری بر موزه‌های شهر کرج». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۳-۰۳-۳۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    97. ↑ «موزه اسناد و نسخ خطی کرج جهانی شد». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۰۹-۰۸-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    98. ↑ «موزه تندیس فرهنگ و ضرب‌المثل‌ها در کرج». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۴ ژوئن ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۱ ژوئن ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    99. ↑ «موزه آثار شهدای البرز در امام‌زاده محمد (ع) کرج احداث می‌شود- اخبار البرز - اخبار استانها تسنیم | Tasnim». خبرگزاری تسنیم | Tasnim. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    100. ↑ «سه میلیون جمعیت، 3 سالن سینما/ مرگ تدریجی سینماها در البرز!».
    101. ↑ «سینما ساویز کرج بازسازی شد- اخبار فرهنگی تسنیم | Tasnim». خبرگزاری تسنیم | Tasnim. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    102. ↑ «سینما هجرت و اکران یک ناباوری/پل‌هایی که از روی فرهنگ عبور می‌کند». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۷-۰۴-۱۰. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    103. ↑ «درهای پردیس سینمایی پرشین مهرشهر هفته آینده گشوده می‌شود». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۵-۰۳-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    104. ↑ «صندلی‌های برترین سینمای کرج خاک می‌خورد/ گیشه "سینما سپهر" چشم انتظار مخاطب». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۳-۰۵-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۸.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    105. ↑ «معرفی پردیس سینمایی اکومال» (PDF).
    106. ↑ موسی‌نژاد، مهدی. حاذبه‌های گردشگری کرج.
    107. ↑ «مشخصات منطقه ۱ کرج». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۴ مه ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    108. ↑ «مشخصات منطقه ۲ کرج».
    109. ↑ «مشخصات منطقه۳ کرج». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۴ مه ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    110. ↑ «مشخصات منطقه ۴ کرج». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۴ مه ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    111. ↑ «مشخصات منطقه ۵ کرج». بایگانی‌شده از اصلی در ۳ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۴ مه ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    112. ↑ «مشخصات منطقه ۶ کرج». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۴ مه ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    113. ↑ «مشخصات منطقه ۷ کرج». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۴ مه ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    114. ↑ «مشخصات منطقه ۸ کرج». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۴ مه ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    115. ↑ «مشخصات منطقه ۹ کرج». بایگانی‌شده از اصلی در ۲ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۴ مه ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    116. ↑ «مشخصات منطقه ۱۰ کرج».
    117. ↑ ««مهرداد کیانی» سرپرست شهرداری کرج شد». خبرگزاری فارس.
    118. ↑ «اسامی اعضای شورای شهر کرج اعلام شد». خبرگزاری مهر.
    119. ↑ «رئیس شورای شهر کرج در سمت خود ابقا شد». خبرگزاری تسنیم.
    120. ↑ «رئیس شورای شهر کرج انتخاب شد». خبرگزاری تسنیم.
    121. ↑ «مراسم تحلیف ششمین دوره شورای اسلامی شهر کرج». خبرگزاری مهر.
    122. ↑ «پیشنهاد خواهرخواندگی کرج و هاوانا مطرح شد». باشگاه خبرنگاران جوان.[پیوند مرده]
    123. ↑ «آموزش و پرورش ناحیه 4 کرج خواهرخوانده آموزش و پرورش شهرستان نیمروز سیستان شد». خبرگزاری پانا.
    124. ↑ «محسن هاشمی رئیس شورای شهر تهران در بازدید از متروی کرج گفت: متروی کرج خواهر متروی تهران است». پورتال رسمی سازمان حمل ونقل ریلی کرج.
    125. ↑ «تجمع اعتراضی در ملارد کرج، شلیک، نشستن معترضان و «بازداشت»». BBC News فارسی. ۲۰۲۵-۱۲-۲۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    126. ↑ Shahrokhi، Sedighe (۲۰۲۶-۰۱-۰۱). «Iran News in Brief – January 1, 2026». NCRI (به انگلیسی آمریکا). دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۱-۰۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    127. ↑ «مسافت شهرهای ایران». ایرانگردی و جهانگردی. ۳ دی ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    128. ↑ «مسافت شهرهای ایران». ایرانگردی و جهانگردی. ۳ دی ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    129. ↑ «مسافت شهرهای ایران». ایرانگردی و جهانگردی. ۳ دی ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    130. ↑ «مسافت شهرهای ایران». ایرانگردی و جهانگردی. ۳ دی ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    131. ↑ «مسافت شهرهای ایران». ایرانگردی و جهانگردی. ۳ دی ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    132. ↑ «مسافت شهرهای ایران». ایرانگردی و جهانگردی. ۳ دی ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    133. ↑ «مسافت شهرهای ایران». ایرانگردی و جهانگردی. ۳ دی ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    134. ↑ «مسافت شهرهای ایران». ایرانگردی و جهانگردی. ۳ دی ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    135. ↑ «مسافت شهرهای ایران». ایرانگردی و جهانگردی. ۳ دی ۱۳۹۱. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۵ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۳ خرداد ۱۳۹۴.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    136. ↑ «طی مراسمی که امروز در کرج برگزار شد شهر بوگور اندونزی و کرج با هم اعلام خواهر خواندگی کردند». خبرگزاری فردا.
    137. ↑ «اندونزی و کرج اعلام خواهر خواندگی کردند». خبرگزاری فارس.
    138. ↑ «اعلام خواهرخواندگی شهرهای کرج و «چن دوو» کشور چین». خبرگزاری جمهوری اسلامی-ایرنا.
    139. ↑ «شهر کرج فاقد نماد و المان شاخص شهری است». خبرگزاری تسنیم.
    140. ↑ «رئیس کمیسیون معماری و شهرسازی شورای شهر کرج تأکید کرد:ضرورت معرفی نماد شهر کرج». خبرگزاری مدیریت شهری کرج.
    141. ↑ «نماد شهر کرج باید هر‌چه زودتر معرفی شود». خبرگزاری دیده‌بان البرز.
    142. ↑ «جشنواره لاله‌ها کرج را به مقصد گردشگری تبدیل کرده است». خبرگزاری مدیریت شهری کرج. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    143. ↑ «لاله نماد البرز است». خبرگزاری مدیریت شهری کرج.
    144. ↑ «کرج با نماد لاله در کشور شهرت یافته است». خبرگزاری مدیریت شهری کرج.
    145. ↑ توحید فاضل، امیر (۱۳۹۵-۰۲-۰۶). «چرا کرج را کرج نامیدند». خبرگزاری تابناک البرز. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۰۵-۲۵.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    146. ↑ «معاون فرهنگی و اجتماعی شهرداری کرج: جشنواره روز فرهنگی کرج برای دومین سال متوالی برگزار می‌شود». خبرگزاری برنا.
    147. ↑ «شهردار کرج: روز فرهنگی کرج در تقویم ملی ثبت می‌شود». خبرگزاری مهر.
    148. ↑ «رئیس سازمان فرهنگی اجتماعی شهرداری کرج گفت: روز فرهنگی کرج، نماد همبستگی اقوام ایرانی». خبرگزاری مدیریت شهری کرج.
    149. ↑ «نام‌گذاری روز فرهنگی کرج». خبرگزاری مدیریت شهری کرج. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۸ آوریل ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    150. ↑ «فرماندار ویژه شهرستان کرج: پارک «ایران کوچک» نماد هویتی کرج است». خبرگزاری مدیریت شهری کرج.
    151. ↑ «فرماندار ویژه شهرستان کرج گفت: پروژه پارک ملی ایران کوچک همان نماد گمشده کلانشهر کرج است که سالها در جستجوی ساختن سنگ بنای آن بودیم». پورتال رسمی فرمانداری شهرستان کرج.[پیوند مرده]
    152. ↑ «آلودگی هوا و پسماند مهم‌ترین مشکلات زیست‌محیطی کرج هستند». ایسنا. ۲۰۱۹-۰۴-۲۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۳۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    153. ↑ میرهاشمی، سید نوید (۱۳۹۸-۰۲-۲۵). «بررسی عوامل آلودگی هوای شهر کرج و راهکارهای مقابله با آن». civilica.com (به Farsi). دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۳۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
    154. ↑ «البرز به شدت درگیر مشکلات زیست‌محیطی است». jamejamalborz.ir. بایگانی‌شده از اصلی در ۲ ژوئن ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۳۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    155. ↑ «آلودگی‌هوای کرج». ۳۱ مه ۲۰۲۱.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    156. ↑ «آلودگی هوای کرج در وضعیت خطرناک قرار گرفت». خبرگزاری مهر.
    157. ↑ «مقایسه روز شمار شاخص آلودگی هوای سال گذشته و امسال (تا به امروز)». سامانه پایش آلودگی هوا و ریزگردهای شهر کرج. بایگانی‌شده از اصلی در ۷ مارس ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    158. ↑ «شاخص آلودگی هوای کرج ۱۷۴ است/ شهروندان از خانه خارج نشوند». ایسنا. ۲۰۲۱-۰۱-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۳۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    159. ↑ «هر‌چه سریع‌تر به وضعیت تالاب صالحیه رسیدگی شود». خبرگزاری دانشجویان ایران-ایسنا.
    160. ↑ «تالاب صالحیه البرز را در یابیم». وبگاه اداره کل حفاظت محیط زیست استان البرز. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۱ دسامبر ۲۰۲۲.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    161. ↑ «معاون آب و آبفای وزیر نیرو. تونل انتقال آب از سد امیرکبیر افتتاح می‌شود». خبرگزاری جمهوری اسلامی-ایرنا.
    162. ↑ خاکپور، ملیکا (۱۳۹۵-۰۸-۱۱). «بررسی اثرات افزایش جمعیت بر بحران کم‌آبی و برآورد نیازهای آبی در استان البرز». civilica.com (به Farsi). دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۳۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
    163. ↑ «چالش‌های زیست‌محیطی کرج بررسی شد». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۱-۰۶-۱۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۵-۳۰.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    164. ↑ «تراکم جمعیت در کرج ۱۹ برابر میانگین کشوری است». ایسنا. ۲۰۱۷-۱۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    165. ↑ «تراکم جمعیت کلان‌شهر کرج ۱۹ برابر میانگین کشوری است». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۷-۱۲-۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    166. ↑ اله, فرهودی رحمت; ژیلا, مداحی (1389-01-01). "بررسی کارکردهای مناطق شهری (مورد مطالعه شهر کرج)". 2 (3): 123–136. {{cite journal}}: یادکرد journal نیازمند |journal= است (کمک)
    167. ↑ «مهاجرپذیری و تراکم جمعیت، کرج را آزار می‌دهد». خبرآنلاین. ۲۰۱۹-۰۷-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۶-۱۷.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    168. ↑ «فرونشست زمین باعث از مدار خارج شدن ۵ چاه آب شرب در مهرشهر شد». خبرآنلاین. ۲۰۱۹-۰۷-۰۷. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۲۵.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    169. ↑ «زنگ خطر نشست زمین در سه منطقه شهری کرج به صدا درآمد». ایسنا. ۲۰۱۹-۰۸-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۲۵.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    170. ↑ «مسیرهای فرونشست زمین در استان البرز مشخص است». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۲۰-۰۷-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۲۱-۰۷-۲۵.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
    171. ↑ «مراکز خرید کرج». سایت مراکز خرید ایران.

    پیوند به بیرون

    برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=کرج&oldid=44927402»