BMP-1U
Ukraińskie bojowe wozy piechoty BMP-1U Szkwał podczas parady z okazji Dnia Niepodległości w Kijowie w 2008 roku | |
| Dane podstawowe | |
| Państwo | |
|---|---|
| Producent |
Żytomierski Zakład Pancerny |
| Typ pojazdu |
bojowy wóz piechoty |
| Trakcja |
gąsienicowa |
| Załoga |
3 (dowódca, działonowy, kierowca) + 6 desantu |
| Historia | |
| Prototypy |
2000 |
| Produkcja |
od 2001 |
| Egzemplarze |
ok. 45–69[a] |
| Dane techniczne | |
| Silnik |
wysokoprężny UTD-20, 300 KM |
| Pancerz |
stalowy, dodatkowe osłony w pojazdach liniowych |
| Długość |
6,74 m |
| Szerokość |
2,94 m |
| Wysokość |
2,07 m |
| Prześwit |
0,37 m |
| Masa |
13,2 t |
| Moc jedn. |
ok. 22,7 KM/t |
| Osiągi | |
| Prędkość |
65 km/h (droga), 7 km/h (woda) |
| Zasięg pojazdu |
600 km |
| Pokonywanie przeszkód | |
| Brody (głęb.) |
pływalny |
| Dane operacyjne | |
| Uzbrojenie | |
| armata automatyczna ZTM-1 kal. 30 mm karabin maszynowy KT-7.62 kal. 7,62 mm granatnik automatyczny KBA-117 kal. 30 mm wyrzutnia PPK 9M113 Konkurs | |
| Wyposażenie | |
| celownik termowizyjny, dalmierz laserowy | |
| Użytkownicy | |
BMP-1U „Szkwał” (ukr. БМП-1У «Шквал») – ukraiński bojowy wóz piechoty, będący głęboką modernizacją radzieckiego BMP-1, opracowaną na przełomie lat 90. i 2000. w Kijowskim Biurze Konstrukcyjnym Artylerii. Głównym elementem modernizacji było zastąpienie przestarzałej, jednoosobowej wieży z armatą 73 mm nowoczesnym, zdalnie sterowanym modułem bojowym KBA-105 „Szkwał”, uzbrojonym w armatę automatyczną kalibru 30 mm, karabin maszynowy, granatnik automatyczny oraz wyrzutnię przeciwpancernych pocisków kierowanych[1].
Historia i rozwój
[edytuj | edytuj kod]Prace nad modernizacją BMP-1 do standardu BMP-1U prowadzono na Ukrainie na przełomie lat 90. i 2000. Nowy wóz miał na celu znaczące zwiększenie siły ognia i możliwości zwalczania celów opancerzonych oraz lekko opancerzonych, przy zachowaniu wysokiej mobilności i pływalności bazowego pojazdu[1].
Produkcją seryjną zajął się Żytomierski Zakład Pancerny, a pierwsze egzemplarze dostarczono w 2001 roku. Wczesne zestawienia określały łączną liczbę zmodernizowanych wozów na około 45 egzemplarzy (12 dla Ukrainy, 30 zamówionych dla Gruzji oraz pierwsza partia 3 sztuk dla Czadu), jednak uwzględniając późniejsze dostawy eksportowe do Czadu wykazywane w raportach The Military Balance, całkowita liczba pojazdów przypisywanych do tego standardu sięga około 69 sztuk[a][1][2].
Konstrukcja i specyfikacja
[edytuj | edytuj kod]Podwozie i ochrona
[edytuj | edytuj kod]BMP-1U zachował podstawową konstrukcję kadłuba i podwozia bazowego BMP-1, co zapewnia mu pływalność oraz możliwość pokonywania przeszkód wodnych. Pojazd napędzany jest sześciocylindrowym silnikiem wysokoprężnym UTD-20 o mocy 300 KM (220 kW). Masa bojowa wozu wynosi 13,2 tony[1].
Gąsienicowy układ jezdny wyposażony jest w 6 kół jezdnych z każdej strony, co jest typowe dla rodziny BMP. Maksymalna prędkość na drodze wynosi 65 km/h, a w wodzie – 7 km/h. Zasięg pojazdu na drodze szacuje się na około 600 km.
Uzbrojenie
[edytuj | edytuj kod]Podstawowym elementem modernizacji jest zdalnie sterowany moduł bojowy KBA-105 „Szkwał”. Jego masa wraz z pełnym zapasem amunicji wynosi około 1300 kg, co wymusiło zmniejszenie liczby przewożonych żołnierzy desantu z 8 do 6 osób[1].
W skład uzbrojenia modułu wchodzą:
- Armata automatyczna ZTM-1 kal. 30 mm – ukraińska licencyjna wersja radzieckiej armaty 2A72, z zapasem 360 naboi. Jest ona stabilizowana w dwóch płaszczyznach, co umożliwia prowadzenie celnego ognia w ruchu.
- Karabin maszynowy KT-7.62 kal. 7,62 mm – sprzężony z armatą, z zapasem 2500 naboi.
- Granatnik automatyczny KBA-117 kal. 30 mm – ukraiński odpowiednik radzieckiego AG-17, z zapasem 116 granatów.
- Wyrzutnia przeciwpancernych pocisków kierowanych (PPK) – moduł może być wyposażony w wyrzutnię dla pocisków 9M113 Konkurs (NATO: AT-5 Spandrel), co znacznie zwiększa zdolność zwalczania celów opancerzonych na dystansie do 4000 m[1].
Dodatkowo moduł wyposażono w nowoczesne przyrządy celownicze, w tym celownik termowizyjny, oraz laserowy dalmierz, co znacznie poprawia skuteczność prowadzenia ognia, zwłaszcza w nocy i w trudnych warunkach atmosferycznych.
Zastosowanie bojowe
[edytuj | edytuj kod]Eksport i pierwsze walki
[edytuj | edytuj kod]W 2007 roku Gruzja zamówiła na Ukrainie partię BMP-1U „Szkwał”. Do wybuchu wojny rosyjsko-gruzińskiej w sierpniu 2008 roku dostarczono 15 egzemplarzy. Wozy te nie wzięły jednak udziału w walkach – większość z nich została zdobyta przez wojska rosyjskie na jednej z gruzińskich baz wojskowych i wywieziona do Rosji. Według różnych źródeł Rosjanie przejęli 14 lub wszystkie 15 pojazdów[3].
W służbie rosyjskiej
[edytuj | edytuj kod]Po zdobyciu BMP-1U trafiły do 38. Instytutu Badawczego w Kubince pod Moskwą, gdzie były testowane – Rosjanie byli szczególnie zainteresowani ukraińskim modułem KBA-105. Po zakończeniu testów pojazdy trafiły do magazynów i przez lata nie były używane[3].
Dopiero jesienią 2023 roku, w trakcie inwazji Rosji na Ukrainę, po raz pierwszy zaobserwowano użycie tych wozów przez wojska rosyjskie na froncie. W listopadzie 2023 roku Siły Obronne Ukrainy zniszczyły pierwszy egzemplarz BMP-1U „Szkwał” w rejonie Awdijiwki – był to pojazd zdobyty przez Rosjan w 2008 roku i przechowywany jako eksponat muzealny. Na froncie rosyjskie BMP-1U otrzymały improwizowane dodatkowe opancerzenie oraz osłony przeciwdronowe (tzw. „daszki”)[4].
W służbie ukraińskiej
[edytuj | edytuj kod]Ukraina posiadała jedynie około 12 egzemplarzy BMP-1U „Szkwał” na własne potrzeby. Były one wykorzystywane przez Siły Zbrojne Ukrainy, choć ich liczba była znikoma w porównaniu do innych typów wozów bojowych[1].
Eksport do Czadu
[edytuj | edytuj kod]Według danych zawartych w raporcie Military Balance, Czad posiada na stanie 42 egzemplarze BMP-1U „Szkwał”. Pojazdy te zostały zaprezentowane m.in. podczas parady z okazji Święta Niepodległości Czadu w 2025 roku[2].
Użytkownicy
[edytuj | edytuj kod]Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- BMP-1 – bazowy wóz, z którego powstał BMP-1U
- BMP-2 – radziecki bojowy wóz piechoty z armatą 30 mm
- KBA-105 Szkwał – moduł bojowy będący głównym elementem modernizacji
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 Rozbieżność w szacunkach (ok. 45 vs ok. 69 egzemplarzy) wynika z ujęcia późniejszych dostaw eksportowych z Ukrainy do Czadu w latach 2008–2013. Raport The Military Balance wykazuje na stanie armii Czadu 42 wozy BMP-1U (co w zestawieniach IISS może obejmować łącznie wersję z modułem „Szkwał” oraz wyremontowane bazowe BMP-1 dostarczone w ramach tych samych kontraktów), obok ok. 12 wozów ukraińskich i 15 dostarczonych Gruzji.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 3 4 5 6 7 Shkval: How Ukraine-Modernized BMPs Ended Up in Russia and Fight Against the Defense Forces. Militarnyi, 2024-02-19. [dostęp 2026-11-12]. (ang.).
- 1 2 Ukrainian BMP-1U IFVs Spotted Alongside russian VPK-Ural at Parade in Chad. Defense Express, 2025-08-13. [dostęp 2026-11-12]. (ang.).
- 1 2 Gruzińskie „bewupy” dalej w rosyjskiej służbie. Defence24, 2024-02-28. [dostęp 2026-11-12].
- ↑ Russians lost a museum BMP-1U Shkval on the front line. Militarnyi, 2024-03-11. [dostęp 2026-11-12]. (ang.).