1521.

1521.. po kalendarima
Gregorijanski	1521.. (MDXXI)
Ab urbe condita	2274.
Islamski	927–928.
Iranski	899–900.
Hebrejski	5281–5282.
Bizantski	7029–7030.
Koptski	1237–1238.
	Hindu kalendari
• Vikram Samvat	1576–1577.
• Shaka Samvat	1443–1444.
• Kali Yuga	4622–4623.
	Kineski
• Kontinualno	4157–4158.
• 60 godina	Yin Metal Zmija; (od kineske Ng.)
Holocenski kalendar	11521.
	p • r • u
	Podrobnije: Kalendarska era

Milenijum:	2. milenijum
Vjekovi:	15. vijek – 16. vijek – 17. vijek
Decenija:	1490-e 1500-e 1510-e – 1520-e – 1530-e 1540-e 1550-e
Godine:	1518 1519 1520 – 1521 – 1522 1523 1524

Ovo je članak o godini 1521.

Godina 1521 (MDXXI) bila je redovna godina koja počinje u utorak (1. jan./sij. po julijanskom kalendaru).

Događaji

Januar/Siječanj

3. 1. – Papa Lav X. ekskomunicira Martina Luthera bulom Decet Romanum Pontificem
28. 1. – Počinje državni Sabor u Wormsu radi rasprave o Martinu Lutheru i protestantskoj reformaciji u Svetom Rimskom Carstvu (traje do 25. 5.).

Februar/Veljača

februar - Ugušena pobuna osmanskog guvernera u Siriji, al-Ghazalija, opljačkan Damask (Ferhat-paša Šibenčanin^[1]).

+ Turci već okupljaju vojsku oko Šapca^[2].

Mart/Ožujak

6. 3. - Magellanova ekspedicija stigla do Guama i Marijanskih ostrva (plovili su Pacifikom od 28. 11.); deset dana kasnije stižu i do Filipina.

April/Travanj

7. 4. - Magelan stiže na ostrvo Sebu.
16. - 18. 4. – Luthera ispituju pred carem Karlom i Saborom; on ubrzo zatim napušta Worms i krije se godinu dana u zamku Wartburg.
21. 4. – Ferdinand I. postaje austrijskim nadvojvodom.
23. 4. - Bitka kod Viljalara je odlučujuća pobeda kastiljskih rojalista nad Pobunom Komunerosa - lider Juan de Padilla je pogubljen sutradan, njegova udovica María Pacheco će u oktobru predati Toledo.
27. 4. - Bitka na Maktanu: Magelan je poginuo od Lapu-Lapuovih urođenika; ekspediciju preuzima Juan Sebastián Elcano koji će dogodine dovršiti oplovljavanje sveta.

Maj/Svibanj

maj - Talijanski ratovi: počinje Italijanski rat (1521-1526), s jedne strane je Francuska (François I) i Venecija s druge car Karlo (Nemačka i Španija), Engleska i papa.
svibanj - Ugarski sabor donosi zaključak da se pojačaju posade u Šapcu i Beogradu i da se smjene njihovi banovi (Hedervari i Terek) - ali ovi ne prihvaćaju vojsku u grad dok im se ne isplate dugovanja i još prepustili gradove zamjenicima; i šajkaši na Dunavu napustili službu zbog neisplaćenih plaća^[3].

+ Knez Ferdinand Frankapan javlja kralju da će se hrvatski knezovi pokoriti Turcima ako ne dobiju pomoć (zimus su pregovarali s nekim Hasanom iz Zvornika, ali vjerojatno su kupovali vrijeme^[4]).

18. 5. - Sulejman I krenuo iz Carigrada na pohod prema Beogradu^[5].
- Pored pohoda na Beograd, preduzimaju se i diverzione akcije prema Erdelju (Mehmed-beg Mihaloglu) i Jajcu (Petar Keglević ih pobedio lukavstvom).
20. 5. - Bitka kod Pampelune (Pamplone): francuska pobeda nad Špancima u Navari; u ovoj bitci je ranjen Ignacije Loyola, tokom oporavka će doživeti duhovni preobražaj.
25. 5. - Car Karlo izdaje Wormski edikt kojim je protiv Martina Luthera i njegovih sumišljenika izrečena kazna progona iz države (Reichsacht).
26. 5. - Ferdinand Habsburg se i lično venčao sa Anom Jagelonskom, sestrom Ludviga II.
ca. 26. 5. - Cortésove snage (Španci i indijanski saveznici) počinju napad na Tenočtitlan.
27. 5. - Novi mingovski car Kine je Jiajing (/ćáćîn/, "Zadivljujuće Spokojstvo") - vlada do 1567.

Jun/Lipanj

28. 6. - Iznenadni upad krimskih Tatara u moskovsku državu, stigli blizu Moskve pa se 12. 8. iznenada povukli; pre toga krimski kan Mehmed I Geraj osvojio Kazanj i dao ga bratu Sahibu.
29. 6. - Vasilije III., veliki knez Moskve anektira Rjazanj (knez Ivan Ivanović pobegao u Litvu).
ca. 30. 6. - Nakšuovo pismo (Neacșu), prvi dokument na rumunskom, izveštava o Sulejmanovom pohodu.
30. 6. - Piri-paša opseda Beograd sa šumadijske strane.

+ Bitka kod Noáina je odlučujuća španska pobeda u Navari - ništa od prestola za Henrija II.

Jul/Srpanj

6. 7. - Antonio Grimani je novi mletački dužd (do 1523).
7. 7. - Ahmed-paša, rumelijski beglerbeg zauzeo Šabac, nakon čega pravi most preko Save; pljačkaški odredi haraju Sremom i Slavonijom.
ca. 11. 7. - Despotica Jelena beži iz Srema braći Jakšićima, nakon što je taktički nudila pregovore Sulejmanu.
11. 7. - Marija Austrijska, buduća češka i u.-h. kraljica stigla u Budim.
12. 7. - Posle žestoke borbe Turci zauzeli Zemun^[5]; vođu branitelja Marka Skoblića zgazio slon nakon što je odbio prihvatiti islam^[6].
15. 7. - Kralj Ludvig II krenuo na jug, ali sporo i ne dalje od Tolne.
18. 7. - Završen most preko Save kod Šapca, dužine preko 1500 m, ali zbog visoke vode se prelazi brodovima sedam dana i noći^[5].
28. 7. - Bali-beg Jahjapašić zaposeo napušteni Slankamen^[5].
29-30. 7. - Sultan Sulejman u Kupiniku (grad razoren 9. 9.)^[2]; ovih dana su se predali Kamenica, Vrdnik, Berkasovo, Mitrovica...
30. 7. - Sulejmanova kolona stigla do Zemuna.

Avgust/Kolovoz

1. 8. - Počinje bitka za Beograd (do kraja opsade 20 juriša od čega pet opštih)^[5].
13. 8. – Nakon višemjesečne opsade i razaranja od strane španjolskih konkvistadora pao Tenochtitlán, glavni grad carstva Asteka, car Cuauhtémoc ostaje titularni vođa, pod Cortésovom kontrolom.
23. 8. - Šveđani zbacili dansko-norveškog kralja Kristijana II., za regenta postavljen Gustav Vasa (vl. 1523-1560).
29. 8. – Pad Beograda: izmoreni branitelji predaju Beograd sultanu Sulejmanu, janičari i sultan sutradan ulaze u grad.
- Deo stanovnika deportovan u Carigrad, sa sobom nose mošti Svete Petke.

Septembar/Rujan

15. 9. - Smederevski namjesnik Gazi Husrev-beg odlazi u Bosnu (1521-25, 1526-34 i 1536-41), a bosanski Gazi Bali-beg Jahjapašić u Smederevo tj. Beograd.
rujan - Kapetani Knina i Skradina došli kralju u Pečuh da se odreknu položaja, kako ne bi bili kažnjeni za nevjeru ako izgube te gradove, koje ne mogu čuvati (on ih ubjedio da ostanu).

Novembar/Studeni

studeni, početkom - Ivan Karlović postane banom Dalmacije, Hrvatske i Slavonije 17 mjeseci nakon poginulog Petra Berislavića; na njegovo traženje izuzet od odgovornosti za kraljevske gradove Senj, Knin, Skradin, Klis.
8. 11. - Dva preostala broda cirkumnavigacione ekspedicije stižu na molučko ostrvo Tidore, gde će natovariti začin.
19. 11. - Ugarski sabor u Budimu, predviđeni mnogi vanredni porezi za obranu zemlje, bez izuzetka za plemiće i svećenike (ipak slaba naplata).
23. 11. - Špansko-nemačko-papske snage (Prosper Colonna) istisnule francuskog maršala de Lautreca iz grada Milana.
studeni - prosinac - Turski zarobljenici u Keglevićevom gradu Bužimu se pobunili, pobili stražu i zavladali gradom - ban Karlović ih ubijedio da napuste grad uz siguran prolaz.

Decembar/Prosinac

11. 12. - Nakon što je kralj Ludovik II. Jagelović proglašen punoljetnim, njegova vjerenica Marija okrunjena za kraljicu u Stolnom Biogradu (zagrebački biskup Šimun od Erdeda).
13. 12. - João III je novi portugalski kralj (do 1557), prozvan "Kralj Bakalin" zbog podrške trgovini.
17. 12. - Smenjen moskovski mitropolit Varlaam jer se protivio razvodu i novoj ženidbi Vasilija III.
21. 12. - Elcano sa Victorijom kreće kući, dok Trinidad ostaje na Tidoreu radi opravki.
27. 12. - Sastaje se konklava za izbor novog pape.
decembar - Martin Luther počinje u Wartburgu prevođenje Novog zavjeta.

Kroz godinu

Jacopo Berengario da Carpi u knjizi opisuje slepo crevo.
Bernardin Frankopan daje prevesti Bibliju na hrvatski jezik.
Objavljena Marulićeva Judita.
U Goraždu odštampan Psaltir s posledovanjem.
Posle pada Beograda, jurisdikcija nad pravoslavnim stanovništvom u Ugarskoj preneta na mitropolita u Jenopolju^[7].
Izgrađen Ljetnikovac Petra Sorkočevića na Lapadu.
Knjiga Kitab-ı Bahriye turskog admirala Piri Reisa.
Osmanlije pripojile dulkadiridsku oblast, poslednju od anadolskih državica.
Crkva u Meksiku zabranila igru Patolli.

Rođenja

Glavni članak: :Kategorija:Rođeni 1521.

8. 5. – Petrus Canisius (Petar Kanizije), teolog i crkveni naučitelj († 1597)
4. 8. – Giovanni Battista Castagna, papa Urban VII. († 1590)
13. 12 – Felice Peretti di Montalto, papa Siksto V. († 1590)
Stjepan Konzul Istranin, pisac i prevoditelj († ca. 1568)
Juraj III Daničić, vođa senjskih uskoka († 1599)

Smrti

Glavni članak: :Kategorija:Umrli 1521.

20. 4. – Zhengde, kineski car dinastije Ming (* 1491.)
27. 4. – Ferdinand Magellan, portugalski moreplovac i istraživač (* 1480.)
15. 6. – Toma Bakač (Tamás Bakócz Erdödy), mađarski kardinal, administrator zagrebačke biskupije (* 1442.)
21. 6. – Leonardo Loredano, mletački dužd (* 1436.)
jul - Juan Ponce de León, španski konkistador (* 1474)
27. 8. - Josquin des Prez, kompozitor (* 1450-55)
1. 12. – Lav X., papa (* 1475)
13. 12. – Manuel I., kralj Portugala (* 1469)
Bernat de Corbera, predsjednik Katalonije
Stephen Hawes, engleski pjesnik (* 1502.)
Njagoje Basarab, vlaški vojvoda (* 1481)

Reference

↑ V. Klaić, str. 293
1 2 Vladimir Ćorović, Srpska despotovina u Sremu, rastko.rs (pristup 16.1.2013.)
↑ V. Klaić, str. 296-7
↑ V. Klaić, str. 317
1 2 3 4 5 Ratna prošlost Beograda, Pad Beograda pod Tursku vlast (Gliša Elezović, Gavra Škrivanić), Beogradske novine 1954.
↑ V. Klaić, str. 297
↑ Ljubivoje Cerović, Srbi u Rumuniji od ranog srednjeg veka do današnjeg vremena, rastko.rs (pristup 16.1.2013.)

Vjekoslav Klaić, Svezak drugi: dio treći.... Treća knjiga: Doba kralja Matijaša Korvina i Jagelovića (1458-1526) (archive.org)

[1] V. Klaić, str. 293

[cor-2] 1 2 Vladimir Ćorović, Srpska despotovina u Sremu, rastko.rs (pristup 16.1.2013.)

[3] V. Klaić, str. 296-7

[4] V. Klaić, str. 317

[rpb-5] 1 2 3 4 5 Ratna prošlost Beograda, Pad Beograda pod Tursku vlast (Gliša Elezović, Gavra Škrivanić), Beogradske novine 1954.

[6] V. Klaić, str. 297

[7] Ljubivoje Cerović, Srbi u Rumuniji od ranog srednjeg veka do današnjeg vremena, rastko.rs (pristup 16.1.2013.)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]