Braccae

Braccae (ose bracae) është termi latin për "pantallonat", dhe në këtë këndvështrim përdoret sot për t'iu referuar një stili pantallonash të bëra prej leshi. Sipas romakëve, ky stil veshjeje e kishte prejardhjen nga galët.^[1]

Braccae bëheshin zakonisht me rripa dhe prireshin të arrinin nga pak mbi gjunjë në gjatësinë më të shkurtër, deri te kyçet e këmbëve në gjatësinë më të madhe, me gjatësi që përgjithësisht rritej në tributë që jetonin më në veri.

Për romakët, ti mbështillje këmbët dhe kofshët me fasciae, fasha, në kohën e Pompeut dhe Horacit, nënkuptohej si provë e një shëndeti të keq dhe feminizimi.^[2] Burrat romakë vishin zakonisht tunika, të cilat ishin veshje një copëshe që përfundonte te gjunjtë ose mbi ta.

Etimologjia

Fjala vjen nga galishtja bhrāg-ikā, pasi përgjatë një procesi të sinkopimi, ajo do të krijonte fjalën latine braca "pantallona, brekushe".^[3]

Fjala është konjate me anglishten breeches. Ajo duket se rrjedh nga rrënja indo-evropiane *bhrg- "thyej", këtu e përdorur dukshëm në kuptimin "ndaj", "veçaojë", si në galikja skoceze briogais ("pantallona"), në bretonisht bragoù ("brekë"), në irlandisht bríste^[4] ("pantallona"), brycan/brogau në uellsisht dhe në holandisht broek ("pantallona"). Forma kelte mund të ketë kaluar fillimisht në gjuhën etruske, e cila nuk dallon midis tingujve [k] dhe [ɡ].^[5]

Veshje e galëve dhe gjermanikëve

Braccae janë një lloj pantallonash të veshura nga galët dhe gjermanikët, të lidhur në kyçe me një rrip.^[6] Në Perandorinë Romake, pjesa e galëve midis Ronës, Garonës dhe Pirenejve quhej Gallia braccata, pasi banorët e saj mbanin pantallona, në dallim me galët me toga, e cila quhej Gallia Cisalpina. Gjeografi Straboni te Gjeografia e tij,^[7] shkruan se galët vishen me sagum, ata e lënë flokun e tyre të rritet dhe veshin veshje të gjera, valëzuese ose pantallona. Svetoni te Jetët e Dymbëdhjetë Çezarëve^[8] shkruan: Galët i linin pantallonat e tyre për të marë latiklavin.^[9]

Veshje romake

Këto pantallona gale u adoptuan nga galo-romakët dhe u eksportuan, edhe përpara pushtimit romak, në Romë, ku përdoreshin në ushtrinë romake.^[10]^[11]

Përdorime nga të tjerë dhe më vonë

Para vitit 1340, veshjet e gjata nuk i tregonin braccae, por këto veshje pastaj u bënë aq të shkurtëra sa Kur ata ndaluan për ti shërbyer zotërisë, (shumë) tregonin braccae e tyre dhe ato që kishin veshur të gjithë atyre që ishin pas tyre. Dhe (braccae) ishin aq të ngushta sa kishin nevojë për ndimë për ti veshur apo zhveshur.^[12]

Léon Le Berre e përshkruan një fermer të vjetër nga Mahaloni në vitin 1937 si vijon: Në tokë […] ndodhet një plak nga Mahaloni, bartës i brakave dhe chupens të nyjëzuara. Ai përkulet me një dorë te pen-baz (një lloj bastuni) dhe mban litarin e një lope bretone me tjetrën.^[13]

Braccae janë të ngjashme me shallvaret perse të Azisë Qendrore, që nëpërmjet skithëve do të përhapeshin edhe në Evropën Lindore,^[14] dhe nëpërmjet osmanëve në Ballkan.^[15]

Braka të zbuluara në Thorsberger Moor, shek. IV, Shlesvig-Holstein
Luftëtar got me shpinë të zhveshur në sarkofagun Ludovisi të Betejës, që vesh braccae, si shallvare, të përdorura fillimisht nga keltët dhe pastaj të shtrira te fiset e tjera barbare.
Rob gjermanik i prangosur, shekulli II, bronz, robi mban braccae që ishin tipike për fiset gjermanike. Flokët e tij janë lidhur në një nyje svebe.
Statujëz e lashtë e një gjermaniku me braka
Figurinë romake e një gjermaniku me mjekërr, braka dhe tunikë sipër, shek. II
Ilustrim i veshjeve skithe nga libri i Friedrich Hottenroth, Trachten, Haus- Feld- un Kreigsgerathschaften der Völker alter und neuer Zeit, 1884

Shiko edhe

Referime

↑ Diodor Sikuli, Bibliotheca Historica
↑ Gibbon 1837, f. 175
↑ Delamarre 2008
↑ "Bríste". Teanglann (në anglisht). Foras na Gaeilge.
↑ Për shembuj të tjerë të mundshëm kalimtarë nëpërmjet etruskishtes krahaso: greqishten ἀμόργη (amorge) e cila kthehet si fjala latine amurca, greqisht κυβερνᾶν (kubernân) në latinisht si gubernare.
↑ Eugène-Emmanuel Viollet-le-Duc 1874
↑ Straboni, Geographia, Libri IV, kapitulli IV
↑ Svetoni, Jetët e Dymbëdhjetë Çezarëve, Libri I, kapitulli 80
↑ François-Just-Marie M. Raynouard 1836
↑ Roland Jussiau, Louis Montméas & Jean-Claude Parot 1999, f. 142
↑ Jean-Louis Brunaux 2018, f. 101
↑ Paulin Paris 1837, f. 463
↑ Léon Le Berre 1935
↑ Edward Strachan 2009, f. 150
↑ Jusofi Golam-Hosajn. "Clothing, XXVI. Historical Lexicon of Persian Clothing". Encyclopædia Iranica (në anglisht). Vëll. V. fq. 856–865. ISSN 2330-4804.

Bibliografia

Léon Le Berre (4 maj 1935). "Bretagne d'hier 1880 à 1900". L’Ouest-Éclair (në frëngjisht).
Jean-Louis Brunaux (2018). Les Gaulois, vérités et légendes (në frëngjisht). Place des éditeurs.
Collis, John (2003). The Celts: Origins, Myths, Inventions, Tempus. ISBN 0-7524-2913-2.
Delamarre, Xavier (2008). Dictionnaire de la langue gauloise: Une approche linguistique du vieux-celtique continental (në frëngjisht). Errance. ISBN 978-287772369-5.
Dodge, Hazel; Peter Connolly (1998). Die antike Stadt. Ein Leben in Athen und Rom. ISBN 978-3829011044. Këln: Konemann Verlagsgesellschaft.
Gibbon, Edward (1837). The History of the Decline and Fall of the Roman Empire (në anglisht). Harper & brothers.
Jusofi Golam-Hosajn. "Clothing, XXVI. Historical Lexicon of Persian Clothing". Encyclopædia Iranica (në anglisht). Vëll. V. fq. 856–865. ISSN 2330-4804.
Roland Jussiau; Louis Montméas; Jean-Claude Parot (1999). L’Élevage en France: 10.000 ans d’histoire (në frëngjisht). Educagri Éditions.
Mau, August (1893). "Ἀναξυρίδες". In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Vol. I, 2, Stuttgart, fq. 2100 f.
Oppenheimer, Stephen (2006). The Origins of the British. Constable & Robinson.
Paulin Paris (1837). Les Grandes Chroniques de France conservers en l’église de Saint-Denis (në frëngjisht). Paris: Techener.
François-Just-Marie M. Raynouard (1836). Lexique roman: Lexique A-Z. Apendice. Vocabulaire (në frëngjisht). Vëll. 2. Silvestre.
Edward Strachan (2009). Russian Oriantalism & Constantinople (në anglisht). Sphinx Fine Art – nëpërmjet Google Books.
Eugène-Emmanuel Viollet-le-Duc, red. (1874). Dictionnaire raisonné du mobilier français de l’époque carlovingienne à la renaissance (në frëngjisht). Vëll. 3. Librairie Centrale d’Architecture, Ancienne Maison Morel.
Wells, Peter S. (2001). Beyond Celts, Germans and Scythians, Duckworth Debates in Archaeology. ISBN 0-7156-3036-9.
Yates, James (1875). "Bracae". te: William Smith: A Dictionary of Greek and Roman Antiquities. Londër: John Murray. fq. 213.

[1] Diodor Sikuli, Bibliotheca Historica

[2] Gibbon 1837, f. 175

[3] Delamarre 2008

[4] "Bríste". Teanglann (në anglisht). Foras na Gaeilge.

[5] Për shembuj të tjerë të mundshëm kalimtarë nëpërmjet etruskishtes krahaso: greqishten ἀμόργη (amorge) e cila kthehet si fjala latine amurca, greqisht κυβερνᾶν (kubernân) në latinisht si gubernare.

[6] Eugène-Emmanuel Viollet-le-Duc 1874

[7] Straboni, Geographia, Libri IV, kapitulli IV

[8] Svetoni, Jetët e Dymbëdhjetë Çezarëve, Libri I, kapitulli 80

[9] François-Just-Marie M. Raynouard 1836

[10] Roland Jussiau, Louis Montméas & Jean-Claude Parot 1999, f. 142

[11] Jean-Louis Brunaux 2018, f. 101

[12] Paulin Paris 1837, f. 463

[13] Léon Le Berre 1935

[14] Edward Strachan 2009, f. 150

[15] Jusofi Golam-Hosajn. "Clothing, XXVI. Historical Lexicon of Persian Clothing". Encyclopædia Iranica (në anglisht). Vëll. V. fq. 856–865. ISSN 2330-4804.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]