İçeriğe atla

Umbriel (uydu)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Umbriel
Sol yarısı aydınlatılmış küresel bir gök cismi. Yüzey karanlık ve düşük bir kontrasta sahip. Yalnızca birkaç parlak leke var. Aydınlanma çemberi merkezin biraz sağında yer alır ve yukarıdan aşağıya uzanır. Aydınlanma çemberinin yakınında, görüntünün üst kısmında tabanında parlak bir halka bulunan Wunda adlı büyük bir krater görülmektedir. Cismin üst kısmında, aydınlanma çemberi boyunca parlak merkezi zirvelere sahip bir çift büyük krater yer alır. Aydınlatılmış yüzey çok sayıda kraterle kaplıdır.
Voyager 2 tarafından Ocak 1986'da elde edilen Umbriel'in gri tonlamalı görüntüsü. Umbriel'in yüzeyi yoğun şekilde kraterlerle kaplıdır, üst kısımda uydunun ekvatoruna yakın parlak Wunda krateri görülebilir.
Keşif
KeşfedenWilliam Lassell
Keşif tarihi24 Ekim 1851
Belirtmeler
Belirtme
Uranüs II
SıfatlarUmbrielian
Yörünge özellikleri[1]
Enberi264.962 km
Enöte267.037 km
266.000 km
Dış merkezlik0,0039
4,144 g
4,67 km/s (hesaplanan)
Yörünge eğikliği0,128° (Uranüs'ün ekvatoruna)
Doğal uydusuUranüs'ün
Fiziksel özellikler
Ortalama çap
1.164,8 ± 1,6 km
Ortalama yarıçap
582,4±0,8 km (0,091 Dünya)[2]
4.262.000 km2 (0,008 Dünya)[a]
Hacim827.500.000 km3 (0,0008 Dünya)[b]
Kütle(1,2885±0,0225)×1021 kg[3]
Ortalama yoğunluk
1,557 g/cm3 (hesaplanan)
25.352 m/s2 (~0,0257 g)[c]
17.179 km/s[d]
muhtemelen eşzamanlı[4]
0[4]
Albedo
  • 0,26 (geometrik)
  • 0,10 (Bond)[5]
Yüzey sıcaklığı min. ort. maks.
gündönümü[6] ? ≈ 75 K 85 K
15,1[7]
2,10[8]
Atmosfer
Yüzey basıncı
<13–72 nbar[2]
  Wikimedia Commons'ta ilgili ortam

Umbriel, Uranüs'ün en büyük üçüncü uydusudur. 24 Ekim 1851'de William Lassell tarafından, komşu uydu Ariel ile aynı zamanda keşfedilmiştir. Adını Alexander Pope'un 1712 tarihli Bukleye Tecavüz (özgün adı: The Rape of the Lock) adlı şiirindeki esmer ve melankolik bir periden almıştır. Bu isim aynı zamanda Latince "gölge" anlamına gelen umbra sözcüğünü çağrıştırır.

Umbriel büyük ölçüde buz ile önemli oranda kayadan oluşur ve kayalık bir çekirdek ile buzlu bir mantoya ayrılarak farklılaşmış olabilir. Yüzeyi, Uranüs uyduları arasındaki en karanlık olanıdır ve öncelikli olarak çarpışmalarla şekillenmiş gibi görünmektedir. Bununla birlikte yüzeydeki kanyonlar, uydunun erken dönemdeki içsel süreçlerine işaret eder. Hatta uydu daha yaşlı yüzeyini ortadan kaldıran, erken dönemde gerçekleşmiş iç kaynaklı bir yüzey yenilenmesi süreci geçirmiş olabilir.

Çapı 210 kilometreye ulaşan çok sayıda çarpma krateriyle kaplı olan Umbriel, Oberon'dan sonra Uranüs'ün en çok krater bulunan ikinci uydusudur. En belirgin yüzey şekli Wunda kraterinin tabanında yer alan parlak maddeden oluşmuş bir halkadır. Bu uydu Uranüs'ün diğer tüm düzenli uyduları gibi, muhtemelen oluştuktan hemen sonra gezegeni çevreleyen bir yığılma diskinden meydana gelmiştir. Umbriel bugüne kadar yalnızca bir kez, Ocak 1986'da Voyager 2 uzay aracı tarafından yakından incelenmiştir. Bu geçiş sırasında elde edilen fotoğraflar uydu yüzeyinin yaklaşık %40'ının haritalanmasına olanak tanımıştır.

  1. ↑ Yüzey alanı r yarıçapından türetilmiştir: 4πr2.
  2. ↑ Hacim v, r yarıçapından türetilmiştir: 4πr3/3.
  3. ↑ Yüzey kütleçekimi; kütle m, kütleçekim sabiti G ve yarıçap rden türetilmiştir: Gm/r2.
  4. ↑ Kurtulma hızı; kütle m, kütleçekim sabiti G ve yarıçap rden türetilmiştir: 2Gmr.
  1. ↑ "Planetary Satellite Mean Orbital Parameters". Jet Propulsion Laboratory, California Institute of Technology. 3 Kasım 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 6 Ekim 2009.
  2. 1 2 Assafin, M; Santos-Filho, S; Morgado, B E; Gomes-Júnior, A R; Sicardy, B; Margoti, G; Benedetti-Rossi, G; Braga-Ribas, F; Laidler, T; Camargo, J I B; Vieira-Martins, R; Swift, T; Dunham, D; George, T; Bardecker, J (20 Ekim 2023). "Kilometer-precise (UII) Umbriel physical properties from the multichord stellar occultation on 2020 September 21". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (İngilizce). 526 (4): 6193–6204. arXiv:2310.11196 Özgürce erişilebilir. doi:10.1093/mnras/stad3093 Özgürce erişilebilir. ISSN 0035-8711.
  3. ↑ French, Richard G.; Hedman, Matthew M.; Nicholson, Philip D.; Longaretti, Pierre-Yves; McGhee-French, Colleen A. (15 Mart 2024). "The Uranus system from occultation observations (1977–2006): Rings, pole direction, gravity field, and masses of Cressida, Cordelia, and Ophelia". Icarus. 411: 115957. arXiv:2401.04634 Özgürce erişilebilir. Bibcode:2024Icar..41115957F. doi:10.1016/j.icarus.2024.115957. ISSN 0019-1035.
  4. 1 2 Smith, B. A.; Soderblom, L. A.; Beebe, A.; Bliss, D.; Boyce, J. M.; Brahic, A.; Briggs, G. A.; Brown, R. H.; Collins, S. A. (4 Temmuz 1986). "Voyager 2 in the Uranian System: Imaging Science Results". Science. 233 (4759): 43–64. Bibcode:1986Sci...233...43S. doi:10.1126/science.233.4759.43. PMID 17812889. 23 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi10 Eylül 2026.
  5. ↑ Karkoschka, Erich (2001). "Comprehensive Photometry of the Rings and 16 Satellites of Uranus with the Hubble Space Telescope". Icarus. 151 (1): 51–68. Bibcode:2001Icar..151...51K. doi:10.1006/icar.2001.6596.
  6. ↑ Grundy, W. M.; Young, L. A.; Spencer, J. R.; Johnson, R. E.; Young, E. F.; Buie, M. W. (Ekim 2006). "Distributions of H2O and CO2 ices on Ariel, Umbriel, Titania, and Oberon from IRTF/SpeX observations". Icarus. 184 (2): 543–555. arXiv:0704.1525 Özgürce erişilebilir. Bibcode:2006Icar..184..543G. doi:10.1016/j.icarus.2006.04.016.
  7. ↑ Andy Wilson (1 Aralık 2021). "Observer's Challenge – The Moons of Uranus". British Astronomical Association. 1 Mart 2023 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Mart 2023.
  8. ↑ Wm. Robert Johnston (22 Ağustos 2025). "Physical data for solar system planets and satellites". 9 Eylül 2026 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Eylül 2026.