Worms

Biztanleria-piramidea 2022; Guztira: 42.304 gizon, 42.684 emakume
	Iturria: Datu hauek Alemaniako erroldatik hartu dira (Alemanez) Personen: Alter (11 Altersklassen) - Familienstand (ausführlich)/Familienstand - Geschlecht. Statistisches Bundesamt (Destatis) / Zensusdatenbank 2024-07-11 (kontsulta data: 2026-09-05)..

Worms; Worms
	Lutherstadt (en)
	Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe	Alemania
Alemaniako estatua	Renania-Palatinatua
Alkatea	Adolf Kessel
Izen ofiziala	Worms
Jatorrizko izena	Worms
Posta kodea	67547, 67549, 67550 eta 67551
Udalerri kodea	07319000
Geografia
Koordenatuak	49°37′49″N 8°21′44″E / 49.6302618°N 8.3620898°E
Azalera	108,73 km²
Altitudea	93 m
Mugakideak	Alzey-Worms district (en) , Bad Dürkheim (en) , Rhein-Pfalz eta Landkreis Bergstraße
Demografia
Biztanleria	86.921 (2025eko abenduaren 31)
Dentsitatea	799 bizt/km²
Informazio gehigarria
Sorrera	K.a. I. mendea
Telefono aurrizkia	06241, 06242, 06246, 06247
Hiri senidetuak	Tiberiade, Auxerre, Mobile, Parma, St Albans eta Bautzen
Matrikula	WO
	worms.de…

Artikulu hau hiriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Worms (argipena)».

Worms, Alemaniako hiri bat da, Renania-Palatinatua estatuan dagoena, Rhin ibaiaren ertzean, Rheinhessen ardogintza eskualdean. Bere biztanleria, 80.000 biztanle ingurukoa da.

Etimologia

Zeltek Borbetomagus (ingurune urtsuko asentamendua) izena ema zioten baina erromatarrek Drusoren agindupean K.a. 14 urtean konkistatzerakoan izena latinizatu zuten eta Augusta Vangionum. VI menderako Vormatia izena zuen eta garai hartan ugari ziren juduek Vermayza (ורמיזא) eman zioten. Honen aldaera da gaur egungo Worms.

Historia

Goian aipatu bezala erromatarrek Augusta Vangionum eratu zuten K.a. 14 urtean, aurrez, zelten asentamendu bat zegoen tokian, eta hori hartzen da hiriaren fundazio data gisa. Erromatarren garaian garrantzitsua izan behar zuen Hispaniako Betika probintziako ontziak ere aurkitu baitira. V. mendean burgundiarrek konkistatu eta beren hiriburu bihurtu zuten.

Hiriaren urrezko aroa Erdi Aroan iritsi zen. 1122an, Kalisto II.a aita santua eta Henrike V.a Germaniakoaren artean sinatutako konkordatuak, amaiera eman zion Inbestiduren Auziari. Martin Luther, herri honetan zigortu zuten inperiotik erbesteratzearekin, 1521ean. 1521eko Wormseko Dieta, Germaniako Erromatar Inperio Santuko printzeen biltzar bat izan zen.

Demografia

2022ko zentsuaren arabera 84.986 biztanle zituen: 42.302 gizonezko (% 49,8) eta 42.684 emakumezko (% 50,2); 100 emakumeko 99,1 gizonezko zeuden. Biztanleen % 17,7 18 urtetik beherakoak ziren eta % 20,4 65 urte edo gehiagokoak. Biztanleen % 20,1 atzerriko herritartasuna zuen. Biztanleen % 41,5 ezkongabeak ziren eta % 42,2 ezkonduta edo izatezko bikote erregistratuan.^[1]

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Jatorria

2022ko erroldaren arabera, udalerrian biztanleen % 65,3ek ez zuen inolako migrazio-jatorririk, ez berak ez gurasoek. % 32,5k migrazio-jatorri osoa zuten: beraiek etorkinak ziren edo bi gurasoak ziren etorkinak; eta % 2,2k gurasoetako bat bakarrik zuten etorkina. Migrazio-jatorri osoa zutenen artean, % 84,3 beraiek etorritakoak ziren eta % 15,7 bi guraso etorkinen ondorengoak ziren.^[2]

Migrazio-jatorria

55.456

27.644

Migrazio-jatorririk gabe (55.456)Migrazio-jatorri osoa (27.644)Migrazio-jatorri partziala (1.887)

Etxebizitza

2022ko erroldaren arabera, udalerrian 44.009 etxebizitza zeuden. Horietatik gehienak (24.949, % 56,7) alokairuan ziren. Etxebizitzen batez besteko azalera 92,33 m²-koa zen eta batez besteko alokairua 6,91 €/m²-koa. Hutsik zeuden etxebizitzen tasa % 4,2 zen, eta okupatutako etxebizitzen artean % 41,2 jabeak okupatzen zituzten.^[3]

44.009etxebizitza

92,33 m²batez besteko azalera

6,91 €/m²batez besteko errenta

Erabilera

16.970

24.949

Jabetzan (16.970)Alokairuan (24.949)Aisialdikoa (84)Hutsik (2.000)

% 4,2hutsik dauden tasa

% 41,2jabetza tasa

Gela kopuruari dagokionez, etxebizitza gehienek 4 gela zituzten (11.464). Etxebizitza gehienak 1919 aurretik artean eraiki ziren (6.914); eraikin guztien % 89,6 1980 baino lehen eraiki zen. Berogailuari dagokionez, berogailu zentrala (zentralheizung) zen nagusi (33.481 etxebizitza).^[3]

Gela kopurua

Gela bakarra2.080

2 gela5.226

3 gela10.472

4 gela11.464

5 gela6.695

6 gela3.880

7 gela edo gehiago4.192

Eraikuntza garaia

1919 aurretik6.914

1919-19495.341

1950-19595.415

1960-19696.477

1970-19795.394

1980-19893.900

1990-19996.002

2000-20091.887

2010-20151.191

2016 eta geroago1.483

Berogailu mota

7.293

33.481

Urrutiko berogailu-sarea (Fernheizung) (1.655)Solairuko berogailua (Etagenheizung) (7.293)Bloke-berogailua (Blockheizung) (320)Berogailu zentrala (Zentralheizung) (33.481)Labe indibiduala (1.017)Berogailurik gabe (241)

Guztira 19.657 bizitegi-eraikin zeuden. Eraikinen gehiengoa etxe bakartua zen (10.926, % 55,6). Eraikinen artean, gehienek etxebizitza bakarra zuten (13.184).^[3] Guztira 41.047 etxegune zeuden. Etxegune gehienak pertsona bakarrekoak ziren (18.175, % 44,3).^[4]

19.657bizitegi-eraikin

41.047etxegune

Eraikin mota

10.926

3.123

4.817

Etxe bakartua (10.926)Etxe atxikia (bikoitza) (3.123)Ilarako etxea (4.817)Bestelako eraikin mota (787)

Etxebizitza kopurua eraikineko

13.184

2.218

2.952

Etxebizitza bakarra (13.184)2 etxebizitza (2.218)3-6 etxebizitza (2.952)7-12 etxebizitza (1.025)13 etxebizitza edo gehiago (274)

Etxegunearen tamaina

18.175

12.045

5.056

3.624

Pertsona bakarra (18.175)2 pertsona (12.045)3 pertsona (5.056)4 pertsona (3.624)5 pertsona (1.354)6 pertsona (795)

Judaismoa Wormsen

X. mendean sortu zen lehenengo komunitate judua. Lehenengo sinagoga 1034ean eriki zen eta berehala inguruko juduen erdigunea bihurtu zen. 1096an ordea gurutzadako zaldunek 800 judu erail zituzten bertan. Oraindik bertan dirau XI. mendeko juduen hilerriak, Europa osoko zaharrena omen denak. Shlomo Yitzhaki (Rashi), Elazar Rokeach eta Yair Bacharach izan ziren Wormseko errabino garrantzitsu eta ezagunenak.

Monumentu eta eraikin bereizgarriak

San Pedroren Katedrala, erromaniko berantiar garaiko eliza bat da, Mainzeko Katedralarekin batera, nahiko leialki errepikatzen duena Speyerreko katedralaren arkitektura estiloa: basilika oinplanoa, hiru nabe, "sistema behartu"dun zutabearte simetrikoekin.