Eamiálbmogiidda gullevaš soalddáhat jápmet máŋggageardásaččat eambo go ruošša soalddáhat Ukraina soađis. Ná dadjá Cambridge universitehta dutki Maria Vjuškova. Son gullá ieš burjáhtaálbmogii, mat orrot Baikaljávrri birrasis. Son fárrii USA:i jagis 2010.
Yle muitalii geassit, ahte Ukraina soađis leat jápmán badjel 2 miljon soalddáha, stuorámus oassi dain ruoššat. Vjuškova muitala, ahte eamiálbmogiid ovddasteaddji soalddáhiin eanemus leat jápmán čukčit. Maiddái eará eamiálbmogat leat gillán soađi dihte dego sápmelaččat, nenecat ja inuihtat.
– Sápmelaččat jápmet 4–5 geardásaččat eambo go ruošša soalddáhat, čuoččuha Vjuškova.
Ruošša bealde ásset vuollel 2 000 sápmelačča. Eanaš oassi sis Murmánskka guovllus.
Vjuškova dadjá, ahte unna álbmogiidda váikkuha jus oktage soalddát jápmá soađis. Dat sáhttá áitit olles álbmoga seailuma ja ceavzima.
– Dát lea katastrofalaš.
Dájuhit olbmuid vuolgit soahtešilljui
Vjuškova mielde dat lea oassi Kreml strategiija sáddet heajos dilis leahkki olbmuid soahtái. Dát guoská maid fáŋggaid, sisafárrejeddjiid ja čearddalaš unnitloguálbmogiid.
– Sin jápmimat eai bohciidahte nu olu vaššiságaid go ovdamearkka dihte moskovalaččaid jápmimat.
Vjuškova čilge ahte soalddáhat dájuhuvvojit soahtebálvalussii nu, ahte sidjiide fállet barggu goahkkan dahje biilavuoddjin. Duohtavuohta goittotge lea eará, sii sáddejuvvojit ovddimus linnjái soahtat.
Sivvan dasa lea Vjuškova mielde dat, ahte Ruoššas nohkagohtet olbmot, geat leat gergosat vuolgit soahtat ja bidjat iežaset heakka vára vuollái ruđa dihte dahje fáŋgalis rekryterejuvvon friddjavuođa doaivvus.
Dájuheapmi lea lassánan mađe guhkit soahtedoaimmat Ukrainas leat bistán.
Máŋggat heajos dilis leahkki almmáiolbmot sáhttet vuolgit álkket soahtešilljui, dasgo earáge bargovejolašvuođat eai leat. Soahpamušsoalddáha bálká sáhttá geasuhit máŋgasa.
Dáhpagat leat soađis suollemas diehtu
Vjuškovas leamaš váttisvuođat čielggadit soađis jápmán meriid, dasgo dieđut eai leat almmolaččat ja dáhpágiin eai hálit muitalit.
– Joba soađi čuovvumušaid dokumenteren lea dán áigge rihkus Ruoššas. Gieskat soalddáthávddiid govven ruošša olmmoš oaččui 14 jagi fáŋgavuođa.
Ruošša sorjjasmeahttun ođassiidu Mediazona ja brihttalaš BBC Russia almmustahttet dieđuid, main čujuhit badjel 270 000 jápmán soalddáhii. Dieđut jápmán soalddáhiin leat čoggojuvvon almmolaš gálduin, earet eará soalddáhiid muitočállosiin.
– Dát lea dušše álgu. Dát leat dušše dat, geain lea ožžojuvvon sihkkaris diehtu. Jáhkán, ahte jápmán soalddáhat leat sullii bealle miljon, joba eanetge, dadjá Vjuškova.
