Edukira joan

Biescas

Wikipedia, Entziklopedia askea
Biescas
Biescas
Espainiako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
Autonomia Aragoi
Probintzia Huescako probintzia
AlkateaLuis Sebastian Estaun Garcia
Izen ofizialaBiescas
Jatorrizko izenaBiescas
Posta kodea22630
INEk ezarritako kodea22059
Geografia
Koordenatuak42°37′42″N 0°19′16″W / 42.628333333333°N 0.32111111111111°W / 42.628333333333; -0.32111111111111
Mapa
Azalera189,092452 km²
Altitudea860 m
MugakideakSabiñánigo, Sallent de Gallego, Hoz de Jaca, Panticosa, Yesero, Broto eta Yebra de Basa
Demografia
Biztanleria1.640 (2025)
alt_left 784 (%47,6) (%52,4) 862 alt_right
Dentsitatea9 bizt/km²
MatrikulaHU
biescas.es

Biescas Huescako iparraldean dagoen udalerria da, Aragoiko Pirinioan, Gállego Garaia eskualdeko bigarren populatuena Sabiñánigo eta gero. 189,09 km²ko eremua du eta 2012an 1.589 biztanle zituen[1]. Azken erroldaren arabera 1.640 biztanle zituen 189,1 km²-ko azaleran.

1960 eta 1970 artean, udalerria zabaldu zen Barbenuta, Escuer, Gavín eta Oliván herriaren zati bat bereganatu ondoren. 1971 eta 1980 artean, bestela, Aso de Sobremonte eta Piedrafita de Jaca ere bere barnean sartu zituen. Gainontzeko herriak Betes de Sobremonte, Espierre, Javierre del Obispo, Orós Alto y Bajo eta Yosa de Sobremonte dira. Herriguneari dagokionez, azkenik, ibaitik paralelo eraikita dago, eta horren arabera bi zonalde ditu: Mendebaldean San Pedro auzoa, zabalgunea eta eraikin berriak, eta ekialdean Salvador, bere barnean Barrio Alto edo «La Peña» eta Barrio Bajo dituena, merkatarizta eta administrazioa bertan dagoelarik.

1996an gertatutako istripu larriak zoritxarreko ospea eman zion udalerri honi. Izan ere, urte horretako abuztuaren 7an izandako uholdeak Las Nieves kanpinean kanpaturik zeuden 87 pertsona hil zituen, horietatik 12 Euskal Herrikoak[2]. Hildakoez gain, beste 183 pertsona zauritu ziren.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biescas 875 metroko altueran dago, Gállego ibaiaren ertzetan, eta Tenako ibarraren atean dago kokatuta. Sabiñánigotik 16 km-tara eta Huesca hiritik 72 km-tara dago, Jacetania eta Sobrarbe arteko lotunea delarik. Halaber, Ara ibarrarekin loturik dago Cotefabloko mendatearen bidez.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Sabiñánigo, Sallent de Gallego, Hoz de Jaca, Panticosa, Yesero, Broto eta Yebra de Basa.

Mapa
Biescas eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aurrehistoriarik Gerra Zibila arte

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Monumentu megalitikoak dira herriko aztarnarik zaharrenak, Santa Engracia inguruetan, K. a. III. milurtekokoak izan daitezkeenak. Bestela, galtzada erromatarraren ondarrak daude halaber.

Erdi Aroan garrantzia hartu zuen, bidegurutzea den moduan. 1020 eta 1030 artekoa da lehenengo aipamen idatzia, San Juan de la Peña monasterioan agertutakoa. 1391an "Biescas Sobirón" agertu zen. Bi parrokia eduki du ordudanik, San Salvador eta San Pedro, bi tenplu gehiago egon baziren ere, San Torcuato eta San Esteban. Halaber, Santa Elenako baseliza berreraiki zuen 1253an Jaime I.a Konkistatzaileak. Virgen de la Colladako ermitaren jatorria ere garai hartakoa da.

XVI. mendean, Felipe IIak Santa Elenako gotorlekua eraikitzea agindu zuen, baita Jacako Ciudadela eta beste toki estrategiko batzuk ere ere, Frantzia aldetik etor zitezkeen arriskuetatik lurraldea babesteko. Hala ere, 1592ko otsailaren 6 eta 7an, 800 soldadu biarnotarrek Biescas eta Tenako ibarra okupatu zituzten 11 egunez, ondoren Barranco des Luterians-en garaituta gelditu zirelarik.

XIX. mendean, Pascual Madoz historialariak hiribildua deskubritu zuen horrela: "de terreno áspero en su totalidad... Cruza el término el camino que desde Huesca conduce a Francia. Los demás son locales y todos se hallan en mal estado".

Gerra Zibilean, bestela, Biescas-tarrek parte hartu zuten Sabiñánigoko Batailan, 1937ko irail eta azaroa artean. Bertan, Errepublikako Armadaren 43. eta 27. dibisioek oldarraldia egin zuten Dibisio Nazionalaren I. Brigada eta "Panteras del Valle de Tena" eta "Compañía de Esquiadores" boluntarioen aurka. Biescas soldadu errepublikarrek bereganatu zuten erasoaldi horren hasieran, baina bataila odoltsua izan zen eta 6.000 pertsona hil zirela kalkulatzen da.

Biescasko hondamendia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Biescasko uraldia»

1996. urteko abuztuaren 7an, ekaitz arriskuaz ohartarazi zuten Aragoiko hainbat tokitan. Biescas inguruan, zerua belztu zen hondamendia gertatu baino ordu batzuk lehenago. Baina kanpinean zeuden turistek nekez pentsa zezaketen gero gertatu zena gerta zitekeenik. Ordubetean 170 litro ur bota zituen metro koadroko. Euri jasak uholde izugarria eragin zuen: 500 metro kubiko segundoko. Uholde horrek 13.000 tona sedimentu mugiarazi eta eraman egin zituen arrastaka. Sakanari eusteko eraikitako ia 30 presak behera bota zituen uberroak. 1950eko hamarkadan eraikitako hustubide artifiziala buxatu egin zen eta, ondorioz, beste irteera bat bilatu zuen pilatutako materialak. Aras eta Gállego ibaien elkargunearen ondoan aurkitu zuen uholdeak behar zuen tokia; Biescasko Las Nieves kanpina zegoen zelaian, alegia. Lokatzezko uholdeak 87 pertsona hil eta 200 inguru zauritu zituen[2].

Hainbat adituk kanpina hor jartzea «oso arriskutsua» zela ohartarazi zuten proiektu bat besterik ez zenean. Baina Aragoiko Administrazioak ez zituen adituen txostenak kontuan hartu. Emilio Perez Bujarrabal adituak salatu zuen berak kokapen horren kontra egindako txostena kanpinaren inguruko informazioa biltzen zuen karpetatik kendu egin zutela. Perez Bujarrabalek ez zuen ontzat jo kanpina zegoen tokian egiteko aukera[3].

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea1200130014001500160017001800200020052010201520202025BiescasBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 862 gizon, 784 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.35
 
95-99
 
1.15
1.39
 
90-94
 
2.17
1.74
 
85-89
 
3.19
1.97
 
80-84
 
2.55
3.25
 
75-79
 
3.32
4.64
 
70-74
 
4.97
7.66
 
65-69
 
5.87
7.77
 
60-64
 
5.99
9.74
 
55-59
 
8.16
10.21
 
50-54
 
8.55
8.70
 
45-49
 
8.80
7.77
 
40-44
 
7.40
7.19
 
35-39
 
7.40
5.22
 
30-34
 
5.36
4.41
 
25-29
 
4.72
3.25
 
20-24
 
4.97
4.76
 
15-19
 
4.34
4.06
 
10-14
 
5.23
3.36
 
5-9
 
3.32
2.55
 
0-4
 
2.55
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[4]

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 26,1 udalerri berean jaioak ziren[5], probintziako batez bestekoaren (% 39,2) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 16,7 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 15,7 —probintzian % 19,1—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Huescako mapa
Udal
Prob
Erki
Best
Esta
Udalerri berean · % 26,1Probintzia berean · % 23Erkidegoan · % 18,5Beste erkidegoa · % 16,7Estatutik kanpo · % 15,7
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 259 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 47,9)[6]. Jaiotza herrialde nagusiak Argentina, Errumania, Venezuela dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Amerika · % 47,9Europa · % 34Afrika · % 11,2Asia · % 6,9
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
27
Argentina
20
15
Errumania
26
11
Venezuela
18
10
Kolonbia
15
15
Maroko
10
12
Pakistan
3
3
Frantzia
6
4
Ukraina
5
6
Portugal
2
3
Erresuma Batua
4
1
Nikaragua
6
2
Brasil
2
2
Alemania
1
2
Ekuador
1
1
Dominikar Errepublika
1
2
Italia
0
0
Lituania
2
2
Mali
0
2
Paraguai
0
1
Polonia
1
1
Aljeria
0
1
Belgika
0
1
Bulgaria
0
0
Errusia
1
1
Herbehereak
0
0
Kanada
1
1
Kuba
0
1
Peru
0
1
Senegal
0
1
Suitza
0
0
Txile
1
0
Txina
1
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 3.325 etxebizitza zeuden: 706 (% 21,2) nagusiak eta 2.619 (% 78,8) ez-nagusiak.[7] Kontsumo elektrikoaren arabera, 1.105 (% 33,2) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 458 (% 13,8) hutsik zeuden.[8] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 107 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 665 plazarekin (6,21 plaza etxebizitzako).[9]

3.325etxebizitza
706etxegune
458hutsik (% 13,8)
107etxebizitza turistiko (2026) Huescako mapa

Etxebizitza multzoa Huescako mapa

706
2.619
Etxebizitza nagusia (706)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (2.619)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa) Huescako mapa

1.762
1.105
458
Okupatuak (1.762)Noizbehinkakoak (1.105)Hutsik (458)

Guztira 706 etxegune zeuden, eta horietatik 289 (% 40,9) pertsona bakarrekoak ziren.[10]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 1289
2 pertsona172
3 pertsona115
4 pertsona97
5 edo gehiago33

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 1.446 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 42,3 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 23,4; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 23,4; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 10,9.[11] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 37,4 zen 2021ean eta % 42,3 2024an; beraz, 4,8 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 12,8 izatetik % 10,9 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 44,6 ziren, eta gizonen artean % 40,2; 4,4 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 13,1 eta gizonen % 8,8 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

1.446biztanle 15 urte edo +, 2024
% 42,3goi-mailako ikasketak+4,8 puntu 2021etik mapa
% 10,9lehen hezkuntza edo gutxiago−2,0 puntu 2021etik mapa
% 7,5ikasten ari dira, 2024
% 10,9
% 23,4
% 23,4
% 42,3
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 10,9Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 23,4Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 23,4Goi-mailako ikasketak · % 42,3
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Huescako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 68,6 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 31,4 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 11 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 50,4 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 49,6. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 1,2 ziren.[11]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 1,2
Lehen hezkuntza
% 9,6
DBH eta antzekoak
% 23,4
Batxilergoa
% 11,8
Erdi-mailako LH
% 11,6
Goi-mailako LH
% 13,3
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 16,7
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 7,7
Masterrak eta espezialitateak
% 3,8
Doktoretzak
% 0,8
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Biescas, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak611% 42,3309% 40,2302% 44,6
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa339% 23,4195% 25,4144% 21,3
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)339% 23,4197% 25,6142% 21,0
Lehen hezkuntza edo gutxiago157% 10,968% 8,889% 13,1
Guztira1.446% 100,0769% 100,0677% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Biescas, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 37,4% 24,8% 25,0% 12,81.366
2022% 39,8% 23,9% 24,2% 12,21.403
2023% 40,8% 23,8% 23,6% 11,71.423
2024% 42,3% 23,4% 23,4% 10,91.446

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 7,5 ikasten ari zen (109 pertsona).[12] Ikasten ari zirenetatik, % 55,0 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 32,1 batxilergoan, % 8,3 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 4,6 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 57,8 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 51,1; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 13,3 eta emakumeen % 4,7. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 79,2 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 39,2 eta 25–29 urtekoen % 6,4; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,8 baino ez.[13] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 44,8 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 31,8.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 79,2
20–24 urte
% 39,2
25–29 urte
% 6,4
30–34 urte
% 7,1
35–39 urte
% 2,6
40–44 urte
% 4,1
45–49 urte
% 2,6
50–54 urte
% 1,4
55 urte edo +
% 0,3
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 0,0
Goi-mailako ikasketak
% 55,0
Erdi-mailako LH
% 8,3
Batxilergoa
% 32,1
DBH eta antzekoak
% 4,6
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 0,0
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 85,2 estatuan jaio zen, eta % 14,8 atzerrian.[11] Ikasketa-egituran badira aldeak jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 42,6 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 7,2; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 25,9 eta % 18,8, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 46,1 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 12,2; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 36,3 eta % 18,6, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 42,6
Goi-mailakoak
% 25,9
% 25,0
Batx. / erdi LH
% 27,7
% 25,3
DBH
% 27,7
% 7,2
Lehen H. edo gutx.
% 18,8
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 46,1
Goi-mailakoak
% 36,3
% 20,7
Batx. / erdi LH
% 24,5
% 21,0
DBH
% 20,6
% 12,2
Lehen H. edo gutx.
% 18,6
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 8,4 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 2,8.[12] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 56,3 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 33,3 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 18.264 euro-koa zen[14], eta etxegune bakoitzeko 38.856 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.090 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 22.750 euro zen. Errenta gordina 22.686 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 54,8[15]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 22), beste diru-sarrerak (% 19,1), langabezia-prestazioak (% 1,6), beste prestazioak (% 2,5).

55%
22%
19%
Soldata · % 54,8Pentsioak · % 22Langabezia · % 1,6Beste prestazioak · % 2,5Beste sarrerak · % 19,1
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[16][oh 1]. Udalerrian indizea 28,4 da, probintziakoaren (28,1; Huescako mapa) parean eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,4 da, probintziakoaren (2,4; Huescako mapa) parean eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Biescas udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 843 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 58,9; gainerako % 41,1 inaktibo zeuden (erretiratuak % 52,1, beste inaktiboak % 36,8 eta ikasleak % 11,0).[17] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 5,0 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 59,8 zen eta emakumezkoena % 57,8; langabezia-tasa, aldiz, % 5,5 eta % 4,4 zen, hurrenez hurren.[17]

Okupatuen kopurua 802 zen 2023ean, 2021eko 701etik gora.[18] Emakumeek okupatuen % 46,5 osatzen dute, eta gizonek % 53,5.

802okupatu, 2023+% 14,4 2021etik
% 46,5emakumeak okupatuen artean
% 58,9jarduera-tasa, 2024
% 5,0langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 55,9
% 21,4
% 15,2
Okupatuak · % 55,9Langabeak · % 2,9Ikasleak · % 4,5Erretiratuak · % 21,4Beste inaktiboak · % 15,2
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Biescas, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak801% 55,9431% 56,5370% 55,3
Langabeak42% 2,925% 3,317% 2,5
Inaktiboak589% 41,1307% 40,2282% 42,2
Guztira1.432% 100,0763% 100,0669% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 78,7), industria (% 12,0), eraikuntza (% 6,2) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 3,1).[18] Xeheago, jarduera-adarrik handiena ostalaritza da (% 24,4), ondoren manufaktura-industria (% 10,2) eta merkataritza (% 9,7) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Huescako mapa
% 12,0
% 78,7
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 3,1Industria · % 12,0Eraikuntza · % 6,2Zerbitzuak · % 78,7
Jarduera-adar zehatzak
Ostalaritza
% 24,4
Manufaktura-industria
% 10,2
Merkataritza
% 9,7
Administrazio publikoa
% 9,1
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 7,0
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 6,9
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 6,9
Eraikuntza
% 6,2
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Hezkuntza
% 3,9
Jarduera profesionalak
% 3,4
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 3,1
Beste zerbitzu batzuk
% 2,9
Garraioa eta biltegiratzea
% 2,1
Higiezinen jarduerak
% 1,1
Ur-hornidura eta hondakinak
% 1,0
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,7
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 0,6
Informazioa eta komunikazioak
% 0,5
Etxeetako jarduerak
% 0,2
Erauzketa-industriak
% 0,0
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 56,1; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 29,4), eta oinarrizko okupazioak % 10,0.[19] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 59,0 eta emakumeen % 52,8).

% 29,4
% 56,1
% 10,0
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 29,4Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 56,1Oinarrizko okupazioak · % 10,0Ez dago jasota · % 4,5
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Biescas, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak236% 29,4108% 25,2128% 34,3
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak450% 56,1253% 59,0197% 52,8
Oinarrizko okupazioak80% 10,040% 9,340% 10,7
Ez dago jasota36% 4,528% 6,58% 2,1
Guztira802% 100,0429% 100,0373% 100,0

Okupatuen % 75,3 besteren konturako langileak dira, eta % 24,7 norberaren konturakoak.[20]

% 19,8
% 67,0
% 8,4
Norberaren kontura, langileak dituena · % 4,9Norberaren kontura, langilerik gabe · % 19,8Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 67,0Besteren kontura, aldi baterakoa · % 8,4
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Biescas, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura198% 24,7105% 24,593% 24,9
Besteren kontura604% 75,3324% 75,5280% 75,1
Guztira802% 100,0429% 100,0373% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 85,3 estatuan jaio zen, eta % 14,7 atzerrian.[17] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 56,9 okupatuak dira, % 29,4 erretiratuak, % 6,1 bestelako inaktiboak, % 4,6 ikasleak eta % 3,0 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 64,8 okupatuak dira, % 20,0 bestelako inaktiboak, % 8,6 erretiratuak eta % 5,7 langabeak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 55,0 okupatuak dira, % 17,7 bestelako inaktiboak, % 17,4 erretiratuak, % 6,6 ikasleak eta % 3,4 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 61,8 okupatuak dira, % 26,5 bestelako inaktiboak, % 4,9 langabeak, % 3,9 erretiratuak eta % 2,9 ikasleak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 56,9
Okupatuak
% 64,8
% 3,0
Langabeak
% 5,7
% 4,6
Ikasleak
% 1,0
% 29,4
Erretiratuak
% 8,6
% 6,1
Beste inakt.
% 20,0
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 55,0
Okupatuak
% 61,8
% 3,4
Langabeak
% 4,9
% 6,6
Ikasleak
% 2,9
% 17,4
Erretiratuak
% 3,9
% 17,7
Beste inakt.
% 26,5
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 83,7 estatuan jaio zen, eta % 16,3 atzerrian.[19] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 56,5 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 27,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 8,9 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 72,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 11,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 11,8 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 49,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 39,0 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 8,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 68,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 20,6 oinarrizko okupazioetakoak eta % 11,1 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 27,7
Goi eta erdi maila
% 11,8
% 56,5
Langile kualifikatuak
% 72,1
% 8,9
Oinarrizko okup.
% 11,8
% 6,9
Ez dago jasota
% 4,4
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 39,0
Goi eta erdi maila
% 11,1
% 49,7
Langile kualifikatuak
% 68,3
% 8,7
Oinarrizko okup.
% 20,6
% 2,6
Ez dago jasota
% 0,0
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[21] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 64,3 zerbitzuetan ari dira, % 19,9 industrian, % 10,5 eraikuntzan eta % 5,3 nekazaritzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 80,9 zerbitzuetan ari dira, % 10,3 eraikuntzan eta % 8,8 industrian. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 91,0 zerbitzuetan ari dira, % 5,5 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, guztiak zerbitzuetan ari dira.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 5,3
Nekazaritza
% 0,0
% 19,9
Industria
% 8,8
% 10,5
Eraikuntza
% 10,3
% 64,3
Zerbitzuak
% 80,9
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 1,9
Nekazaritza
% 0,0
% 5,5
Industria
% 1,6
% 1,6
Eraikuntza
% 0,0
% 91,0
Zerbitzuak
% 98,4
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 55 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 6.971 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[22][oh 2]. Udalerriaren azalera 189,1 km² denez, NAE lurraldearen % 36,9 da[23]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 89,5 larre iraunkorrak (6.241 ha, 51 ustiategitan), % 10,4 lur goldagarria (725 ha, 44 ustiategitan), arbolak (4,6 ha, 5 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,46 ha, 18 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
37%
63%
NAE · 6.971 ha (% 36,9)Gainerako azalera · 11.938 ha (% 63,1)
NAE, lur-erabileraren arabera
10%
90%
Lur goldagarria · 725 ha (% 10,4)Larre iraunkorrak · 6.241 ha (% 89,5)Arbolak · 4,6 ha (% 0,1)Baratzeak · 0,46 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 1.590 behi eta 3.817 ardi eta ahuntz zeuden[24][oh 4].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 1.005 gidari zeuden erroldatuta: 595 gizon (% 59,2) eta 410 emakume (% 40,8)[25]. Biztanleen % 61,1 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 1.549 ibilgailuk osatzen zuten: 939 turismo, 220 furgoneta, 144 kamioi, 121 motozikleta eta 33 ziklomotor[25]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 570 turismokoa zen, probintziako (556) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13 urtekoa zen; turismoen % 10,9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 12k 25 urte baino gehiago[25]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 58 diesel zen eta % 40,7 gasolinazko; 6 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,4; probintzian % 0,6). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 34,3k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
31%
29%
34%
0 etiketa · 15 (% 1)ECO · 61 (% 4)C etiketa · 480 (% 31,4)B etiketa · 448 (% 29,3)Etiketarik gabe · 523 (% 34,3)
Turismoak, adinaren arabera
11%
15%
23%
39%
12%
< 4 urte · 102 (% 10,9)4–8 urte · 140 (% 14,9)8–15 urte · 214 (% 22,8)15–25 urte · 370 (% 39,4)≥ 25 urte · 113 (% 12)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Toki interesgarriak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herritar ezagunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruditegia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Beste abere mota batzuen datuak ez dira argitaratu, sekretu estatistikoa dela eta (ustiategi gutxi dagoenean, INEk ez ditu datuak zabaltzen, ustiategiak identifika ez daitezen).
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Instituto Nacional de Estadística (ed.): 2012ko erroldako emaitzak Ine.es
  2. 1 2 Irati ELIZALDE: Kalte-ordainaren zain daude oraindik Biescasko ezbeharreko hamalau kaltetu Berria.eus
  3. ↑ M. TRILLO: Los expertos revelan ocho años después que la tragedia de Biescas era previsible Abc.es
  4. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  5. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Huesca.tab.
  6. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Huesca.tab.
  7. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  8. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  9. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  11. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  12. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  13. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  14. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Huesca.tab.
  15. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Huesca.tab.
  16. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  17. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  18. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  19. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  20. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  21. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  22. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Huesca.tab (Wikimedia Commons).
  23. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q876742.
  24. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Huesca.tab (Wikimedia Commons).
  25. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Huesca.tab (Wikimedia Commons).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Biescas&oldid=11786229"(e)tik eskuratuta