NGC 1501
NGC 1501 Camelopardalis konstelazioan, ipar zeruan, dagoen egitura konplexuko nebulosa planetario bat da. Gamelu-begi nebulosa eta Ostra nebulosa izen propioak ere baditu[1]. 13,3ko magnitudea du, eta zeruan 52 arku-segundoko itxurazko diametroa[1]. William Herschel astronomo alemaniar-britainiarrak aurkitu zuen 1787ko abuztuaren 27an[2][3]. NGC 1501en erdiko izarra Eguzkiatik 3.840 argi-urte ingurura dago (1,177 kpc), eta erdigune galaktikotik 29.300 argi-urte ingurura (8,978 kpc)[4].
Ezaugarriak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Nebulosa planetario honen erdiko izarrak CH Camelopardalis izena du[6], eta [WC4] espektro motakoa da, karbonoz aberatsa den Wolf-Rayet izar baten antzekoa[7]. Izar pultsatzaile bat da, hau da, bere distira erregulartasunez eta aldizka aldatzen da[6]. NGC 1501en izar jatorriaren kasuan, aldaketa hori izugarri azkarra da: izarraren distira nabarmen aldatzen da ordu erdian. Gaiaren datuen azterketa batek iradokitzen du erdiko izarra sistema bitar bat dela[8].
Nebulosaren forma orokorra geruza meheko esferoide zapal baten antzekoa da, eliptikotasun txiki edo ertainarekin. Ardatz nagusiak 44 arku-segundoko itxurazko tamaina du[9]. Ardatzetan zehar lobulu handiak daude, eta gainazalean zehar sakabanatutako konkor txikiagoak. Hiru dimentsioko forma «lau lobuluko geruza irakiten» bezala deskribatu izan da[2]. Argi ikusgaiko behaketek hidrogenoa eta nitrogenoa barne dituzten gasen distira jasotzen dute[10]. Dentsitate-gailurrek 1.400 partikula zentimetro kubikoko dentsitatea dute. Nebulosako elektroi askeen tenperatura 11.500 K-ekoa da gehienez, eta nebulosaren turbulentzia 18 km/s-koa[2].
Nebulosaren masa osoa 0,22 eguzki-masa ingurukoa dela kalkulatzen da; gehiena gas ionizatua da (0,21 eguzki-masa), eta zati txiki bat karbonoz aberatsa den hautsa (8,9 × 10−4 eguzki-masa)[11]. Hedapen-abiadurak 38 eta 55 km/s artekoak dira[2]. Erdiko izarrak, adar erraldoi asintotikora iritsi eta kanpoko geruza kanporatu aurretik, 0,80–0,88 eguzki-masa zituela kalkulatzen da[11].
Irudi galeria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- NGC 1501en kokapena (gorriz inguratua)
- NGC 1501, Mount Lemmon SkyCenterreko 0,8 m-ko Schulman teleskopioarekin hartua
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- 1 2 Robert Bruce Thompson eta Barbara Fritchman Thompson (2007), Illustrated Guide to Astronomical Wonders: From Novice to Master Observer, Maker Media, 112. or., ISBN 9781449310264.
- 1 2 3 4 F. Sabbadin eta beste (2000), The tetra-lobed planetary nebula NGC 1501, Astronomy and Astrophysics, 361. liburukia, 1112–1120. or., Bibcode:2000A&A...361.1112S.
- ↑ Courtney Seligman, New General Catalog Objects: NGC 1500 - 1549.
- ↑ Letizia Stanghellini eta Misha Haywood (2010), The Galactic Structure and Chemical Evolution Traced by the Population of Planetary Nebulae, The Astrophysical Journal, 714. liburukia, 2. zenbakia, 1096–1107. or., doi:10.1088/0004-637X/714/2/1096.
- ↑ A. H. Córsico eta beste (2021), Pulsating hydrogen-deficient white dwarfs and pre-white dwarfs observed with TESS. I. Asteroseismology of the GW Vir stars RX J2117+3412, HS 2324+3944, NGC 6905, NGC 1501, NGC 2371, and K 1-16, Astronomy & Astrophysics, 645. liburukia, A117, doi:10.1051/0004-6361/202039202.
- 1 2 T. Mosher eta beste (2023), Investigation of the Variable Star CH Camelopardalis in the Planetary Nebula NGC 1501, The Journal of the American Association of Variable Star Observers, 51. liburukia, 2. zenbakia, 159. or., Bibcode:2023JAVSO..51..159M.
- ↑ I. González-Santamaría eta beste (2021), Planetary nebulae in Gaia EDR3: Central star identification, properties, and binarity, Astronomy & Astrophysics, 656. liburukia, A51, doi:10.1051/0004-6361/202141916.
- ↑ N. Chornay eta beste (2021), Towards a more complete sample of binary central stars of planetary nebulae with Gaia, Astronomy & Astrophysics, 648. liburukia, A95, doi:10.1051/0004-6361/202140288.
- ↑ R. Ragazzoni eta beste (2001), 3-D ionization structure (in stereoscopic view) of planetary nebulae: the case of NGC 1501, Astronomy and Astrophysics, 369. liburukia, 3. zenbakia, 1088–1103. or., doi:10.1051/0004-6361:20010229.
- ↑ ESA (2016ko irailaren 7a), Hubble views a cosmic oyster and pearl in NGC 1501.
- 1 2 G. Rubio eta beste (2022), Planetary nebulae with Wolf–Rayet-type central stars – IV. NGC 1501 and its mixing layer, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 517. liburukia, 4. zenbakia, 5166–5179. or., doi:10.1093/mnras/stac3011.
{{Erreferentzia}}: Erreferentzien mantentzea: markatu gabeko DOI librea (lotura)
Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- B. Ercolano eta beste (2004), Observations and three-dimensional photoionization modelling of the Wolf-Rayet planetary nebula NGC 1501, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, 354. liburukia, 2. zenbakia, 558–574. or., doi:10.1111/j.1365-2966.2004.08218.x.
- H. E. Bond eta beste (1996), Asteroseismological Observations of the Central Star of the Planetary Nebula NGC 1501, Astronomical Journal, 112. liburukia, 2699. or., doi:10.1086/118214.