Edukira joan

Urketa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Urketa
 Lapurdi, Euskal Herria
Urketako Herriko Etxea.


Armarria

Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Lapurdi
Administrazioa
Estatua Frantzia
Eskualdea Akitania Berria
Departamendua Pirinio Atlantikoak
ElkargoaEuskal Hirigune Elkargoa
BarrutiaBaiona
KantonamenduaErrobi-Aturri
Izen ofiziala  Urcuit
Auzapeza
(2026-2032)		Raymond Darricarrere
(DVD)
Posta kodea64990
INSEE kodea64540
Herritarraurketar
Geografia
Koordenatuak43°29′08″N 1°20′14″W / 43.4856°N 1.3372°W / 43.4856; -1.3372
Mapa
Azalera13,69 km²
Garaiera0 - 66 metro
Distantzia13 km (Baionatik)
Demografia
Biztanleria2.606 (2018:  41)
alt_left 1.557 (%51,8) (%48,2) 1.450 alt_right
Dentsitatea222,57 biztanle/km²
Euskara
Euskaldunak% 9,02 (2010)
Erabilera% 0,46 (2011)
Datu gehigarriak
Webguneahttp://www.urcuit.fr/

Urketa Lapurdiko udalerria da. Hiriburuko Kantonamenduan dago kokatua.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urketa Aturri ibaiaren ertzean dago, Lapurdiren iparraldean. Udalerritik Aturriren adarra den Ardanabia igarotzen da, eta azken honen adarrak diren Kondistegi eta Ur Handia. Herria itsas mailaren gainetik 50 metrora dago.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Mapa
Urketa eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Etxeak eta auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Portu
  • Burgada
  • Plaza
  • Xathortegi

Klima

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

CNRSk 2010ean egindako Joly ikerketaren arabera, udalerriak klima ozeaniko garbia du[1]. Köppen-Geiger sailkapenaren arabera, Cfb motakoa da: klima epela, uda freskoa, sasoi lehorrik gabe[2]. Météo-Franceren 2020ko tipologiaren arabera, udalerria mendiko klima du, eta Pirinio Atlantikoetako klima-eskualdean kokatuta dago (ezaugarri nagusiak: prezipitazio handiak (>1200 mm/urte) urte osoan; negu oso epela (7,5 °C lautadan), haize ahulak)[3]. RE2020 araudiaren arabera, eraikuntza berrietarako, udalerria H2c zonan dago[4].

1971-2000 aldiko batez besteko urteko tenperatura 14 °C-koa da, 13,2 °C-ko anplitude termikoarekin. Urteko batez besteko prezipitazio-metaketa 1403 mm-koa da, urtarrilean 13,2 euri-egun eta uztailean 8,3 egun izanik[1]. 1991-2020 aldirako, hurbilen dagoen Météo-France estazioa Saint-Martin-de-Hinx udalerrian dago, 10 km-ra, eta bertan neurtutako batez besteko urteko tenperatura 14,2 °C-koa da eta prezipitazio-metaketa 1410,1 mm-koa delarik[5]. Estazio horretan erregistratutako tenperatura maximoa 41,8 °C-koa da, 2026ko ekainaren 23an lortua; tenperatura minimoa, berriz, -10 °C-koa da, 2012ko otsailaren 12an lortua[oh 1][5].

Météo-Franceren SIM analisiaren arabera, udalerriari dagokion sare-puntuan 1991–2020 aldiko urteko batez besteko tenperatura 13,9 °C-koa da.[oh 2] Hilabeterik beroena abuztua da (20,9 °C) eta hotzena urtarrila (7,7 °C). Urteko prezipitazioa 1238 mm-koa da; hilabeterik euritsuena azaroa da (174 mm) eta lehorrena uztaila (62 mm).[6]

1959–2025 aldian, urteko batez besteko tenperaturak hamarkadako 0,26 °C-ko gorako joera izan du. Azken hamar urteak (2016–2025) 1961–1990 aldiko batez bestekoa (13,2 °C) baino 1,5 °C beroagoak izan dira. Seriako bost urte beroenak 2000tik aurrerakoak dira: 2020, 2022, 2023, 2024 eta 2025. Urterik beroena 2022 izan zen (15,4 °C) eta hotzena 1972 (12,3 °C).[6]

    Datu klimatikoak (Urketa)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Batez besteko tenperatura (ºC) 7.7 8.1 10.6 12.5 15.8 18.7 20.6 20.9 18.2 15.0 10.7 8.3 13.9
Pilatutako prezipitazioa (mm) 126 95 87 98 91 82 62 70 101 123 174 130 1238
Iturria: Météo-France, SIM: 1991–2020 normalak, udalerriari dagokion sare-puntua
Berotze-marrak, 1959–2025
Marra bakoitza urte bat da; kolorea, urteko batez besteko tenperatura 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (13,2 °C).
195919922025
hotzagoabatez bestekoaberoagoa
Hileko batez besteko tenperatura: lehen eta orain
UrtOtsMarApiMaiEkaUztAbuIraUrrAzaAbe
+0,80,0+1,1+0,8+1,1+0,9+0,4+1,0+0,1+0,6+0,8+1,0
1961–19901991–2020Behekoa: aldea (°C). Eskala: 0 / 25 °C.
Urteko tenperaturaren anomalia, 1959–2025
°C, 1961–1990 aldiko batez bestekoarekiko (13,2 °C)
+3 °C−3 °C
195919922025
batez bestekoa baino beroagoahotzagoa

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Hilarria

Urketa toponimoa hainbat formatan agertu da XI. mendetik aurrera: Auricocta (1083), Orcuit (1120), Auricocto (1170), Auricoctus, Orquuit, Sanctus-Stephanus de Auricocta eta Orcuit, Orquet, Orcuit eta Orquieta (1249).

1097. urtean Baionako elizbarrutiko elizgizona zen Guilhem izeneko batek, itxuraz Urketako jaunaren semea zenak, Saint-Etienne d'Urcuit lekuko detxemen zati bat eskaini zuen kalonje gisa botoak esan zituenean.

1283-1293 urteetan Urketako basoetako egurra erosi zuen Baionak bere ontzioletan erabiltzeko.

Frantziako Iraultzan herriari izena aldatu eta Laurier izena jarri zioten. Napoleondar Gerretan Frantziako armadari laguntzeko janari konfiskatzea burutu zen herrian, 1813ko azaroaren 16an.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mendearen lehen erdialdean 1.000 biztanle izatera iritsi zen Urketa, baina ondoren beherako joera hartu zuen populazioak. 1950eko hamarkadan 700 biztanle ingururekin behea jo ondoren, hazkunde nabarmena izan zuen ordutik, eta XXI. mendearen lehen hamarkadan 2.000 biztanleen kopurua gainditu zuen.

BiztanleriaUrtea5001000150020002500300035001750180018501900195020002050BiztanleriaBiztanleriaren eboluzioa Datu hauek Wikimedia Commonsetik eskuratu dira. Aldaketarik behar izanez gero, han egin dezakezu. 1962 eta 1999 artean kontatze bikoitz gabeko biztanleria; hortik aurrera, udalerriko biztanleria. Iturriak: Ldh/EHESS/Cassini 1999ra arte. 2006tik aurrera INSEEren datuak.

Biztanleria-piramidea 2022
Guztira: 1.450 gizon, 1.557 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.34
 
95+
 
0.32
0.00
 
90-94
 
1.03
0.76
 
85-89
 
2.44
1.86
 
80-84
 
0.71
2.97
 
75-79
 
2.76
3.66
 
70-74
 
6.17
5.86
 
65-69
 
4.11
7.72
 
60-64
 
6.87
4.07
 
55-59
 
5.46
9.52
 
50-54
 
9.89
7.24
 
45-49
 
8.86
8.34
 
40-44
 
7.77
7.31
 
35-39
 
7.13
6.97
 
30-34
 
4.05
1.86
 
25-29
 
2.38
4.34
 
20-24
 
4.75
4.69
 
15-19
 
5.07
4.34
 
10-14
 
7.06
11.24
 
5-9
 
6.42
6.90
 
0-4
 
6.74
Iturria: INSEEren datuetatik eratorritako grafikoa. Biztanleria txikia duten herrietako biztanleria borobildu da bertan eskainitako zenbakietan oinarrituta[7].

Familiak eta etxeguneak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, Urcuit udalerrian 3.047 biztanle zeuden eta 1.215 elkarbizitza unitate[oh 3], hau da, 2,51 lagun elkarbizitza unitate bakoitzeko (Metropolitar Frantzian 2,13). Talderik handiena seme-alabekin bizi ziren bikoteak ziren (% 36,4). Kide bakarreko elkarbizitza-unitateak % 20,3 ziren, Metropolitar Frantziako batez bestekoaren azpitik (% 39,2).[9]

3.047biztanle
1.215elkarbizitza-unitate
2,51lagun elkarbizitza-unitateko
951familia
Udalerria
% 36
% 33
% 9
% 20
Metropolitar Frantzia
% 24
% 26
% 10
% 39
Bikotea seme-alabekinBikotea seme-alabarik gabe etxeanGuraso bakarrekoakKide bakarrekoaBestelakoak

Udalerrian 951 familia zeuden, eta horien artean seme-alabak etxean zituzten bikoteak ziren ugarienak (442). Guraso bakarreko 113 familietatik 86etan ama zen guraso bakarra. 445 familiek ez zuten 25 urtetik beherako seme-alabarik etxean. 204k seme-alaba bakarra zuten etxean, 244k bi, eta 57k hiru edo gehiago. Seme-alabadun 442 bikoteetatik 27tan (% 6,1) seme-alabaren bat bikotekide baten aurreko harreman batekoa zen.[9]

396
442
113
Bikotea seme-alabarik gabeBikotea seme-alabekinGuraso bakarra
25 urtez azpiko seme-alabarik ez etxean445
Seme-alaba bat204
Bi seme-alaba244
Hiru seme-alaba47
Lau edo gehiago10

15 urte edo gehiago zituzten 2.405 biztanle zeuden. Horien artean 15-24 urtekoen % 3,8 bizi zen bakarrik eta 80 urte edo gehiagokoen % 39,4. Bikotean bizitzea ohikoagoa zen talde guztietan, 25-39 urteko taldean jotzen zuen gailurra (% 83,5).[9]

Bakarrik bizi da
15-24% 4
25-39% 8
40-54% 8
55-64% 11
65-79% 17
80 +% 39
Bikotean bizi da
15-24% 7
25-39% 84
40-54% 83
55-64% 80
65-79% 76
80 +% 47

15 urte edo gehiagoko biztanleen % 50,9 ezkonduta zegoen, eta beste % 21,1 bikotean bizi zen ezkondu gabe (% 10,4 izatezko bikotean eta % 10,7 PACS bidez lotuta). % 18,9 ezkongabeak ziren, % 4,9 alargunak eta % 4,2 dibortziatuak.[9]

Ezkonduta% 50,9
Ezkongabea% 18,9
PACS bidez lotuta% 10,7
Izatezko bikotean% 10,4
Alarguna% 4,9
Dibortziatuta% 4,2

Elkarbizitza-unitatearen erreferentziazko pertsonaren lanbide-kategoriari dagokionez, nagusiak hauek ziren: erretiratuak (% 27,8), erdi-mailako lanbideak (% 25,3), enplegatuak (% 16,4), goi-mailako langileak (% 13,7). Talde nagusia (erretiratuak, % 27,8) Pirinio Atlantikoak departamenduko batez bestekoaren (% 34,1) azpitik dago. Ez zen nekazaririk erregistratu erreferentziazko pertsona gisa.[9]

Udalerria
% 14
% 25
% 16
% 11
% 28
Pirinio Atlantikoak
% 11
% 16
% 15
% 12
% 34
Metropolitar Frantzia
% 13
% 16
% 15
% 14
% 30
NekazariakArtisau, merkatari eta enpresa-buruakGoi-mailako langileakErdi-mailako lanbideakEnplegatuakEskulangileakErretiratuakBestelakoak

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023 erroldaren arabera, udalerrian 1.324 etxebizitza zeuden. Horietatik 1.217 egoitza nagusi ziren, 33 bigarren egoitza edo noizbehinkakoak eta 73 hutsik zeuden. Etxebizitza gehienak etxeak ziren (1.133), eta apartamentuak gutxi ziren (188). Egoitza nagusietatik 982 beren jabearen bizilekuak ziren, 217 alokairuan zeuden, 49 errenta moderatuko etxebizitza gisa alokatuta eta 18 doan lagata.[10]

1.324etxebizitza
1.217egoitza nagusi
1.133etxe
188apartamentu

Etxebizitza multzoa

1.217
Egoitza nagusia (1.217)Bigarren egoitza edo noizbehinkakoa (33)Hutsik (73)

Etxe mota

1.133
188
Etxea (1.133)Apartamentua (188)

Jabetza egoera

982
217
Jabeak (982)Alokairuan (217)HLM (49)Doan lagata (18)

Eraikuntza garaiari dagokionez, 2006-2020 artean eraikitako egoitza nagusiak ziren ugarienak (405).[10]

Eraikuntza garaia

1919 aurretik80
1919-194525
1946-197086
1971-1990348
1991-2005274
2006-2020405

Egoitza nagusien artean gehienek 5 gela edo gehiago zituzten (704). Elektrizitatea zen berogailu mota nagusia (646 etxebizitzatan). 1.093 egoitza nagusik beren aparkalekua zuten: 399 etxebizitzatan auto bakarra zegoen eta 783tan bi edo gehiago.[10]

Gela kopurua

1 gela5
2 gela42
3 gela112
4 gela355
5 gela edo gehiago704

Berogailu mota

646
366
Gas sarea (32)Fuel-olioa (82)Elektrizitatea (646)Gas botila (91)Bestelakoak (366)

Aparkalekua eta ibilgailuak

1.093aparkalekua
399ibilgailu 1
783ibilgailu 2+

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Enplegua

2023 urtean 15-64 urteko 1.906 biztanleetatik 1.528 aktibo ziren (% 80,2), horietako 1.410 lanean (% 74,0) eta 118 langabezian (aktiboen % 7,7).

1.90615-64 urteko biztanle
% 80,2aktibo
% 74,0lanean
% 7,7langabezia-tasa

Jarduera-tasa: talde bakoitzeko biztanleen artean zenbat diren aktibo (lanean edo langabezian).

15-24 urte% 41,9
25-54 urte% 95,5
55-64 urte% 53,2
Gizonak% 80,9
Emakumeak% 79,5

Langabezia-tasa hezkuntza-mailaren arabera

Titulurik gabe% 15,3
BEPC, brebeta% 11,9
CAP-BEP% 7,0
Batxilergoa% 12,4
Goi-mailako +2% 4,6
Goi-mailako +3/4% 5,8
Goi-mailako +5% 4,2

Marratxo bertikala: udalerriko langabezia-tasa orokorra (% 7,7). Zabalerak eskala finko batean daude (0-% 50), udalerri artean konparagarriak izan daitezen.

377 ez-aktibotik 144 ikasle edo ordaindu gabeko praktiketan ari ziren (% 38,2), 138 erretiraturik zeuden (% 36,6) eta 95 bestelako ez-aktibo ziren (% 25,2).

Ez-aktiboak

% 38
% 37
% 25
Ikasle edo praktikanErretiratuakBestelakoak

Lanbide-kategoria[oh 4]

% 17
% 32
% 29
% 16
NekazariakArtisau/merkatariakGoi-mailako langileakErdi-mailakoakEnplegatuakEskulangileak

Udalerrian 299 enplegu zeuden 2023 urtean. Udalerriko biztanle landunak 1.410 ziren; beraz, udalerria langile-erakarlea da.[oh 5]

299enplegu udalerrian
% 61,2soldatapeko
% 38,5ez-soldatapeko
NekazaritzaIndustriaEraikuntzaMerkataritza/zerbitzuakAdministrazioa/hezkuntza/osasuna

Diru sarrerak

2023 urtean, diru-sarreren mediana 27.990 eurokoa zen, eta biztanleen % 7 pobrezian bizi zen (bizimoduaren medianaren % 60tik behera).

27.990 €diru-sarreren mediana▲ Dep.: 26.300 €
% 7,0pobrezia-tasa▼ Dep.: % 13,3

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
AlkateaAgintaldiaAlderdia
Henri Placé1983-1989RPR
Henri Placé1989-1995RPR
Michel Irigaray1995-2001
Barthélémy Bidégaray2001-2008DVD
Barthélémy Bidégaray2008-2014DVD
Barthélémy Bidégaray2014-2020DVD
Raymond Darricarrere2020-2026DVD
Raymond Darricarrere2026-2032DVD

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Doneztebe eliza
Herriko frontoia

Hezkuntza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehen hezkuntzako eskola du Urketak.

Artea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Heriko jaiak Mendekostean eta abuztuko lehen igandean ospatzen dira.

Kirola

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hiri senidetuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Estazioko erregistroak 1985ko azaroaren 1an eta 2026ko irailaren 20an artekoak dira.
  2. ↑ Météo-Franceren SIM (Safran-Isba) analisiak Frantzia metropolitarra 8 km-ko sareta batean hartzen du. Hemengo balioak udalerriaren erditik 3,1 km-ra dagoen sare-puntukoak dira, ez estazio jakin batekoak. Serie hauek ez daude homogeneizatuta: estazio-sarearen aldaketek joera luzeetan eragina izan dezakete.
  3. ↑ INSEEren ménage kontzeptua (elkarbizitza-unitatea / etxegunea) etxebizitza berean bizi diren pertsonak dira, ahaidetuta egon edo ez. Famille kontzeptua (familia), aldiz, elkarbizitza-unitate BATEN BARRUAN dagoen bikote bat (seme-alabekin edo gabe) edo guraso bakar bat da. Kide bakarreko etxegune batek ez du familiarik: hortik dator udalerri bakoitzean elkarbizitza-unitate kopurua familia kopurua baino handiagoa izatea beti.
  4. ↑ Frantziako lanbide-sailkapen ofiziala (PCS) darabil: goi-mailako langileak zuzendariak eta goi-mailako lanbide intelektualak dira (ingeniariak, irakasle unibertsitarioak, medikuak...); erdi-mailakoak irakasleak, teknikariak eta erdi-mailako kudeatzaileak; enplegatuak bulego- eta zerbitzu-langileak (administrazio-langileak, saltzaileak...); eskulangileak eskulanezko lanbideak, kalifikatuak zein ez.
  5. ↑ Atal hau lantokiaren arabera neurtzen da, ez bizilekuaren arabera: udalerriko enplegu kopuruak eta bertako biztanle langileen kopuruak ez datoz bat.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 (Frantsesez) Joly, Daniel; Brossard, Thierry; Cardot, Hervé; Cavailhes, Jean; Hilal, Mohamed; Wavresky, Pierre. (2010-06-18). «Les types de climats en France, une construction spatiale» Cybergéo : revue européenne de géographie 501  doi:10.4000/cybergeo.23155..
  2. ↑ (Frantsesez) Dubreuil, Vincent. (2022-02). «Le changement climatique en France illustré par la classification de Köppen» La Météorologie 116  doi:10.37053/lameteorologie-2022-0012..
  3. ↑ (Frantsesez) Le climat en France hexagonale et Corse. .
  4. ↑ (Frantsesez) Réglementation environnementale RE2020. 2020-11-18.
  5. 1 2 (Frantsesez) Station Météo-France « St M Hinx Stna-inra », fiche climatologique. .
  6. 1 2 (Frantsesez) Données changement climatique - SIM quotidienne. Météo-France.
  7. ↑ «Population selon le sexe et l'âge quinquennal de 1968 à 2022 (1990 à 2022 pour les DOM) | Insee» www.insee.fr (kontsulta data: 2026-07-27).
  8. ↑ (Frantsesez) «Naissances de 2008 à 2025» Insee (kontsulta data: 2016ko abuztuaren 10a).
  9. 1 2 3 4 5 (Frantsesez) «Couples-Familles-Ménages en 2023» Recensement de la population (INSEE).
  10. 1 2 3 (Frantsesez) «Logement en 2023» Recensement de la population (INSEE).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Urketa&oldid=11841043"(e)tik eskuratuta