Przejdź do zawartości

Allopregnanolon

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Allopregnanolon
Ogólne informacje
Wzór Hilla

C21H34O2

Masa molowa

318,50 g/mol

Identyfikacja
Numer CAS

516-54-1

PubChem

92786

DrugBank

DB11859

Klasyfikacja medyczna
ATC

N06AX29

Więcej identyfikatorów i właściwości może znajdować się w Wikidanych
Multimedia w Wikimedia Commons

Allopregnanolon – organiczny związek chemiczny z grupy neurosteroidów, pochodna progesteronu. Występuje naturalnie w mózgu i tkankach obwodowych i jest jednym z najsilniejszych endogennych modulatorów receptora GABA, wpływającym na lęk, nastrój, sen i pobudliwość neuronów. Stosowany jest jako lek w leczeniu depresji poporodowej[5][6].

Historia odkrycia

[edytuj | edytuj kod]

Został wyizolowany w 1938 r. z nadnerczy wołowych przez Tadeusza Reichsteina i Desmonda Bealla[7].

W 1981 r. wykazano, że mózg syntetyzuje steroidy niezależnie od gonad i nadnerczy, identyfikując m.in. allopregnanolon jako endogenny neurosteroid[8].

W 1986 r. Maria Majewska i współpr. opisali mechanizm działania allopregnanolonu jako dodatniego allosterycznego modulatora receptora GABA[9]. Odkrycie to doprowadziło do opracowania preparatów allopregnanolonu w leczeniu depresji poporodowej[10][11][12].

Biosynteza

[edytuj | edytuj kod]

Allopregnanolon powstaje z progesteronu w dwuetapowym szlaku enzymatycznym: redukcji przez 5α‑reduktazę oraz konwersji przez dehydrogenazę 3α‑hydroksysteroidu. Proces ten zachodzi zarówno w tkankach obwodowych, jak i w neuronach oraz komórkach glejowych[13][14][15].

Mechanizm działania

[edytuj | edytuj kod]

Allopregnanolon jest dodatnim allosterycznym modulatorem receptora GABA𝐴, zwiększającym przewodnictwo chlorkowe i hamowanie neuronalne. Działa zarówno na receptory synaptyczne, jak i pozasynaptyczne, co odróżnia go od benzodiazepin[16][17].

Zastosowania kliniczne

[edytuj | edytuj kod]

Allopregnanolon został zatwierdzony do stosowania w USA przez FDA w 2019 roku jako pierwszy lek przeznaczony specjalnie do stosowania depresji poporodowej u dorosłych kobiet[4][10][11][12]. Jako sposób podawania zalecono 60‑godzinny wlew dożylny[18]. W 2025 r. lek został wycofany z rynku[19]. Lekiem o analogicznym przeznaczeniu, ale stosowanym doustnie, jest analog allopregnanolonu – zuranolon(inne języki) (zatwierdzony w USA w 2023 r., a w UE w 2025 r.)[20].

Perspektywy terapeutyczne

[edytuj | edytuj kod]

Neurosteroidy, takie jak allopregnanolon, stanowią nową klasę leków modulujących GABAA, z potencjalnym zastosowaniem w depresjach, zaburzeniach lękowych, zespołu stresu pourazowego (PTSD), epilepsji, zaburzeniach snu i urazach mózgu. Trwają badania nad poprawą biodostępności i stabilności farmakokinetycznej analogów allopregnanolonu. Trudności do pokonania obejmują ich możliwe działania niepożądane, tolerancję receptorową oraz konieczność precyzyjnego dawkowania ze względu na ich silny wpływ na hamowanie neuronalne[21][22].

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. 1 2 3 4 5 Zulresso – brexanolone injection, solution, [w:] DailyMed [online], U.S. National Library of Medicine, 18 listopada 2019 (ang.).
  2. ↑ Brexanolone, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB11859 [dostęp 2026-10-07] (ang.).
  3. ↑ 5α-Pregnan-3α-ol-20-one [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 29 kwietnia 2022, numer katalogowy: P8887 [dostęp 2023-12-22].
  4. 1 2 3 4 5 6 Lesley J. Scott, Brexanolone: First Global Approval, „Drugs”, 79, 2019, s. 779–783, DOI: 10.1007/s40265-019-01121-0, PMID: 31006078 (ang.).
  5. ↑ Graziano Pinna, Allopregnanolone (1938–2019): A trajectory of 80 years of outstanding scientific achievements, „Neurobiology of Stress”, 13, 2020, art. nr 100246, DOI: 10.1016/j.ynstr.2020.100246, PMID: 32875009, PMCID: PMC7451447 (ang.).
  6. ↑ Steven M. Paul, Graziano Pinna, Alessandro Guidotti, Allopregnanolone: From molecular pathophysiology to therapeutics. A historical perspective, „Neurobiology of Stress”, 12, 2020, art. nr 100215, DOI: 10.1016/j.ynstr.2020.100215 (ang.).
  7. ↑ D. Beall, T. Reichstein, Isolation of Progesterone and Allopregnanolone from the Adrenal, „Nature”, 142 (3593), 1938, s. 479–479, DOI: 10.1038/142479b0 (ang.).
  8. ↑ C. Corpéchot, P. Robel, M. Axelson, J. Sjövall, E.E. Baulieu, Characterization and measurement of dehydroepiandrosterone sulfate in rat brain., „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 78 (8), 1981, s. 4704–4707, DOI: 10.1073/pnas.78.8.4704, PMID: 6458035, PMCID: PMC320231 (ang.).
  9. ↑ Maria Dorota Majewska, Neil L. Harrison, Rochelle D. Schwartz, Jeffery L. Barker, Steven M. Paul, Steroid Hormone Metabolites Are Barbiturate-Like Modulators of the GABA Receptor, „Science”, 232 (4753), 1986, s. 1004–1007, DOI: 10.1126/science.2422758 (ang.).
  10. 1 2 Joshua A. Gordon, From Neurobiology to Novel Medications: A Principled Approach to Translation, „The American Journal of Psychiatry”, 176 (6), 2019, s. 425–427, DOI: 10.1176/appi.ajp.2019.19040386 (ang.).
  11. 1 2 Bench-to-bedside: NIMH research leads to brexanolone, first-ever drug specifically for postpartum depression [online], National Institutes of Health [dostęp 2026-10-06] (ang.).
  12. 1 2 Basic Research Powers the First Medication for Postpartum Depression [online], National Institute of Mental Health, 14 maja 2024 [dostęp 2026-10-06] (ang.).
  13. ↑ Giulia Braccagni, Caterina Branca, Marco Bortolato, Steroid 5α-reductases in the brain: From neurosteroidogenesis to therapeutic implications, „Frontiers in Neuroendocrinology”, 83, 2026, s. 101272, DOI: 10.1016/j.yfrne.2026.101272, PMID: 42492846, PMCID: PMC13435493 (ang.).
  14. ↑ Silvia Diviccaro, Lucia Cioffi, Eva Falvo, Silvia Giatti, Roberto Cosimo Melcangi, Allopregnanolone: An overview on its synthesis and effects, „Journal of Neuroendocrinology”, 34 (2), 2022, e12996, DOI: 10.1111/jne.12996, ISSN 1365-2826, PMID: 34189791, PMCID: PMC9285581 [dostęp 2026-10-01].
  15. ↑ Silvia Diviccaro, Lucia Cioffi, Eva Falvo, Silvia Giatti, Roberto Cosimo Melcangi, Allopregnanolone: An overview on its synthesis and effects, „Journal of Neuroendocrinology”, 34 (2), 2022, DOI: 10.1111/jne.12996, PMID: 34189791, PMCID: PMC9285581 (ang.).
  16. ↑ Maria Dorota Majewska, Steroids and brain activity, „Biochemical Pharmacology”, 36 (22), 1987, s. 3781–3788, DOI: 10.1016/0006-2952(87)90437-0, PMID: 2825703 [dostęp 2026-10-06] (ang.).
  17. ↑ Maria Dorota Majewska, Neurosteroids: Endogenous bimodal modulators of the GABAA receptor mechanism of action and physiological significance, „Progress in Neurobiology”, 38 (4), 1992, s. 379–394, DOI: 10.1016/0301-0082(92)90025-A, PMID: 1349441 [dostęp 2026-10-06] (ang.).
  18. ↑ New Drug Application 211371/New Drug Application, brexanolone for the Treatment of Postpartum Depression, Psychopharmacologic Drugs Advisory Committee (PDAC) and Drug Safety and Risk Management (DSaRM) Advisory Committee Meeting, 2 listopada 2018 [zarchiwizowane 2019-02-13] (ang.).
  19. ↑ Sage Therapeutics, Inc.; Withdrawal of Approval of a New Drug Application for ZULRESSO (Brexanolone) Solution, 100 Milligrams/20 Milliliters [online], Federal Register, 14 marca 2025 [dostęp 2026-10-06] (ang.).
  20. ↑ Zuranolone, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB15490 [dostęp 2026-10-07] (ang.).
  21. ↑ Graziano Pinna, Marco Bortolato, The role of neuroactive steroids in psychiatric and neurological disorders: Neurobiology and therapeutic perspectives, „Neuroscience and Biobehavioral Reviews”, 179, 2025, art. nr 106438, DOI: 10.1016/j.neubiorev.2025.106438, PMID: 41777158, PMCID: PMC12959350 (ang.).
  22. ↑ Rainer Rupprecht, Cornelius Schüle, Thomas Gudermann, Neuroactive steroids for the treatment of depression and anxiety: gaps and promises, „European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience”, 276 (2), 2026, s. 405–406, DOI: 10.1007/s00406-026-02196-z, PMID: 41579166, PMCID: PMC12953314 (ang.).
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Allopregnanolon&oldid=80927195”