Lupiana
| Lupiana | |||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Espainiako udalerria | |||||||||||
| Administrazioa | |||||||||||
| Estatu burujabe | |||||||||||
| Autonomia | |||||||||||
| Probintzia | Guadalajarako probintzia | ||||||||||
| Alkatea | María Blanca del Río Baños | ||||||||||
| Izen ofiziala | Lupiana | ||||||||||
| Posta kodea | 19142 | ||||||||||
| INEk ezarritako kodea | 19161 | ||||||||||
| Herriburua | Lupiana | ||||||||||
| Geografia | |||||||||||
| Koordenatuak | 40°36′41″N 3°03′07″W / 40.611388888889°N 3.0519444444444°W | ||||||||||
![]() | |||||||||||
| Azalera | 30 km² | ||||||||||
| Altitudea | 775 m | ||||||||||
| Mugakideak | Guadalajara, Centenera, Atanzón, Valfermoso de Tajuña, Romanones eta Horche | ||||||||||
| Demografia | |||||||||||
| Biztanleria | 344 (2025) | ||||||||||
| |||||||||||
| Dentsitatea | 11 bizt/km² | ||||||||||
| Matrikula | GU | ||||||||||
| lupiana.net | |||||||||||
Lupiana Guadalajarako udalerria da, La Alcarria eskualdean dagoena.
Azken erroldaren arabera 344 biztanle zituen 30 km²-ko azaleran.
Geografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Udalerri mugakideak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Honako udalerri hauek ditu mugakide: Guadalajara, Centenera, Atanzón, Valfermoso de Tajuña, Romanones eta Horche.
Demografia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]| Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 179 gizon, 165 emakume | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Iturria: Instituto Nacional de Estadística[1] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Jatorria
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 23,5 udalerri berean jaioak ziren[2], probintziako batez bestekoaren (% 27,8) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 23,8 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 10,8 —probintzian % 21,9—.
Biztanleria atzerritarra
Espainiar estatutik kanpo jaiotako 37 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 56,8)[3]. Jaiotza herrialde nagusiak Argentina, Maroko, Erresuma Batua dira.
Etxebizitza
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 343 etxebizitza zeuden: 120 (% 35,0) nagusiak eta 223 (% 65,0) ez-nagusiak.[4] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 1 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 8 plazarekin (8 plaza etxebizitzako).[5]
Tasazio-datuen arabera, 2023an udalerrian tasatutako etxebizitzen batez besteko prezioa 529 €/m²-koa zen (desbideratze tipikoa: 324 €/m²), eta prezio-tarte ohikoena 200-400 €/m² artekoa. Tasatutako etxebizitzen batez besteko azalera 135 m²-koa zen. 2022tik 2023ra % 12,1 igo zen (472 €/m²). Balio hori Guadalajarako udalerrien medianaren (664 €/m²) % 20,3 azpitik zegoen.[6]
Etxebizitza multzoa
Guadalajarako mapa
Guztira 120 etxegune zeuden, eta horietatik 52 (% 43,3) pertsona bakarrekoak ziren.[7]
Etxeguneak tamainaren arabera
Hezkuntza-maila
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 265 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 35,8 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 21,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 28,3; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,3.[8] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 29,6 zen 2021ean eta % 35,8 2024an; beraz, 6,2 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 22,7 izatetik % 14,3 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 39,0 ziren, eta gizonen artean % 33,3; 5,6 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 16,1 eta gizonen % 12,9 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.
| Ikasketa-maila | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Goi-mailako ikasketak | 95 | % 35,8 | 49 | % 33,3 | 46 | % 39,0 |
| Bigarren hezkuntzako bigarren etapa | 57 | % 21,5 | 37 | % 25,2 | 20 | % 16,9 |
| Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) | 75 | % 28,3 | 42 | % 28,6 | 33 | % 28,0 |
| Lehen hezkuntza edo gutxiago | 38 | % 14,3 | 19 | % 12,9 | 19 | % 16,1 |
| Guztira | 265 | % 100,0 | 147 | % 100,0 | 118 | % 100,0 |
| Urtea | Goi-mailakoak | Batx. / erdi LH | DBH | Lehen H. edo gutx. | 15 urte edo + |
|---|---|---|---|---|---|
| 2021 | % 29,6 | % 16,7 | % 30,9 | % 22,7 | 233 |
| 2022 | % 32,0 | % 16,6 | % 32,8 | % 18,7 | 241 |
| 2023 | % 34,0 | % 19,4 | % 30,4 | % 16,2 | 247 |
| 2024 | % 35,8 | % 21,5 | % 28,3 | % 14,3 | 265 |
Ekonomia
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Diru-sarrerak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 15.472 euro-koa zen[9], eta etxegune bakoitzeko 37.672 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (15.467 euro) parean dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) azpitik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 21.350 euro zen. Errenta gordina 18.216 euro-koa izan zen pertsonako.
Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 62,9[10]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 21,8), beste diru-sarrerak (% 8,1), langabezia-prestazioak (% 3), beste prestazioak (% 4,2).
Desberdintasuna
Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[11][oh 1]. Udalerrian indizea 26,7 da, probintziakoaren (28,8;
Guadalajarako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,1 da, probintziakoaren (2,4;
Guadalajarako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.
Jarduera ekonomikoa
[aldatu | aldatu iturburu kodea]INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Lupiana udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 153 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 58,0; gainerako % 42,0 inaktibo zeuden.[12] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 12,4 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 60,3 zen eta emakumezkoena % 55,1; langabezia-tasa, aldiz, % 6,8 eta % 20,0 zen, hurrenez hurren.[12]
Okupatuen kopurua 127 zen 2023ean, 2021eko 97etik gora.[13] Emakumeek okupatuen % 38,6 osatzen dute, eta gizonek % 61,4.
| Egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Okupatuak | 134 | % 50,8 | 82 | % 56,2 | 52 | % 44,1 |
| Langabeak | 19 | % 7,2 | 6 | % 4,1 | 13 | % 11,0 |
| Inaktiboak | 111 | % 42,0 | 58 | % 39,7 | 53 | % 44,9 |
| Guztira | 264 | % 100,0 | 146 | % 100,0 | 118 | % 100,0 |
Jarduera-sektoreak
Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 78,0), industria (% 15,7), eraikuntza (% 3,9) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 2,4).[13]
Okupazioa eta lan-egoera
Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 46,5; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 33,1), eta oinarrizko okupazioak % 12,6.[14] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 51,3 eta emakumeen % 38,8).
| Okupazioa | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak | 42 | % 33,1 | 27 | % 34,6 | 15 | % 30,6 |
| Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak | 59 | % 46,5 | 40 | % 51,3 | 19 | % 38,8 |
| Oinarrizko okupazioak | 16 | % 12,6 | 7 | % 9,0 | 9 | % 18,4 |
| Ez dago jasota | 10 | % 7,9 | 4 | % 5,1 | 6 | % 12,2 |
| Guztira | 127 | % 100,0 | 78 | % 100,0 | 49 | % 100,0 |
Okupatuen % 81,9 besteren konturako langileak dira, eta % 18,1 norberaren konturakoak.[15]
| Lan-egoera | Guztira | % | Gizonak | % | Emakumeak | % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Norberaren kontura | 23 | % 18,1 | 16 | % 20,5 | 7 | % 14,3 |
| Besteren kontura | 104 | % 81,9 | 62 | % 79,5 | 42 | % 85,7 |
| Guztira | 127 | % 100,0 | 78 | % 100,0 | 49 | % 100,0 |
Lehen sektorea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Nekazaritza
2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 13 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 702 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[16][oh 2]. Udalerriaren azalera 30 km² denez, NAE lurraldearen % 23,4 da[17]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 97 lur goldagarria (681 ha, 13 ustiategitan), % 2,9 arbolak (20,4 ha, 6 ustiategitan), larre iraunkorrak (0,36 ha, ustiategi batean) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,05 ha, ustiategi batean)[oh 3].
Ibilgailu-parkea
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 185 gidari zeuden erroldatuta: 114 gizon (% 61,6) eta 71 emakume (% 38,4)[18]. Biztanleen % 53,8 gidatzeko gai zen.
Ibilgailu-parkea 306 ibilgailuk osatzen zuten: 208 turismo, 33 motozikleta, 32 furgoneta, 20 kamioi eta 8 ziklomotor[18]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 605 turismokoa zen, probintziako (582) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.
Turismoen batez besteko adina 13,7 urtekoa zen; turismoen % 7,2k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 10,1k 25 urte baino gehiago[18]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 59,8 diesel zen eta % 38,2 gasolinazko; 5 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,6; probintzian % 1,1). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 37,3k ez zuen etiketarik[oh 4].
Oharrak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
- ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
- ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Erreferentziak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- ↑ «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)», INE (Gaztelaniaz). 2026ko uztailaren 31n kontsultatua.
- ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Guadalajara.tab.
- ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Guadalajara.tab.
- ↑ «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak», Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2026.
- ↑ Mapa interactivo de precios de la vivienda en España (Gaztelaniaz), CoHispania, 2023.
- ↑ «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera», 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), Espainiako Estatistika Institutua, 2021.
- ↑ «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Guadalajara.tab.
- ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Guadalajara.tab.
- ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
- 1 2 «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- 1 2 «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)», Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Gaztelaniaz), INE.
- ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Guadalajara.tab (Wikimedia Commons).
- ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q385265.
- 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Guadalajara.tab (Wikimedia Commons).
Ikus, gainera
[aldatu | aldatu iturburu kodea]Kanpo estekak
[aldatu | aldatu iturburu kodea]- (Gaztelaniaz) Udalaren webgunea.
| Artikulu hau Gaztela-Mantxako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz. |

