Edukira joan

Orís

Wikipedia, Entziklopedia askea
Orís
Kataluniako udalerria
Irudi gehiago
Administrazioa
Estatu burujabe Espainia
Autonomia Katalunia
Eremu funtzionalaCatalunya Central
EskualdeaOsona
AlkateaArnau Basco Cirera
Izen ofizialaOrís
Posta kodea08573
INEk ezarritako kodea08150
HerriburuaCan Branques (en) Itzuli
Geografia
Koordenatuak42°03′36″N 2°14′25″E / 42.06°N 2.2402777777778°E / 42.06; 2.2402777777778
Mapa
Azalera27,2 km²
Altitudea576 m
MugakideakSant Quirze de Besora, Sant Pere de Torelló, Sant Vicenç de Torelló, Torelló, Les Masies de Voltregà, Sobremunt, Sant Boi de Lluçanès eta Sora
Demografia
Biztanleria355 (2025)
alt_left 169 (%48) (%52) 183 alt_right
Dentsitatea13 bizt/km²
Etxebizitzak27
MatrikulaB
Hizkuntza ofizialakatalan
oris.cat

Orís Kataluniako udalerria da, Osona eskualdean eta Bartzelonako probintzian kokatua. 27,2 km²-ko azalera du eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 284 biztanle zituen.

Banaketa administratiboa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bost herritan banaturik dago:

Herriaren izena Biztanleak
Can Branques 143
La Colònia Imbern 9
La Mambla d'Orís 15
Sant Genís d'Orís 60
Saderra 51

Udaletxea Can Branques herrian dago.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Honako udalerri hauek ditu mugakide: Sant Quirze de Besora, Sant Pere de Torelló, Sant Vicenç de Torelló, Torelló, Les Masies de Voltregà, Sobremunt, Sant Boi de Lluçanès eta Sora.

Mapa
Orís eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea2004006008001000120017001750180018501900195020002050OrísBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 183 gizon, 169 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.55
 
95-99
 
0.00
1.09
 
90-94
 
2.37
0.00
 
85-89
 
1.78
0.55
 
80-84
 
1.18
3.28
 
75-79
 
2.37
4.92
 
70-74
 
3.55
7.10
 
65-69
 
5.92
7.65
 
60-64
 
7.69
6.01
 
55-59
 
5.92
6.01
 
50-54
 
5.33
3.83
 
45-49
 
7.69
9.29
 
40-44
 
5.33
12.57
 
35-39
 
8.88
8.74
 
30-34
 
7.69
6.01
 
25-29
 
11.83
7.10
 
20-24
 
4.73
1.64
 
15-19
 
4.14
3.83
 
10-14
 
2.96
5.46
 
5-9
 
6.51
4.37
 
0-4
 
4.14
Iturria: Instituto Nacional de Estadística[1]

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 20,7 udalerri berean jaioak ziren[2], probintziako batez bestekoaren (% 34) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak % 3,4 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 6 —probintzian % 25—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Bartzelonako mapa
Udal
Prob
Udalerri berean · % 20,7Probintzia berean · % 67,6Erkidegoan · % 2,3Beste erkidegoa · % 3,4Estatutik kanpo · % 6
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 21 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 42,9)[3]. Jaiotza herrialde nagusiak Errumania, Senegal, Brasil dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Amerika · % 42,9Europa · % 42,9Afrika · % 14,3
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
3
Errumania
3
1
Alemania
1
0
Brasil
2
1
Ekuador
1
0
Kolonbia
2
2
Senegal
0
1
Ameriketako Estatu Batuak
0
0
Bolivia
1
0
Maroko
1
0
Uruguai
1
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 135 etxebizitza zeuden: 116 (% 85,9) nagusiak eta 19 (% 14,1) ez-nagusiak.[4]

135etxebizitza
116etxegune

Etxebizitza multzoa Bartzelonako mapa

116
19
Etxebizitza nagusia (116)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (19)

Guztira 116 etxegune zeuden, eta horietatik 25 (% 21,6) pertsona bakarrekoak ziren.[5]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 125
2 pertsona29
3 pertsona21
4 pertsona25
5 edo gehiago16

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 304 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 43,4 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 28,0; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 23,4; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 5,3.[6] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 42,8 zen 2021ean eta % 43,4 2024an; beraz, 0,6 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 7,5 izatetik % 5,3 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 50,7 ziren, eta gizonen artean % 36,7; 14,0 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 6,2 eta gizonen % 4,4 ziren.

304biztanle 15 urte edo +, 2024
% 43,4goi-mailako ikasketak+0,6 puntu 2021etik mapa
% 5,3lehen hezkuntza edo gutxiago−2,3 puntu 2021etik mapa
% 23,4
% 28,0
% 43,4
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 5,3Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 23,4Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 28,0Goi-mailako ikasketak · % 43,4
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Bartzelonako mapa
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Orís, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak132% 43,458% 36,774% 50,7
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa85% 28,053% 33,532% 21,9
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)71% 23,440% 25,331% 21,2
Lehen hezkuntza edo gutxiago16% 5,37% 4,49% 6,2
Guztira304% 100,0158% 100,0146% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Orís, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 42,8% 26,7% 22,9% 7,5292
2022% 43,9% 27,2% 22,6% 6,3301
2023% 44,0% 28,7% 21,5% 5,9307
2024% 43,4% 28,0% 23,4% 5,3304
500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 19.218 euro-koa zen[7], eta etxegune bakoitzeko 55.908 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.884 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 26.950 euro zen. Errenta gordina 24.121 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 54[8]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 14,2), beste diru-sarrerak (% 26,5), langabezia-prestazioak (% 1,9), beste prestazioak (% 3,4).

54%
14%
27%
Soldata · % 54Pentsioak · % 14,2Langabezia · % 1,9Beste prestazioak · % 3,4Beste sarrerak · % 26,5
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[9][oh 1]. Udalerrian indizea 22 da, probintziakoaren (31,6; Bartzelonako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 1,8 da, probintziakoaren (2,6; Bartzelonako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Orís udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 207 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 68,8; gainerako % 31,2 inaktibo zeuden.[10] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 8,2 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 69,9 zen eta emakumezkoena % 67,6; langabezia-tasa, aldiz, % 8,3 eta % 8,2 zen, hurrenez hurren.[10]

Okupatuen kopurua 200 zen 2023ean, 2021eko 185etik gora.[11] Emakumeek okupatuen % 45,0 osatzen dute, eta gizonek % 55,0.

200okupatu, 2023+% 8,1 2021etik
% 45,0emakumeak okupatuen artean
% 68,8jarduera-tasa, 2024
% 8,2langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 63,1
% 31,2
Okupatuak · % 63,1Langabeak · % 5,6Inaktiboak · % 31,2
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Orís, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak190% 63,1100% 64,190% 62,1
Langabeak17% 5,69% 5,88% 5,5
Inaktiboak94% 31,247% 30,147% 32,4
Guztira301% 100,0156% 100,0145% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 63,5), industria (% 21,0), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 8,5) eta eraikuntza (% 7,0).[11]

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Bartzelonako mapa
% 8,5
% 21,0
% 63,5
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 8,5Industria · % 21,0Eraikuntza · % 7,0Zerbitzuak · % 63,5

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 53,0; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 32,0), eta oinarrizko okupazioak % 10,5.[12] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 55,5 eta emakumeen % 50,0).

% 32,0
% 53,0
% 10,5
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 32,0Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 53,0Oinarrizko okupazioak · % 10,5Ez dago jasota · % 4,5
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Orís, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak64% 32,031% 28,233% 36,7
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak106% 53,061% 55,545% 50,0
Oinarrizko okupazioak21% 10,513% 11,88% 8,9
Ez dago jasota9% 4,55% 4,54% 4,4
Guztira200% 100,0110% 100,090% 100,0

Okupatuen % 71,0 besteren konturako langileak dira, eta % 29,0 norberaren konturakoak.[13]

% 29,0
% 71,0
Norberaren kontura · % 29,0Besteren kontura eta beste egoera bat · % 71,0
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Orís, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura58% 29,034% 30,924% 26,7
Besteren kontura142% 71,076% 69,166% 73,3
Guztira200% 100,0110% 100,090% 100,0

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 652 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[14][oh 2]. Udalerriaren azalera 27,2 km² denez, NAE lurraldearen % 24 da[15]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 71,4 lur goldagarria (466 ha, 21 ustiategitan), % 28,5 larre iraunkorrak (186 ha, 13 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,28 ha, 10 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
24%
76%
NAE · 652 ha (% 24)Gainerako azalera · 2.068 ha (% 76)
NAE, lur-erabileraren arabera
71%
29%
Lur goldagarria · 466 ha (% 71,4)Larre iraunkorrak · 186 ha (% 28,5)Baratzeak · 0,28 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 1.032 behi, 2.009 ardi eta ahuntz, 19.223 txerri eta 75 hegazti zeuden[16].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 217 gidari zeuden erroldatuta: 106 gizon (% 48,8) eta 111 emakume (% 51,2)[17]. Biztanleen % 61,6 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 367 ibilgailuk osatzen zuten: 216 turismo, 49 motozikleta, 48 furgoneta, 26 kamioi eta 7 ziklomotor[17]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 614 turismokoa zen, probintziako (402) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 11,8 urtekoa zen; turismoen % 11,6k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 13,4k 25 urte baino gehiago[17]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 52,8 diesel zen eta % 46,1 gasolinazko; 3 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,8; probintzian % 1,9). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,9k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 25,8k ez zuen etiketarik[oh 4].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
43%
27%
26%
0 etiketa · 3 (% 0,8)ECO · 11 (% 3,1)C etiketa · 155 (% 43,1)B etiketa · 98 (% 27,2)Etiketarik gabe · 93 (% 25,8)
Turismoak, adinaren arabera
12%
18%
25%
32%
13%
< 4 urte · 25 (% 11,6)4–8 urte · 38 (% 17,6)8–15 urte · 54 (% 25)15–25 urte · 70 (% 32,4)≥ 25 urte · 29 (% 13,4)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ (Gaztelaniaz) «Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera)(68535)» INE (kontsulta data: 2026-07-31).
  2. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Barcelona.tab.
  3. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Barcelona.tab.
  4. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  5. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  6. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  7. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Barcelona.tab.
  8. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Barcelona.tab.
  9. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  10. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  11. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  12. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  13. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  14. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Barcelona.tab (Wikimedia Commons).
  15. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q13797.
  16. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Barcelona.tab (Wikimedia Commons).
  17. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Barcelona.tab (Wikimedia Commons).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Geografia
Katalunia
 Artikulu hau Kataluniako geografiari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Orís&oldid=11786688"(e)tik eskuratuta