Edukira joan

Altzo

Wikipedia, Entziklopedia askea
Altzo
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Altzo Muinoren irudia.
Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaGipuzkoa
EskualdeaTolosaldea
Izen ofizialaAltzo
AlkateaXabier Olano
Posta kodea20268
INE kodea20007
Herritarraaltzotar
Ezizenatipulek
Kokapena
Koordenatuak43°06′01″N 2°05′03″W / 43.1004°N 2.0842°W / 43.1004; -2.0842
Mapa
Azalera9,77 km²
Distantzia32 km Donostiara
Demografia
Biztanleria447 (2025:  2)
alt_left 210 (%47) (%53) 237 alt_right
Dentsitatea0,46 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak[1]% 87.37 + % 6.58 hartzaile (2021)
Etxeko erabilera[2]% 78.68 (2021)
Datu gehigarriak
Sorrera1615
Webguneahttp://www.altzo.net/

Altzo Gipuzkoako ekialdeko udalerri bat da, Tolosaldekoa. Herri euskalduna da, UEMA mankomunitateko kidea. Donostiatik 32 kilometro hegoaldera dago.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean Tolosa eta Leaburu, hegoaldean Tolosa berriz ere, ekialdean Lizartza eta mendebaldean Alegia udalerriak mugakide ditu.

Mapa
Altzo eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bi auzo nagusitan banatzen da herria: Alde batetik Altzo Azpi gunerik zaharrena dena, baina gaur egun baita txikiena eta biztanle gutxien daukana ere, eta Oriako ibarrean kokatuta dagoena. Bestetik, Altzo Muino dago, herriko goialdean eta Oria eta Araxes ibaien artean kokatua, bertan biztanle gehien bizi dira eta udaletxea dago.

Beste baserri auzo batzuk ere baditu Altzok. Ipar-ekialdera, Araxes ibaiarekin udalerriko muga egiten duen tokian Amategi-Aldea auzoa dago, non Altzoko Industrialdea dagoen. Beste auzoak dira Egileor, Intxausti, Txaparre aldea eta Zuaznabarraldea.[3]

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Altzori buruzko daturik zaharrenak XI. mendekoak dira. Altzoko dokumentu zaharrena, izan ere, 1025ekoa da, Nafarroako errege Antso Garzeitz III.aren garaikoa. Dokumentu horren bitartez, Gartzia Azearitz nafarrak (Gipuzkoako jauna) eta haren emazte Gaila altzotarrak Altzoko San Salbador Olazabalgoa monasterioa eta haren ondasunak San Juan de la Peña monasterioari eman zizkioten, dohaintzan. Latinezko dokumentu horixe da Gipuzkoa izenaren lehen aipamen idatzia, Ipuscua formarekin.[4]

1374an Altzok aliantza egin zuen Tolosarekin, nahiz eta udaletxea eta administrazio zibila mantendu zituen. 1615ean Felipe III.ak hiri titulua eman zion Altzori eta Tolosatik bereizi zen.[5]

Zerbitzuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Liburutegia[6]
  • Haur-eskola[7]
  • KZ gunea[8]
  • Jolasleku estalia[9]
  • Gaztelekua[10]
  • Otxabiope gaztetxea[11]
  • Loatzo musika eskola[12]
  • Udal pilotalekua[13]
  • Frailetako pilotalekua (Zuaznabarraldean)

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019an 367 biztanle zituen. Horietatik % 11,44k 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoak % 5,99 ziren.[14]

Biztanleriaren tamainaUrtea300330360390420450480189019201950198020102040AltzoBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 237 gizon, 210 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.00
 
95-99
 
0.48
0.42
 
90-94
 
0.95
1.27
 
85-89
 
1.43
2.11
 
80-84
 
2.86
3.38
 
75-79
 
3.33
5.91
 
70-74
 
2.38
6.33
 
65-69
 
7.62
9.28
 
60-64
 
6.67
7.59
 
55-59
 
8.57
7.59
 
50-54
 
7.62
8.86
 
45-49
 
6.19
4.22
 
40-44
 
8.10
5.06
 
35-39
 
2.86
3.80
 
30-34
 
3.81
4.64
 
25-29
 
7.62
8.86
 
20-24
 
5.71
7.17
 
15-19
 
8.57
4.22
 
10-14
 
6.19
5.06
 
5-9
 
4.29
4.22
 
0-4
 
4.76
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[15]
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−15−12−9−6−30361975198319911999200720152023AltzoHazkunde begetatiboa
Urtea197519761977197819791980198119821983198419851986198719881989199019911992199319941995199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Hazkunde begetatiboa 52−6−2−13−140−4034−3010−4−302−2−25−20−131242263−1220−3301114−3−231−1−1
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[16] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera
JaiotzakUrtea01234519962000200420082012201620202024GizonezkoakEmakumezkoakJaiotzak, sexuka
Urtea199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Bizirik jaiotakoak 355556564749564543533426236511
Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[17] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 47,7 udalerri berean jaioak ziren[18], probintziako batez bestekoaren (% 46,1) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 4,7 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 4,3 —probintzian % 13,9—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Gipuzkoako mapa
Udal
Prob
Udalerri berean · % 47,7Probintzia berean · % 42,5Erkidegoan · % 0,9Beste erkidegoa · % 4,7Estatutik kanpo · % 4,3
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 90,3 Gipuzkoan, % 0,8 Bizkaian, eta % 0,3 Araban jaio ziren[19].

Jaioterria, lurralde historikoka
Gipu
EAEt
Gipuzkoa · % 90,3Bizkaia · % 0,8Araba · % 0,3EAEtik kanpo · % 8,8
Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 2,8k atzerriko nazionalitatea zuen[20]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Magreb (% 63,6), Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 18,2), Ekialdeko Europa (% 9,1) ziren.

Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Mexiko, Venezuela dira.[21]

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Amerika · % 42,1Europa · % 21,1Afrika · % 36,8
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
5
Maroko
1
2
Mexiko
1
0
Nikaragua
2
1
Venezuela
1
0
Aljeria
1
1
Ameriketako Estatu Batuak
0
1
Errumania
0
0
Errusia
1
1
Portugal
0
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 203 etxebizitza zeuden: 167 (% 82,3) nagusiak eta 36 (% 17,7) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[22] Etxebizitza nagusien % 87,4 jabetzan zegoen eta % 10,2 alokairuan.[22] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 1 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 4 plazarekin (4 plaza etxebizitzako).[23]

203etxebizitza
167nagusi
1etxebizitza turistiko (2026) Gipuzkoako mapa

Etxebizitza multzoa Gipuzkoako mapa (2024)

167
36
Nagusiak (167)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (36)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak) Gipuzkoako mapa (2024)

146
17
Jabetzan (146)Alokairuan (17)Beste modu batean (4)

Guztira 167 etxegune zeuden, batez beste 2,7 egoiliarrekoak; horietatik 49 (% 29,3) pertsona bakarrekoak ziren.[22]

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera Gipuzkoako mapa (2024)

49
35
82
Egoiliar 1 (49)2 egoiliar (35)3-5 (82)6-9 (1)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 143,8 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 56,9 urtekoa.[22] Etxebizitzen % 55,2 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 0,0 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[22] Etxebizitzen % 16,7 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

112
32
59
Etxebizitza 1 (112)2 (32)3-10 (59)

Gela kopurua

54
88
29
27
1-3 gela (5)4 (54)5 (88)6 (29)7 edo gehiago (27)

Bainugela kopurua

121
78
Bainugela 1 (121)2 edo gehiago (78)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 6,0 berokuntza zentrala zuten, % 62,3 banakakoa eta % 21,6 noizean behingoa.[22] Horrez gain, % 36,5 hodien bidezko gasa zuten eta % 19,8 igogailua.

Berogailu mota

% 62,3
% 21,6
Zentrala (% 6,0)Banakakoa (% 62,3)Noizean behingoa (% 21,6)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 36,5
Ur bero zentrala% 52,1
Igogailua% 19,8

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 377 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 48,3 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 17,8; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 25,7; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 8,2.[24] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 44,1 zen 2021ean eta % 48,3 2024an; beraz, 4,1 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 12,0 izatetik % 8,2 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 53,4 ziren, eta gizonen artean % 43,7; 9,7 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 9,6 eta gizonen % 7,0 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

377biztanle 15 urte edo +, 2024
% 48,3goi-mailako ikasketak+4,1 puntu 2021etik mapa
% 8,2lehen hezkuntza edo gutxiago−3,7 puntu 2021etik mapa
% 8,2
% 25,7
% 17,8
% 48,3
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 8,2Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 25,7Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 17,8Goi-mailako ikasketak · % 48,3
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Gipuzkoako mapa
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Altzo, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak182% 48,387% 43,795% 53,4
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa67% 17,838% 19,129% 16,3
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)97% 25,760% 30,237% 20,8
Lehen hezkuntza edo gutxiago31% 8,214% 7,017% 9,6
Guztira377% 100,0199% 100,0178% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Altzo, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 44,1% 16,5% 27,4% 12,0376
2022% 47,1% 16,5% 26,2% 10,2363
2023% 47,8% 17,7% 25,6% 9,0379
2024% 48,3% 17,8% 25,7% 8,2377
500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: Lehen sektorea BEGaren %1,8. Bigarren sektorea %55,2. Hirugarren sektorea %39,1. Eraikuntza %3,9. Biztanleko BPGa 64.160,1 euro ziren.[14]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 21.065 euro-koa zen[25], eta etxegune bakoitzeko 54.078 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (20.790 euro) parean dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 30.450 euro zen. Errenta gordina 25.476 euro-koa izan zen pertsonako.

Eustaten datuen arabera, 2024. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 30.984 eurokoa zen[26][oh 1]: gizonena 38.644 eurokoa eta emakumeena 22.360 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 42,1 txikiagoa. Gipuzkoa osoan, mediana 24.982 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 61.036 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 14.746 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 120.692 euro baino gehiago[27].

Errenta-pertzentilak, sexuaren arabera
Errenta pertsonala (2024) Gipuzkoako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
11.910
P20
7.399
19.540
P25
10.966
24.359
P30
11.814
33.196
P40
16.278
38.644
P50
22.360
43.686
P60
28.488
47.838
P70
33.719
51.712
P75
37.456
55.786
P80
39.454
68.005
P90
45.055
71.746
P95
55.149
153.996
P99
70.866
18 urteko eta gehiagoko pertsonak, sexuaren arabera.
Familia-errenta (2024) Gipuzkoako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
14.866
P10
14.205
34.986
P20
19.689
41.415
P25
22.360
43.730
P30
28.488
51.148
P40
36.544
63.161
P50
50.902
76.308
P60
61.773
88.258
P70
82.566
91.776
P75
85.904
98.571
P80
92.486
119.320
P90
122.063
140.862
P95
125.543
183.051
P99
197.448
Familiak, diru-sarrera nagusien hartzailearen sexuaren arabera.
Errenkada bakoitzeko balioa muga bat da: adibidez, P20 errenkadan, pertsonen edo familien % 20k zenbateko hori baino gutxiago jaso zuten; P50 mediana da. Bi grafikoek eskala bera dute. Iturria: Eustat.

Diru-sarrera guztien artean % 63,1 soldatak dira[28].

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[29][oh 2]. Udalerrian indizea 21,6 da, probintziakoaren (27,6; Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 1,9 da, probintziakoaren (2,3; Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2024. urtean, udalerrian lehenengoek 15.726 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 131.385 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 12 zen[30] (Gipuzkoa osoan, % 11,3; udalerriko banaketa berdinagoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 13.267 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 49.825 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 26,6 zen[31] (Gipuzkoa osoan, % 22).

Errentaren bilakaera
Errenta pertsonala
EuroakUrtea010.00020.00030.00040.00050.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaErrenta pertsonala: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Familia-errenta
EuroakUrtea020.00040.00060.00080.000100.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaFamilia-errenta: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Iturria: Eustat.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Altzo udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 209 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 56,5; gainerako % 43,5 inaktibo zeuden.[32] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 7,2 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 54,8 zen eta emakumezkoena % 58,4; langabezia-tasa, aldiz, % 5,6 eta % 8,9 zen, hurrenez hurren.[32]

Okupatuen kopurua 203 zen 2023ean, 2021eko 200etik gora.[33] Emakumeek okupatuen % 45,3 osatzen dute, eta gizonek % 54,7.

203okupatu, 2023+% 1,5 2021etik
% 45,3emakumeak okupatuen artean
% 56,5jarduera-tasa, 2024
% 7,2langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 52,4
% 43,5
Okupatuak · % 52,4Langabeak · % 4,1Inaktiboak · % 43,5
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Altzo, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak194% 52,4102% 51,892% 53,2
Langabeak15% 4,16% 3,09% 5,2
Inaktiboak161% 43,589% 45,272% 41,6
Guztira370% 100,0197% 100,0173% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 59,6), industria (% 31,5), eraikuntza (% 7,4) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 1,5).[33]

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Gipuzkoako mapa
% 31,5
% 59,6
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 1,5Industria · % 31,5Eraikuntza · % 7,4Zerbitzuak · % 59,6

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 53,7; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 30,5), eta oinarrizko okupazioak % 6,9.[34] Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 70,3), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 45,7).

% 30,5
% 53,7
% 8,9
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 30,5Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 53,7Oinarrizko okupazioak · % 6,9Ez dago jasota · % 8,9
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Altzo, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak62% 30,520% 18,042% 45,7
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak109% 53,778% 70,331% 33,7
Oinarrizko okupazioak14% 6,94% 3,610% 10,9
Ez dago jasota18% 8,99% 8,19% 9,8
Guztira203% 100,0111% 100,092% 100,0

Okupatuen % 83,7 besteren konturako langileak dira, eta % 16,3 norberaren konturakoak.[35]

% 16,3
% 83,7
Norberaren kontura · % 16,3Besteren kontura eta beste egoera bat · % 83,7
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Altzo, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura33% 16,322% 19,811% 12,0
Besteren kontura170% 83,789% 80,281% 88,0
Guztira203% 100,0111% 100,092% 100,0

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 21 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 163 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[36][oh 3]. Udalerriaren azalera 9,8 km² denez, NAE lurraldearen % 16,7 da[37]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 85,3 larre iraunkorrak (139 ha, 20 ustiategitan), % 12,9 arbolak (21,1 ha, 20 ustiategitan), % 1,5 lur goldagarria (2,5 ha, 13 ustiategitan), % 0,3 norberaren kontsumorako baratzeak (0,42 ha, 14 ustiategitan) eta berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,03 ha, ustiategi batean)[oh 4].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
17%
83%
NAE · 163 ha (% 16,7)Gainerako azalera · 814 ha (% 83,3)
NAE, lur-erabileraren arabera
85%
13%
Lur goldagarria · 2,5 ha (% 1,5)Larre iraunkorrak · 139 ha (% 85,3)Arbolak · 21,1 ha (% 12,9)Baratzeak · 0,42 ha (% 0,3)Berotegiak · 0,03 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 149 behi, 1.130 ardi, 45 ahuntz, 37 zaldi eta 1 untxi eme zeuden[38].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 317 gidari zeuden erroldatuta: 181 gizon (% 57,1) eta 136 emakume (% 42,9)[39]. Biztanleen % 70,9 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 499 ibilgailuk osatzen zuten: 305 turismo, 50 furgoneta, 49 kamioi, 49 motozikleta eta 11 ziklomotor[39]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 682 turismokoa zen, probintziako (455) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 12,4 urtekoa zen; turismoen % 8,9k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 9,5k 25 urte baino gehiago[39]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 62,9 diesel zen eta % 36 gasolinazko; 3 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,6; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 4,1k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 28,3k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
38%
30%
28%
0 etiketa · 5 (% 1)ECO · 15 (% 3,1)C etiketa · 186 (% 37,9)B etiketa · 146 (% 29,7)Etiketarik gabe · 139 (% 28,3)
Turismoak, adinaren arabera
9%
18%
30%
34%
10%
< 4 urte · 27 (% 8,9)4–8 urte · 54 (% 17,7)8–15 urte · 92 (% 30,2)15–25 urte · 103 (% 33,8)≥ 25 urte · 29 (% 9,5)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Udaletxea

2011ko udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Bilduko Miren Balerdi hautatu zuten alkate.

2015eko udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015eko hauteskundeetan ere Bilduren ondorengoa zen Euskal Herria Bildu koalizioak eskuratu zituen zinegotzi guztiak. Joseba Elduaien izendatu zuten alkate.[40]

Altzoko udalbatza
Alderdia 2015eko maiatzaren 24a 2011ko maiatzaren 22a
Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Bildu
7 / 7
169 (% 100)
7 / 7
169 (% 87,56)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

2019ko udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 205 boto (7 zinegotzi).[41] Txomin Rezola izendatu zuten alkate.[42][43]

2023ko udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 191 boto (7 zinegotzi) eta Alderdi Popularrak 2 boto.[44]

Alkateak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek izan dira Altzoko azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[45]
Manuel Olano Jauregi[45] 1979 1983 INDP. Altzoko Herriaren Alde
Agustin Amiano Gurrutxaga 1983 1987 INDP. Altzoko Herriaren Alde
Xabier Olano Jauregi 1987 1991 INDP. Altzoko Herriaren Alde
Agustin Amiano Gurrutxaga 1991 1995 Herri Batasuna
Iñaki Murua Gorostidi 1995 1999 INDP. Altzoko Herriaren Alde
Xabier Galarraga Zabala 1999 2003 Euskal Herritarrok
Maria Pilar Zuriarrain Lasa 2003 2007 Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna
Iñaki Murua Gorostidi[46] 2007 2011 Batzarremuino Taldea
Miren Balerdi 2011 2015 Bildu
Joseba Elduaien[40] 2015 2019 Euskal Herria Bildu
Txomin Rezola Clemente[42][43] 2019 2023 Euskal Herria Bildu
Xabier Olano Jauregi[47] 2023 Jardunean Euskal Herria Bildu

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Joxe Mari Agirre altzotarra, bertako euskaraz solasean.[48] (Ahotsak.eus).

Altzoko euskara[49] gipuzkeraren aldaera bat da, erdiguneko euskararen[50] parte den Tolosaldeko euskara[51] da, hain zuzen. Beterriko hizkerek eta Tolosaldekoek osatzen dute Erdiguneko azpieuskalkia. 2010 eta 2011 urteetako datuen arabera, herriko euskaldun kopurua %85.79 zen, eta euskararen erabilera %67.2. 2016an euskaldunen kopurua %88,17 zen.[14]

Ahotsak.eus ataria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ugari dira (gutxienez 17 hizlari) Ahotsak.eus atarian Altzoko hizkeraz jaso ahal izan dituzten elkarrizketak.[52] Altzo eta inguruko euskaren ingurukoa. Euskal Herriko Ahotsak proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

UEMAko kidea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mailan euskara gizarte-bizitzaren alor guztietara hedatu nahi duen Udalerri Euskaldunen Mankomunitateko kidea da Altzo.[53]

Udalerri euskalduntzat jotzen dituzte euskal hiztunen portzentajea %70etik gorakoa duten herriak egon daitezke UEMA Mankomunitatean. Baldintza hori betetzen duten herri guztiak sartuko balira guztira 200.000 biztanle inguruko ingurunea litzateke. [54]

Jaiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elkarteak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Altzoko pilotalekua. Ezkerrean, Altzoko Handiaren estatua.

Hauek dira Altzoko elkarte nagusiak:[55]

  • Artea dantza taldea
  • Arrima Altzoko Baserritarren Elkartea
  • Jai Batzordea
  • Kultur batzordea
  • Elordi kultur eta kirol elkartea
  • Santilazpi Ikasleen Guraso Elkartea
  • Pilota eskola

Handia filma

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Handia»
Handia filmatzen.

2017an Jon Garañok eta Aitor Arregik idatzi eta zuzendu zuten Handia euskal filmak XIX. mendean bizi izan zen Altzoko Handiaren historia kontatzen du. Filmak Donostiako Zinemaldiaren Sail Ofizialean Euskal Zinemaren Irizar saria eta "Epaimahaiaren Sari Berezia" irabazi zituen.[2][1] Goya Sarietan 10 sari lortu zituen gero zeuzkan 13 izendapenetatik. [56][57]

Takilari dagokionez markak apurtuta, euskarazko inoizko filmik ikusiena izan da. Filmak 2018ko martxotik, ikusgai dago Netflix streaming plataforman, AEBetan eta Frantzian salbu.[3]

Eneko Sagardoi aktorea

Altzoko Handiarena benetako gertakarietan oinarritutako istorioa da. 20 urterekin akromegalia gaixotasunaren ondorioz berriro hazten hasi eta 43 urterekin hil zen arte hazten jarraitu zuen. Film hasieran lehen Karlistaldian borrokatu ostean, Martin Eleizegi protagonista Altzoko bere baserrira (Ipintza Haundia baserria) itzultzen da, eta han, harrituta, bere anaia Joakin ohi baino askoz ere handiagoa dela aurkituko du. Mundu osoak Lurreko gizon handiena ikusteko ordaindu nahi izango duelakoan, bi anaiek bidaia luze bati ekingo diote, Europan zehar. Bidean, anbizioak, diruak eta ospeak betiko aldatuko dute familiaren patua.

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Otsabio trikuharria.
  • Kondeko errota. Altzo Azpin dago.[13]

Altzotar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Migel Joakin Eleizegi, Altzoko Handia. Altzoko pilotalekuaren ondoan ezarritako estatua.

Iruditegia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
  2. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  3. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. ↑ Gipuzkoa, Departamento Territorial Diputación. «Gipuzkoako udalerriak eta kale-izendegia - Altzo» b5m (kontsulta data: 2023-10-24).
  4. ↑ (Gaztelaniaz) Sarasola Etxegoien, Nerea. (2010). «El poblamiento medieval de Gipuzkoa: Revisión crítica del registro arqueológico» Munibe Antropologia - Arkeologia (61): 338–393. ISSN 1132-2217. (kontsulta data: 2020-09-17).
  5. ↑ «Altzo - Tolosaldea Turismo» www.tolosaldea.eus (kontsulta data: 2020-03-31).
  6. ↑ «Liburutegia» Altzo (kontsulta data: 2020-03-31).
  7. ↑ «Haurreskolak - Haurreskolako datuak» www.haurreskolak.eus (kontsulta data: 2020-03-31).
  8. ↑ «KZgunea» Altzo (kontsulta data: 2020-03-31).
  9. ↑ «Jolasleku estalia» Altzo (kontsulta data: 2020-03-31).
  10. ↑ «Gaztelekua» Altzo (kontsulta data: 2020-03-31).
  11. ↑ «Otxabiope gaztetxea» Altzo (kontsulta data: 2020-03-31).
  12. ↑ «Loatzo musika eskola» Loatzo (kontsulta data: 2020-03-31).
  13. 1 2 3 4 «Altzo - Tolosaldea Turismo» www.tolosaldea.eus (kontsulta data: 2020-03-31).
  14. 1 2 3 «Web Eustat. Altzoko datu estatistikoak» eu.eustat.eus (kontsulta data: 2020-03-31).
  15. ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
  16. ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
  17. ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
  18. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Gipuzkoa.tab.
  19. ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  20. ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  21. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Gipuzkoa.tab.
  22. 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
  23. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  24. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  25. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Gipuzkoa.tab.
  26. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
  27. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Gipuzkoa.tab.
  28. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Gipuzkoa.tab.
  29. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  30. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
  31. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
  32. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  33. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  34. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  35. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  36. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  37. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1639371.
  38. ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
  39. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  40. 1 2 «Joseba Elduaien da Altzoko alkate berria - Altzo» Tolosaldeko ataria (kontsulta data: 2020-03-31).
  41. ↑ https://www.euskadi.eus/ab12aAREWar/resultado/maint
  42. 1 2 «Parte hartzen jarraitzeko eskatu die herritarrei Txomin Rezola alkateak - Altzo» Tolosaldeko ataria (kontsulta data: 2020-03-31).
  43. 1 2 «Organigrama» Altzo (kontsulta data: 2020-03-31).
  44. ↑ «Udal hauteskundeak 2023 - Altzo - Tolosaldeko ataria» ataria.eus (kontsulta data: 2024-03-17).
  45. 1 2 (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2022-02-15).
  46. ↑ «ALTZO / Datozen lau urteetan Iñaki Murua izango da altzotarren alkate» El Diario Vasco 2007-06-22 (kontsulta data: 2022-02-25).
  47. ↑ «Antolaketa» Altzo (kontsulta data: 2024-03-17).
  48. ↑ «Agirre Gaztañaga, Joxe Mari» Ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-09-24).
  49. ↑ «Altzo - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-08-29).
  50. ↑ «Erdigunekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-08-29).
  51. ↑ «Tolosaldekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-08-29).
  52. ↑ «Altzo - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2019-08-27).
  53. ↑ «Udalerri Euskaldunen Eguna, Diman, festa eta aldarrikapena uztartuz | UEMA - Udalerri Euskaldunen Mankomunitatea» www.uema.eus (kontsulta data: 2018-12-16).
  54. ↑ «Beste zazpi udalerrik jaso dituzte helegiteak agiriak euskaraz bidaltzeagatik» Berria (kontsulta data: 2018-12-16).
  55. ↑ «Elkarteak» Altzo.eus (kontsulta data: 2020-03-31).
  56. ↑ Berria. «Hamar Goya sari eskuratu ditu 'Handia'-k» Berria (kontsulta data: 2019-08-27).
  57. ↑ «'Handia' izan da nagusi Goya sarietan» www.eitb.eus (kontsulta data: 2019-08-27).
  58. ↑ «Imaz-en pagoa» Altzo (kontsulta data: 2020-03-31).
  59. ↑ «Altzoko Handia, gertuago - Altzo» Tolosaldeko ataria (kontsulta data: 2020-10-04).
  60. ↑ Jakes GOIKOETXEA, Jon ORDOÑEZ: «Joxean Lizarribar, Berria Taldeko lehendakaria hil da», Berria, 2013-04-09.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Altzo&oldid=11872640"(e)tik eskuratuta