Edukira joan

Azkoitia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Azkoitia
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Azkoitiko eliza.
Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaGipuzkoa
EskualdeaUrola Kosta
Izen ofizialaAzkoitia
AlkateaAna Azkoitia Urteaga (EAJ-PNV)
Posta kodea20720
INE kodea20017
Herritarraazkoitiar
Ezizenaxakelak
Kokapena
Koordenatuak43°10′45″N 2°18′38″W / 43.17917°N 2.31056°W / 43.17917; -2.31056
Mapa
Azalera55,4 km²
Altitudea110-850 (113 udaletxean)
Distantzia57 km Donostiara
Demografia
Biztanleria11.774 (2025:  77)
alt_left 5.927 (%50,4) (%49,6) 5.841 alt_right
Dentsitatea2,13 bizt/km²
Euskara
Euskaldunak[1]% 75.79 + % 8.01 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [2]% 66.9 (2021)
Etxeko erabilera[3]% 62.82 (2021)
Datu gehigarriak
Sorrera1331
Webguneahttp://www.azkoitia.eus/

Azkoitia[4] Gipuzkoako erdialde-mendebaldeko udalerri bat da, Urola Erdia eskualdekoa. 55,4 km² ditu.

Izena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azkoitia izena, dirudienez, honela osatu zen: haitz + goi + ti. Hau da, jatorriz «haitzaren goialdean dagoen tokia» esan nahi du segur aski.[5]

Azkoitia izenaren bukaerako –a artikulua da. Hortaz, izena erabiltzean, honako hau da bidea: Azkoitia, Azkoitiarekin, Azkoitian...; baina Azkoitiko, Azkoititik, Azkoitira... Era berean, izen honek bere azken –a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Azkoiti maitea, Azkoiti osoan, Gure Azkoiti hau...[4]

Auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urola ibaiaren ertzean dagoen hirigune nagusiaz gain, Azkoitiak ofizialki hiru auzo gehiago ditu:

1989. urtera arte, Aginaga Azkoitiko baserri-auzoa izan zen, baina urte horretan bertakoen borondatez Zumarragara igaro zen.[6]

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Idiakez dorrea.
Balda dorretxea

Azkoitia Goi Erdi Arotik Iraurgi izenarekin ezagutzen den tokian dago, Urola ibaiko haranaren erdialdean.

Gizakia ingurune horretan europar neolitiko-garaitik bizi da, behar bada K. a. 1. milurtekoa baino lehenagotik, Izarraitzen dauden Mari-Kurtz trikuharriek erakusten duten bezala; herritik hurbil ere Munoaundiko herri harresitua dago, izen bereko mendian, burdinaren garaiko kokalekua. Bertan bizi izan ziren K.a. VI. eta I. mendeen artean. Azkoitiko lehen hiri-esparru izan zen San Martingo kokaleku zaharrean, erromatar garai berankorreko eta goi erdi aroko aurkikuntzak nabarmentzen dira, IV. eta IX. mendeen arteko errauste-kutxak[erreferentzia behar].

Lurralde- eta gizarte-erakunde gisa Iraurgi haraneko lehen idatzizko erreferentzia 1186-1189 urteetakoa (edo behar bada lehenagokoa) dela dirudi, eta Iruñeko gotzaindegira lotuta egongo litzateke. Bertan, Baldako Santa Maria eliza aipatzen da. Bere hondakinak hilerrian gordetzen dira, Balda dorretxearen inguruko lurretan. Halaber, jaurerriaren antzinatasuna ere aipatzen du eta bere goiburuari jarraitzen dio: "antes Balda que Azcoitia".

1319 inguruan, bi mende baino gehiagotan herriaren historia markatu zuten bandokideen borroka odoltsuen adierazgarri den gertakari garrantzitsua eman zen, hots, Joan Martinez de Oinaz kapareak, oinaztarren aldeko beste hainbat jaun eta adiskiderekin Baldako Santa Mariako eliza erre zuen. Gertakari horretan Baldako jaun ganboatarra eta bere semea hil zituzten.

Aspalditik gertatzen ziren etengabeko borrokek —garaiko egoera sozioekonomikoa ahaztu gabe, haien jatorrian baitzeuden— eraginda beharbada, Azkoitiko herriak Alfontso XI.a Gaztelakoa erregeari hiribildu izatearen pribilegioa eskatu zion, hirigune gisa Iraurgiko goiko zona hartuz. 1324ko urtarrilaren 4an lortu zuen. Hiribilduari honako izen hau eman zitzaion: "San Martin de Ahezcoytia de Yraurgui".

Hiribildua

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bandoen arteko borrokek jarraitu izanaren ondorioz, San Martingo biztanleek, hiribildua Urola ibaiaren beste aldera eramateko eskatu zuten, Baldaren etxearen lurren ondora, segurtasun-arrazoiengatik. Erregalia 1331ko uztailaren 9an eman eta sinatu zen. Egun hori hiribildu berriaren sorrera gisa hartu da, eta Miranda de Yraurgi izena hartu zuen. Hala ere, Azkoitiaren izen zaharra gorde eta nagusitu zen, sortutako hiribilduarena ofizialki eta praktikan gutxienez 1456ko erronkaren ondorioz desagertuz.

Azkoitiko udaletxea.

Hala ere, askotan Azkoitiko herria konprometitu zuten senitarteko nagusien arteko lehia odoltsuek Baldako Santa Maria eliza behin betiko hiribilduaren barrura eramatea eragin zuten, Fernando I.a Gaztelako erregearen aginduz. Horretarako, 1509 eta 1510ean datatutako Julio II.a aita santuaren buldak jaso zituen. Sakramentuaren lekualdaketa gorabeheratsua izan zen; izan ere, tradizioaren arabera, Baldako jaunak, bere goiburuari jarraituz seguru aski, arkabuz tiro batez aldareko Sakramentua garraiatzen zuen apaiza hil zuen, eta nora inork ez zekiela ihes egin zuen lauhazka bizian.

XV. mendean, hiria sortu eta hurrengoan alegia, hiri-barruti berrian, bandoen arteko gerra amaigabearekin eta bandoen eta hiribilduen arteko lehiarekin lotutako hainbat gertakari historiko izan ziren. Adibidez, 1436an Azkoitia erre egin zuten, eta 1456an, nobleziak entitate horiei eta erregeari botatako erronka eman zen. Idiakeztarren etxeak dauden hego-ekialdeko atean erronkaren kartela jarriz hasi zen, eta hainbat urte geroago, senitarteko nagusi asko herritik kanporatuz eta euren etxe gotorlekuak boteaz amaitu zen. 1458an sortu zen hiribilduko kontzejua bere interesak oztopo gutxiagorekin zuzentzen eta garrantzi berezia hartzen hasi zen. Egoitza Kale Nagusian zuten, baina hala ere XVIII. mendean Plaza Zaharreko eraikin barroko berri eta garrantzitsura eraman zuten, euren geroaren eta autonomia handiagoaren froga gisa.

XVI. mendean Azkoitiak pisu handia hartu zuen Probintzian, eta Gipuzkoako Foru Aldundiaren lau egoitza ibiltarietako bat eta korrejidorearen egoitzetako bat bihurtu zen.

Insausti jauregia, Euskalerriaren Adiskideen Elkarteak duen egoitza nagusia

Azkoitia, XVII. mendean, europar kulturaren gune aurreratua izan zen. Izan ere 1763an, Xabier Munibe Peñafloridako Kondeak bultzatuta, pentsamendu ilustratuaren haztegia den Euskalerriaren Adiskideen Elkartea sortu zen Insausti jauregian, hiribilduaren ondoan.

1766an, laboreen garestitzearen eta prezio eta horniduraren politika ofizialaren ondorioz Gipuzkoako hiribilduetan gertatu zen matxinada Urolako herri horretan sortu eta herrialde osora zabaldu zen.

XIX. mendean Gerra Karlistak egin ziren eta burdinoletan oinarritutako ekonomia amaitu zen. Gertakari horiek eragin handia izan zuten Azkoitian. Garai hartan industrializazioa sortu zen —ehungintzaren fabrikazioa nagusi zen— eta, hiriaren eskalaren aldaketaren ondorioz, hiria gune zaharretik eta lehen errebaletatik kanpo zabaldu zen, gehienek alde zaharrean bizitzen jarraitzen bazuten ere.

XX. mendean industrian oinarritutako ekonomia baterantz bideratzen da herria. 1920an Urolako trena sortu zen eta horrek gorakada demografiko handia ekarri zuen. Bizitokiak jatorriko gunetik kanpora irten ziren, eta Azkoitia berria eta zabala, 1960ko hamarkadatik aurrera batez ere, ibarreko espazioak okupatzen hasi zen, baina erreferentzia gisa hiriguneak jarraitu zuen.

1989an udalerriaren azalera txikitu zen Aginaga baserri-auzoa bertakoen borondatez Zumarragara igaro zenean.[6]

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakide ditu iparraldean Mendaro eta Deba; ekialdean Azpeitia; hegoaldean Antzuola, Urretxu eta Zumarraga; eta mendebaldean Elgoibar, Soraluze eta Bergara.

Mapa
Azkoitia eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azkoitia Gipuzkoako hirigune garrantzitsua izan da mendeetan zehar, baina XX. mendeko industrializazioak ez zion ekarri, beste herri batzuei bezala, biztanleen hazkunde nabarmenik. 1950etik 1980ra zerbait hazi zen populazioa, baina 1980ko hamarkadan mendearen amaierara arte iraun zuen beherakada bat hasi zen. XXI. mendearen lehen hamarkadan biztanle kopurua berriro hazi zen.

2019. urtean 11.989 biztanle zituen herriak. Horietatik %19,05ak 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoak %10,02 ziren.[7]

Biztanleriaren tamainaUrtea5000600070008000900010.00011.00012.000189019201950198020102040AzkoitiaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 5.841 gizon, 5.927 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.02
 
100+
 
0.05
0.07
 
95-99
 
0.47
0.62
 
90-94
 
1.32
1.69
 
85-89
 
2.46
2.26
 
80-84
 
3.75
3.89
 
75-79
 
4.25
4.78
 
70-74
 
4.62
5.99
 
65-69
 
5.50
7.16
 
60-64
 
7.10
7.52
 
55-59
 
6.80
7.72
 
50-54
 
7.64
8.68
 
45-49
 
8.23
7.21
 
40-44
 
6.58
5.44
 
35-39
 
5.03
4.93
 
30-34
 
4.98
5.41
 
25-29
 
5.21
5.26
 
20-24
 
5.08
6.25
 
15-19
 
5.92
6.73
 
10-14
 
6.34
4.69
 
5-9
 
5.08
3.70
 
0-4
 
3.58
Iturria: Eustat / Instituto Nacional de Estadística[8]
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−60−3003060901201501975198319911999200720152023AzkoitiaHazkunde begetatiboa
Urtea197519761977197819791980198119821983198419851986198719881989199019911992199319941995199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Hazkunde begetatiboa 879086145684053393716226−817−8−93149−1335−426−22−112−23231171054062585047293327−21−28−32−15−201−32−51−49−30−26
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[9] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Bizirik jaiotakoak sexuaren arabera
JaiotzakUrtea3040506070809010019962000200420082012201620202024GizonezkoakEmakumezkoakJaiotzak, sexuka
Urtea199619971998199920002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Bizirik jaiotakoak 8194839497831071031131151141381581491691521421481271131241188199958870738581
Honakoa bertan erroldatutako amaren batetik bizirik jaiotako haurrak erakusten duen grafiko bat da. Datuak Eustat erakundeak eskaintzen ditu[10] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 57 udalerri berean jaioak ziren[11], probintziako batez bestekoaren (% 46,1) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (Nafarroa barne) % 7,4 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 13,9 —probintzian % 13,9—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Gipuzkoako mapa
Udal
Prob
Esta
Udalerri berean · % 57Probintzia berean · % 19,7Erkidegoan · % 2Beste erkidegoa · % 7,4Estatutik kanpo · % 13,9
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Euskal Autonomia Erkidegoko probintziei dagokienez, biztanleen % 75,9 Gipuzkoan, % 1,7 Bizkaian, eta % 0,3 Araban jaio ziren[12].

Jaioterria, lurralde historikoka
Gipu
EAEt
Gipuzkoa · % 75,9Bizkaia · % 1,7Araba · % 0,3EAEtik kanpo · % 22
Biztanleria jaiolekuko probintziaren arabera (2025). Iturria: Eustat.

Biztanleria atzerritarra

2025. urtean, biztanleen % 11,7k atzerriko nazionalitatea zuen[13]. Atzerritarren artean, talde nagusiak Magreb (% 33,6), Asia eta Ozeania (% 20,4), Erdialdeko eta Iparraldeko Amerika (% 19,5) ziren.

Jaiotza herrialde nagusiak Maroko, Pakistan, Nikaragua dira.[14]

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Asia
Amerika · % 33Europa · % 10,8Afrika · % 36,9Asia · % 19Ozeania · % 0,2
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
212
Maroko
180
178
Pakistan
114
66
Nikaragua
117
55
Aljeria
44
20
Honduras
50
33
Argentina
30
26
Venezuela
27
21
Senegal
18
24
Portugal
14
13
Kolonbia
18
12
Errumania
15
5
Mexiko
19
15
Mauritania
7
8
Brasil
10
7
Ukraina
11
7
Ekuador
8
4
Dominikar Errepublika
9
5
Txile
8
5
Kuba
7
9
Errusia
2
3
Paraguai
7
5
Bulgaria
1
1
Peru
5
3
Ginea
2
0
Alemania
4
2
Polonia
2
2
Txina
2
1
Filipinak
2
2
Gambia
1
2
Ghana
1
2
Ameriketako Estatu Batuak
0
0
Bolivia
2
1
Erresuma Batua
1
2
Frantzia
0
0
Nigeria
2
0
Finlandia
1
1
Herbehereak
0
0
India
1
0
Italia
1
1
Suitza
0
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eustaten 2024ko Biztanleriaren eta Etxebizitzen Erroldaren arabera, udalerrian 5.354 etxebizitza zeuden: 4.598 (% 85,9) nagusiak eta 751 (% 14,0) gainerakoak (bigarren egoitzak edo hutsik).[15] 2021eko Zentsuaren kontsumo elektrikoaren arabera, 449 (% 8,6) noizbehinkako erabilerakoak ziren eta 373 (% 7,1) hutsik zeuden.[16] Etxebizitza nagusien % 84,8 jabetzan zegoen eta % 13,7 alokairuan.[15] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 4 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 18 plazarekin (4,5 plaza etxebizitzako).[17]

5.354etxebizitza
4.598nagusi
4etxebizitza turistiko (2026) Gipuzkoako mapa

Etxebizitza multzoa Gipuzkoako mapa (2024)

4.598
751
Nagusiak (4.598)Gainerakoa (bigarrena edo hutsik) (751)

Erabilera-intentsitatea (kontsumo elektrikoa, 2021) Gipuzkoako mapa (2021)

4.417
449
Okupatuak (4.417)Noizbehinkakoak (449)Hutsik (373)

Jabetza egoera (etxebizitza nagusiak) Gipuzkoako mapa (2024)

3.898
629
Jabetzan (3.898)Alokairuan (629)Beste modu batean (71)

Guztira 4.598 etxegune zeuden, batez beste 2,5 egoiliarrekoak; horietatik 1.344 (% 29,2) pertsona bakarrekoak ziren.[15]

Etxeguneak egoiliar kopuruaren arabera Gipuzkoako mapa (2024)

1.344
1.230
1.903
Egoiliar 1 (1.344)2 egoiliar (1.230)3-5 (1.903)6-9 (116)10 edo gehiago (5)

Etxebizitzen batez besteko azalera erabilgarria 94,6 m²-koa zen eta batez besteko antzinatasuna 45,4 urtekoa.[15] Etxebizitzen % 9,6 etxebizitza bakarreko eraikinetan zeuden eta % 12,3 21 etxebizitza edo gehiagoko eraikinetan.[15] Etxebizitzen % 71,6 igogailua zuten.

Eraikineko etxebizitza kopurua

515
2.153
1.904
659
Etxebizitza 1 (515)2 (118)3-10 (2.153)11-20 (1.904)21-40 (659)

Gela kopurua

899
3.443
671
1-3 gela (100)4 (899)5 (3.443)6 (671)7 edo gehiago (236)

Bainugela kopurua

3.729
1.592
Bainugela 1 (3.729)2 edo gehiago (1.592)

Berokuntzari dagokionez, etxebizitza nagusien % 10,3 berokuntza zentrala zuten, % 70,8 banakakoa eta % 18,4 noizean behingoa.[15] Horrez gain, % 60,3 hodien bidezko gasa zuten eta % 74,5 igogailua.

Berogailu mota

% 10,3
% 70,8
% 18,4
Zentrala (% 10,3)Banakakoa (% 70,8)Noizean behingoa (% 18,4)

Bestelako ekipamenduak (etxebizitza nagusiak)

Hodien bidezko gasa% 60,3
Ur bero zentrala% 22,1
Igogailua% 74,5

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 9.858 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 39,1 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 19,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 26,4; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 15,1.[18] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 36,8 zen 2021ean eta % 39,1 2024an; beraz, 2,3 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 17,1 izatetik % 15,1 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 41,0 ziren, eta gizonen artean % 37,1; 3,9 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 18,0 eta gizonen % 12,1 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

9.858biztanle 15 urte edo +, 2024
% 39,1goi-mailako ikasketak+2,3 puntu 2021etik mapa
% 15,1lehen hezkuntza edo gutxiago−2,0 puntu 2021etik mapa
% 12,4ikasten ari dira, 2024
% 15,1
% 26,4
% 19,5
% 39,1
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 15,1Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 26,4Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 19,5Goi-mailako ikasketak · % 39,1
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Gipuzkoako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 61,1 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 38,9 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 45 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 46,6 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 53,4. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 2,3 ziren.[18]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 2,3
Lehen hezkuntza
% 12,8
DBH eta antzekoak
% 26,4
Batxilergoa
% 9,1
Erdi-mailako LH
% 10,4
Goi-mailako LH
% 15,2
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 11,1
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 8,2
Masterrak eta espezialitateak
% 4,0
Doktoretzak
% 0,5
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Azkoitia, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak3.852% 39,11.818% 37,12.034% 41,0
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa1.923% 19,51.069% 21,8854% 17,2
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)2.599% 26,41.418% 29,01.181% 23,8
Lehen hezkuntza edo gutxiago1.484% 15,1591% 12,1893% 18,0
Guztira9.858% 100,04.896% 100,04.962% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Azkoitia, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 36,8% 18,7% 27,4% 17,19.652
2022% 37,5% 19,0% 27,1% 16,49.644
2023% 38,4% 19,3% 26,7% 15,69.716
2024% 39,1% 19,5% 26,4% 15,19.858

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 12,4 ikasten ari zen (1.223 pertsona).[19] Ikasten ari zirenetatik, % 48,7 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 27,6 batxilergoan, % 15,7 erdi-mailako lanbide-heziketan eta % 7,4 DBHn edo antzekoetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 50,7 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 46,3; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 19,9 eta emakumeen % 12,0. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 94,9 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 49,2 eta 25–29 urtekoen % 17,4; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 2,3 baino ez.[20] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 49,3 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 39,6.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 94,9
20–24 urte
% 49,2
25–29 urte
% 17,4
30–34 urte
% 6,6
35–39 urte
% 6,8
40–44 urte
% 3,9
45–49 urte
% 3,2
50–54 urte
% 1,8
55 urte edo +
% 0,5
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 0,7
Goi-mailako ikasketak
% 48,7
Erdi-mailako LH
% 15,7
Batxilergoa
% 27,6
DBH eta antzekoak
% 7,4
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 0,0
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 86,7 estatuan jaio zen, eta % 13,3 atzerrian.[18] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 40,5 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 9,5; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 15,7 eta % 28,5, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 44,4 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,1; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 18,4 eta % 43,5, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 40,5
Goi-mailakoak
% 15,7
% 21,5
Batx. / erdi LH
% 24,0
% 28,5
DBH
% 31,7
% 9,5
Lehen H. edo gutx.
% 28,5
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 44,4
Goi-mailakoak
% 18,4
% 17,0
Batx. / erdi LH
% 18,3
% 24,4
DBH
% 19,8
% 14,1
Lehen H. edo gutx.
% 43,5
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 12,7 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 10,7.[19] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 52,0 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 22,9 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Abeltzaintza (behi-aziendak), industria (altzarigintza, zurgintza eta metalurgia) eta merkataritza dira udalerriko ekonomi jarduera nagusiak.

Lanean ari den populazioaren erdiak baino gehiagok industrian dihardu eta herenak inguru zerbitzu-sektorean.

2017an honela banatzen ziren sektoreak: Lehen sektorea BEGaren %0,9. Bigarren sektorea %51,7. Hirugarren sektorea %42,5. Eta eraikuntza %4,9.[7]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 20.540 euro-koa zen[21], eta etxegune bakoitzeko 50.392 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (20.790 euro) parean dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 26.950 euro zen. Errenta gordina 24.611 euro-koa izan zen pertsonako.

Eustaten datuen arabera, 2024. urtean udalerriko 18 urteko eta gehiagoko biztanleen errenta pertsonalaren mediana —biztanleen erdiek baino gutxiago eta beste erdiek baino gehiago jasotzen duten zenbatekoa— 26.272 eurokoa zen[22][oh 1]: gizonena 33.267 eurokoa eta emakumeena 18.110 eurokoa; hau da, emakumeena gizonena baino % 45,6 txikiagoa. Gipuzkoa osoan, mediana 24.982 eurokoa zen. Familia-errentari dagokionez, udalerriko familien erdiek 47.729 euro baino gutxiago jaso zuten urtean; familien % 10ek 16.975 euro baino gutxiago jaso zuten, eta beste % 10ek 108.270 euro baino gehiago[23].

Errenta-pertzentilak, sexuaren arabera
Errenta pertsonala (2024) Gipuzkoako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
15.002
P20
810
19.695
P25
3.579
23.048
P30
7.801
28.679
P40
13.352
33.267
P50
18.110
37.070
P60
23.082
41.765
P70
29.103
44.417
P75
32.957
46.716
P80
38.128
57.989
P90
48.714
73.428
P95
58.110
135.112
P99
96.761
18 urteko eta gehiagoko pertsonak, sexuaren arabera.
Familia-errenta (2024) Gipuzkoako mapa
◄ gizonakPemakumeak ►
22.202
P10
13.017
30.865
P20
18.712
34.423
P25
21.128
37.426
P30
23.993
43.798
P40
30.847
50.982
P50
40.960
58.693
P60
51.205
69.220
P70
66.903
75.522
P75
75.335
82.678
P80
84.345
109.874
P90
106.061
139.689
P95
131.411
222.013
P99
221.442
Familiak, diru-sarrera nagusien hartzailearen sexuaren arabera.
Errenkada bakoitzeko balioa muga bat da: adibidez, P20 errenkadan, pertsonen edo familien % 20k zenbateko hori baino gutxiago jaso zuten; P50 mediana da. Bi grafikoek eskala bera dute. Iturria: Eustat.

Diru-sarrera guztien artean % 58,2 soldatak dira[24].

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[25][oh 2]. Udalerrian indizea 27 da, probintziakoaren (27,6; Gipuzkoako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,3 da, probintziakoaren (2,3; Gipuzkoako mapa) parean eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Eustatek beste adierazle bat ematen du[oh 1]: diru-sarrera txikienak dituzten familien % 20ren batez besteko errenta, handienak dituztenen % 20renaren ehuneko gisa adierazita; zenbat eta handiagoa izan, orduan eta berdinagoa da banaketa. 2024. urtean, udalerrian lehenengoek 15.610 euro jaso zuten batez beste, eta bigarrenek 137.502 euro; hau da, lehenengoen errenta bigarrenen % 11,4 zen[26] (Gipuzkoa osoan, % 11,3; udalerriko banaketa antzekoa da). Pertsonen errentari dagokionez, diru-sarrera txikienak dituzten biztanleen erdiak batez beste 10.636 euro jaso zuen, eta handienak dituzten erdiak 49.220 euro; lehenengoen errenta bigarrenen % 21,6 zen[27] (Gipuzkoa osoan, % 22).

Errentaren bilakaera
Errenta pertsonala
EuroakUrtea010.00020.00030.00040.00050.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaErrenta pertsonala: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Familia-errenta
EuroakUrtea10.00020.00030.00040.00050.00060.00070.00080.00090.00020132015201720192021202320. pertzentilaMediana80. pertzentilaFamilia-errenta: 20., 50. eta 80. pertzentilak
20. pertzentila, mediana eta 80. pertzentila.
Iturria: Eustat.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Azkoitia udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 5.518 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 56,9; gainerako % 43,1 inaktibo zeuden (erretiratuak % 52,4, beste inaktiboak % 31,3 eta ikasleak % 16,3).[28] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 7,4 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 59,7 zen eta emakumezkoena % 54,2; langabezia-tasa, aldiz, % 5,8 eta % 9,2 zen, hurrenez hurren.[28]

Okupatuen kopurua 5.017 zen 2023ean, 2021eko 4.838etik gora.[29] Emakumeek okupatuen % 46,6 osatzen dute, eta gizonek % 53,4.

5.017okupatu, 2023+% 3,7 2021etik
% 46,6emakumeak okupatuen artean
% 56,9jarduera-tasa, 2024
% 7,4langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 52,7
% 22,6
% 13,5
Okupatuak · % 52,7Langabeak · % 4,2Ikasleak · % 7,0Erretiratuak · % 22,6Beste inaktiboak · % 13,5
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Azkoitia, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak5.109% 52,72.709% 56,32.400% 49,2
Langabeak409% 4,2167% 3,5242% 5,0
Inaktiboak4.176% 43,11.939% 40,32.237% 45,8
Guztira9.694% 100,04.815% 100,04.879% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 59,6), industria (% 34,0), eraikuntza (% 5,3) eta nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 1,1).[29] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 33,3), ondoren hezkuntza (% 10,8) eta merkataritza (% 10,7) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Gipuzkoako mapa
% 34,0
% 59,6
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 1,1Industria · % 34,0Eraikuntza · % 5,3Zerbitzuak · % 59,6
Jarduera-adar zehatzak
Manufaktura-industria
% 33,3
Hezkuntza
% 10,8
Merkataritza
% 10,7
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 8,7
Eraikuntza
% 5,3
Jarduera profesionalak
% 5,3
Ostalaritza
% 4,9
Beste zerbitzu batzuk
% 3,4
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 3,1
Administrazio publikoa
% 3,1
Etxeetako jarduerak
% 2,6
Garraioa eta biltegiratzea
% 2,5
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 2,3
Informazioa eta komunikazioak
% 1,2
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 1,1
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 0,8
Ur-hornidura eta hondakinak
% 0,7
Higiezinen jarduerak
% 0,1
Erauzketa-industriak
% 0,0
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,0
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 49,7; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 35,0), eta oinarrizko okupazioak % 10,5.[30] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 54,9 eta emakumeen % 43,6).

% 35,0
% 49,7
% 10,5
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 35,0Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 49,7Oinarrizko okupazioak · % 10,5Ez dago jasota · % 4,8
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Azkoitia, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak1.755% 35,0794% 29,6961% 41,1
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak2.491% 49,71.471% 54,91.020% 43,6
Oinarrizko okupazioak529% 10,5280% 10,4249% 10,7
Ez dago jasota242% 4,8135% 5,0107% 4,6
Guztira5.017% 100,02.680% 100,02.337% 100,0

Okupatuen % 82,6 besteren konturako langileak dira, eta % 17,4 norberaren konturakoak.[31]

% 15,5
% 67,5
% 15,0
Norberaren kontura, langileak dituena · % 1,9Norberaren kontura, langilerik gabe · % 15,5Besteren kontura, finkoa/mugagabea · % 67,5Besteren kontura, aldi baterakoa · % 15,0
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Azkoitia, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura875% 17,4509% 19,0366% 15,7
Besteren kontura4.142% 82,62.171% 81,01.971% 84,3
Guztira5.017% 100,02.680% 100,02.337% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 87,8 estatuan jaio zen, eta % 12,2 atzerrian.[28] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 56,4 okupatuak dira, % 31,6 erretiratuak, % 6,8 ikasleak, % 2,6 langabeak eta % 2,5 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 55,3 okupatuak dira, % 22,8 bestelako inaktiboak, % 14,2 langabeak, % 5,1 ikasleak eta % 2,7 erretiratuak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 50,3 okupatuak dira, % 19,9 bestelako inaktiboak, % 19,6 erretiratuak, % 6,7 ikasleak eta % 3,5 langabeak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 37,0 bestelako inaktiboak dira, % 35,8 okupatuak, % 17,7 langabeak, % 6,9 ikasleak eta % 2,6 erretiratuak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 56,4
Okupatuak
% 55,3
% 2,6
Langabeak
% 14,2
% 6,8
Ikasleak
% 5,1
% 31,6
Erretiratuak
% 2,7
% 2,5
Beste inakt.
% 22,8
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 50,3
Okupatuak
% 35,8
% 3,5
Langabeak
% 17,7
% 6,7
Ikasleak
% 6,9
% 19,6
Erretiratuak
% 2,6
% 19,9
Beste inakt.
% 37,0
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 89,4 estatuan jaio zen, eta % 10,6 atzerrian.[30] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 53,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 32,6 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 9,1 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 64,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 20,1 oinarrizko okupazioetakoak eta % 8,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 44,2 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari dira, % 43,4 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial eta % 7,7 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 46,6 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 41,3 oinarrizko okupazioetakoak eta % 9,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 32,6
Goi eta erdi maila
% 8,2
% 53,6
Langile kualifikatuak
% 64,3
% 9,1
Oinarrizko okup.
% 20,1
% 4,7
Ez dago jasota
% 7,3
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 44,2
Goi eta erdi maila
% 9,7
% 43,4
Langile kualifikatuak
% 46,6
% 7,7
Oinarrizko okup.
% 41,3
% 4,8
Ez dago jasota
% 2,4
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egituran badira aldeak jatorriaren arabera.[32] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 52,0 industrian ari dira, % 39,3 zerbitzuetan eta % 7,7 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 45,7 industrian ari dira, % 33,8 zerbitzuetan, % 16,8 eraikuntzan eta % 3,7 nekazaritzan. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 82,5 zerbitzuetan ari dira, % 15,1 industrian; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 93,7 zerbitzuetan ari dira, % 6,3 industrian.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 0,9
Nekazaritza
% 3,7
% 52,0
Industria
% 45,7
% 7,7
Eraikuntza
% 16,8
% 39,3
Zerbitzuak
% 33,8
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 0,9
Nekazaritza
% 0,0
% 15,1
Industria
% 6,3
% 1,5
Eraikuntza
% 0,0
% 82,5
Zerbitzuak
% 93,7
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 142 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 1.149 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[33][oh 3]. Udalerriaren azalera 55,4 km² denez, NAE lurraldearen % 20,7 da[34]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 91,4 larre iraunkorrak (1.051 ha, 125 ustiategitan), % 6,5 arbolak (74,4 ha, 94 ustiategitan), % 1,8 lur goldagarria (20,3 ha, 90 ustiategitan), % 0,2 norberaren kontsumorako baratzeak (2,2 ha, 81 ustiategitan) eta % 0,1 berotegiak edo babes garai irisgarriak (1,7 ha, 7 ustiategitan)[oh 4].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
21%
79%
NAE · 1.149 ha (% 20,7)Gainerako azalera · 4.391 ha (% 79,3)
NAE, lur-erabileraren arabera
91%
Lur goldagarria · 20,3 ha (% 1,8)Larre iraunkorrak · 1.051 ha (% 91,4)Arbolak · 74,4 ha (% 6,5)Baratzeak · 2,2 ha (% 0,2)Berotegiak · 1,7 ha (% 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 1.527 behi, 4.176 ardi, 178 ahuntz, 81 txerri, 241 zaldi, 5.559 hegazti, 1.635 untxi eme (probintziako 2. kopururik handiena) eta 829 erlauntz (probintziako 2. kopururik handiena) zeuden[35][36].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 7.089 gidari zeuden erroldatuta: 4.138 gizon (% 58,4) eta 2.951 emakume (% 41,6)[37]. Biztanleen % 60,2 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 7.661 ibilgailuk osatzen zuten: 5.613 turismo, 525 furgoneta, 512 kamioi, 481 motozikleta eta 107 ziklomotor[37]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 477 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (455) gainetik eta Espainiakoaren (525) azpitik.

Turismoen batez besteko adina 12,7 urtekoa zen; turismoen % 8,8k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 8,4k 25 urte baino gehiago[37]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 62,8 diesel zen eta % 36,2 gasolinazko; 52 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 0,7; probintzian % 0,8). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 5,5k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 22,9k ez zuen etiketarik[oh 5].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
39%
32%
23%
0 etiketa · 89 (% 1,2)ECO · 330 (% 4,4)C etiketa · 2.970 (% 39,3)B etiketa · 2.442 (% 32,3)Etiketarik gabe · 1.733 (% 22,9)
Turismoak, adinaren arabera
9%
18%
28%
36%
8%
< 4 urte · 495 (% 8,8)4–8 urte · 1.026 (% 18,3)8–15 urte · 1.592 (% 28,4)15–25 urte · 2.026 (% 36,1)≥ 25 urte · 474 (% 8,4)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko hauteskundeetan Bildu alderdiak eskuratu zituen zinegotzi eta boto gehien, eta talde horren kide Pello Bastarrika hautatu zuten alkate.

2015eko hauteskundeetan Bilduk bi zinegotzi galdu zituen eta Eusko Alderdi Jeltzaleak hiru irabazi zituen, alderdirik bozkatuena bihurtuz eta gehiengo osoa eskuratuz. Horren ondorioz, EAJko Javier Zubizarreta hautatu zuten alkate.

2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EAJk 2.717 boto. EH Bilduk 2.194 boto. PSE-EEk 465 boto. Azkoitiko independenteek (Azkoitia bai)[38] 369 boto. PPk 105 boto.[39] Javier Zubizarreta (EAJ) izendatu zuten alkate berriro.[40]

Azkoitiko udalbatza
Alderdia 2015 2019
Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
9 / 17
2.901 (% 50,01)
8 / 17
2.717 (% 46,44)
Euskal Herria Bildu
6 / 17
1.946 (% 33,55)
7 / 17
2.194 (% 37,50)
Irabazi -> Ahal Dugu
1 / 17
442 (% 7,62)
1 / 17
369 (% 6,31)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
1 / 17
386 (% 6,65)
1 / 17
465 (% 7,95)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.eus webgunean
Grafiko hau ezin da une honetan ikusi, software arazo bat dela eta. Lanean ari gara ahalik eta lasterren grafikoak berriro erakutsi ahal izateko.

Alkateen zerrenda

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Roman Sudupe 1979 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea
Ramon Unanue 1987 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea
Nerea Zubizarreta 1995 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea
Asier Aranbarri 2003 2011 Euzko Alderdi Jeltzalea
Pello Bastarrika 2011 2015 Bildu
Javier Zubizarreta 2015 2023 Euzko Alderdi Jeltzalea
Ana Azkoitia 2023 Jardunean Euzko Alderdi Jeltzalea
Zubieta dorretxea

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Barriken iturria.

Azkoitiko hirigune historikoa, 2005eko urtarrilaren 25an, Eusko Jaurlaritzak kultura ondasun izendatu zuen, monumentu multzo sailkapenarekin.[41]

Hauek dira monumentu multzo izendatutako gunearen mugak: Santa Klara komentuko ekialdeko baratzea eta ipar-ekialdeko atzealdea; Santa Klara kalearen atzealdea (59. zenbakitik 35.era); kale bereko iparreko lerrokatzea (33. zenbakitik 1.era); Balda dorretxearen atzealdea; Inazio Iriarte Margolaria kalearen iparraldeko lerrokatzea; Floreaga jauregiko atzealdea, Aizkibel kaleraino; Aizkibel kaleko kalezulotik Aingeru kalera eta Altuna Portu etxeko atzealdera. Altuna Portu etxeko atzealdea; Urola ibaiaren hegoaldeko ertza; Jausoro etxea eta San Jose ermita; Urola ibaiaren eskuinaldea edo hegoaldea, gainean dagoen Udal Merkatua barne hartuta, Santa Klararen komentuko baratzearen ekialdeko muturreraino.[41]

Herritik kanpo Izarraizko Estazio Megalitikoa eta Iruarrietako Estazio Megalitikoa daude.

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Sakontzeko, irakurri: «Urolaldeko hizkera»
Azkoitiako hiztunen testigantzekin osatutako bideoa, Euskal Herriko Ahotsak[42] proiekturako egina, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Herriko hizkera edo Azkoittiko euskerie, hau Urolaldeko hizkeraren[43][44] barnean dago eta era berean erdialdeko euskara edo gipuzkera eta mendebaleko euskara edo bizkaieraren arteko euskalki mota bat da, erdialdeko euskararenparte bada ere, hizkera honetan sakonagoa baita mendebaleko euskararen eragina. Eremu lauagoa delako eta, batez ere, Eibar-Elgoibar aldeko industriak eraginda, estuagoa eta sarriagoa izan da hartu-emana. Lexikoan azaltzen da argien lotura, baina lexikoan ez ezik, hizkuntzaren beste sail batzuetan ere ageri da mendebaleko euskararen eragina Urolaldean.

2016an herritarren %76,91 euskalduna zen.[7]

Erraldoi eta buruhandiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

"Kontzejupe" Azkoitiko erraldoi eta buruhandien konpartsak herriko festetan erraldoi eta buruhandien kultura sustatzea eta zabaltzea du xede.

San Jose ermita

Azpiegiturak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kultura azpiegitura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Bizkargi Musika eta Dantza Eskola[45]
  • Torre Zuri Erakusketa aretoa[46]
  • Kultur etxea[47]
  • Baztartxo antzokia[48]
  • KZ gunea[49]
  • Aizkibel udal liburutegia[50]
Udal merkatua

Kirol instalazioak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Zubi Aurre Kiroldegia[51]
  • Gurea udal pilotalekua[51]
  • Txerloia futbol zelaia[51]
  • Tenisa[52]

Gazteak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Abarketatxo ludoteka[53]
  • Artxamendi topalekua[54]
  • Gazte informazio bulegoa[55]

Gizarte zerbitzuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  • Eguneko zentroa[56]
  • San Jose Fundazioa[56]
  • Plaza Ondo jubilatu elkartea[56]

Azkoitiar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Mariano Juaristi Mendizabal, Atano III.a azkoitiarra (1904-2001), sekula izan den esku huskako pilotari onenetakoa.

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. 1 2 INEk eta Eustatek metodologia desberdinak erabiltzen dituzte errenta kalkulatzeko, eta, horregatik, haien zifrak ez dira zuzenean alderagarriak. INEren Etxeguneen Errentaren Banaketaren Atlasak etxegune bakoitzaren errenta haren kide guztien artean banatzen du, adingabeak barne, eta haren P80/P20 zatidura kontsumo-unitateko errentaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura da (zenbat eta handiagoa, orduan eta desberdintasun handiagoa). Eustatek, berriz, 18 urteko eta gehiagoko pertsona bakoitzaren errenta eta familia bakoitzarena neurtzen ditu, eta haren 20/80 ratioak diru-sarrera txikienak dituzten % 20ren batez besteko errenta handienak dituztenen % 20renarekin alderatzen du, ehunekotan (zenbat eta handiagoa, orduan eta berdintasun handiagoa).
  2. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  3. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  5. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. 1 2 Euskaltzaindia. (PDF) 140. arauaː Gipuzkoako herri-izendegia. .
  5. ↑ Robert Lawrence Trask: The history of Basque, Routledge, 1997. Ikus 337. orrialdea.
  6. 1 2 «Agiñaga auzoa 1934an» Goiberri 2013-05-17 (kontsulta data: 2026-08-29).
  7. 1 2 3 «Web Eustat. Azkoitiako datu estatistikoak» eu.eustat.eus (kontsulta data: 2020-04-05).
  8. ↑ Población por sexo, edad (grupos quinquenales) y nacionalidad (española/extranjera). .
  9. ↑ «Euskal AEko hazkunde begetatiboa, lurralde eremuka. 1975 - 2023-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-29).
  10. ↑ «Euskal AEko jaiotza biziak, lurralde-eremuen eta sexuaren arabera. 1996 - 2024-PxWeb» PxWeb (kontsulta data: 2026-07-30).
  11. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Gipuzkoa.tab.
  12. ↑ Eustat, «Biztanleria jaioterriaren arabera», Jaioterria - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  13. ↑ Eustat, «Biztanleria nazionalitatearen herrialde-taldearen arabera», Nazionalitatea - Euskal Autonomia Erkidegoa - udalerriak.tab.
  14. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Gipuzkoa.tab.
  15. 1 2 3 4 5 6 «Etxebizitzen parkea» Biztanleriaren eta etxebizitzen errolda. Etxebizitzak (Eustat).
  16. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak erabilera-intentsitatearen arabera (kontsumo elektrikoa)» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  17. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  18. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  19. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  20. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  21. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Gipuzkoa.tab.
  22. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren pertzentilak EUSTAT.tab.
  23. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren pertzentilak EUSTAT Gipuzkoa.tab.
  24. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Gipuzkoa.tab.
  25. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  26. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta familiarraren adierazleak EUSTAT.tab.
  27. ↑ Eustat, «Pertsona- eta familia-errentaren estatistika», Errenta pertsonalaren adierazleak EUSTAT.tab.
  28. 1 2 3 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y relación con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  29. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y actividad económica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  30. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y ocupación (agregada) (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  31. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  32. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  33. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  34. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q793934.
  35. ↑ Eustat, «Nekazaritza-ustiategietako abelburuak, udalerriaren eta espeziearen arabera». Datuak: EUSTAT abeltzaintza.tab (Wikimedia Commons).
  36. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  37. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Gipuzkoa.tab (Wikimedia Commons).
  38. ↑ (Ingelesez) Berria.eus. «Udal eta foru hauteskundeak» Berria (kontsulta data: 2020-04-05).
  39. ↑ www.euskadi.eus (kontsulta data: 2020-04-05).
  40. ↑ «Javier Zubizarreta, berriz ere Azkoitiko alkate» Urola Kostako Hitza 2019-06-15 (kontsulta data: 2020-04-05).
  41. 1 2 [http://www.euskadi.net/cgi-bin_k54/ver_e?CMD=VERDOC&BASE=B03D&DOCN=000059923&CONF= config/k54/bopv_e.cnf Izendapena EHAAn][Betiko hautsitako esteka]
  42. ↑ «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-06-11).
  43. ↑ «Azkoitia - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-05-30).
  44. ↑ «Urolaldekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-05-30).
  45. ↑ «Bizkargi Musika eta Dantza Eskola» azkoitia.eus (kontsulta data: 2020-04-05).
  46. ↑ «Torre Zuri Erakusketa Aretoa» azkoitia.eus (kontsulta data: 2020-04-05).
  47. ↑ «Kultur Etxea» azkoitia.eus (kontsulta data: 2020-04-05).
  48. ↑ «Baztartxo Antzokia» azkoitia.eus (kontsulta data: 2020-04-05).
  49. ↑ «KZGunea» azkoitia.eus (kontsulta data: 2020-04-05).
  50. ↑ «Aizkibel Udal Liburutegia» azkoitia.eus (kontsulta data: 2020-04-05).
  51. 1 2 3 https://azkoitia.eus/udala/sailak/kirola/azpiegiturak
  52. ↑ TXERLOIA TENIS KLUBA. (kontsulta data: 2020-04-05).
  53. ↑ «Hasiera» www.gazteriazkoitia.eus (kontsulta data: 2020-04-05).
  54. ↑ «Hasiera» www.gazteriazkoitia.eus (kontsulta data: 2020-04-05).
  55. ↑ «Hasiera» www.gazteriazkoitia.eus (kontsulta data: 2020-04-05).
  56. 1 2 3 «Azpiegiturak - Azkoitiko Udala» azkoitia.eus (kontsulta data: 2020-04-05).

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Azkoitia&oldid=11838503"(e)tik eskuratuta