Goñerri

Goñerri
Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Azantza kontzejua, Mortxe mendiaren azpian
Bandera Armarria
Kokapena
Herrialdea	Euskal Herria
Lurraldea	Nafarroa Garaia
Merindadea	Lizarra
Eskualdea	Ibarrak (Iruñerria)
Administrazioa
Estatua	Espainia
Erkidegoa	Nafarroa
Barrutia	Lizarra
Izen ofiziala	Val de Goñi / Goñerri
Posta kodea	31172
INE kodea	31118
Herritarra	goñerritar, goñibartar
Geografia
Koordenatuak	42°49′56″N 1°53′16″W
Azalera	42,23 km²
Garaiera	615-1264 metro
Distantzia	34,8 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria	166 (2025:  −6)
69 (%41,6)   (%58,4) 97
Dentsitatea	0,04 bizt/km²
Euskara
Eremua	eremu mistoa
Euskaldunak	% 19.9 + % 16.7 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera	%

Goñerri edo Goñibar Euskal Herriko udalerri eta ibar bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Lizarrako merindadean eta Iruñerria eskualdeko Ibarrak azpieskualdean dago, Iruñea hiriburutik 34,8 kilometrora. Altuera 615 eta 1264 metro artekoa da, eta 42,23 km²-ko azalera hartzen du. 166 biztanle zituen 2025. urtean. Izena kontzeju nagusitik datorkio: Goñi.

Goñerri Nafarroako ibar zaharrenetakoa da. Izan ere, XIV. mendean, "Bortz Iriak" izeneko administrazio-erakunde bakarra osatzen zuen, hura osatzen zuten herrien kopuruari erreferentzia eginez, eta gaur egun arte ez da aldatu. Izen horrek iraun ez duen arren, Goñitarren leinuak, Teodosio Goñikoaren ondorengoek eta Nafarroako Erresumako familia noble garrantzitsuenetako batek egin du. Ibarra −teknikoki ez da ibarra, ez baitu inolako ibaik zeharkatzen− Andia mendilerroan dago, ordoki txiki emankor batean, baina inguruko gainerako herriekiko altuera handian. Horrela, Urdotz Euskal Herriko bigarren herririk altuena da, Abaurregainaren atzetik bakarrik. Batez bertzeko altuera handia duenez, ibarra inguratzen duten mendiak ere oso garaiak dira, eta paisaia bereziak eskaintzen dituzte.

Bertako biztanleak goñerritarrak edo goñibartarrak dira. Ibarburua Aizpun kontzejua da, non udaletxea da.

Izena

Goñerri edo Goñibar beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

• gaztelaniaz: Valle de Goñi
• nafar erromantzez edo aragoieraz: Val de Goñi

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

• Goynnerri (1269)
• Cinquo Villas (1366)
• Las Cinco Villas de Goñi (1401)
• Gony (1587)
• Valle de Goñi (1829)
• Goñibar (1926)
• Goñerri (2005)

Etimologia

Goñerri Goñi (kontzejuetako baten izena) eta erri (herri) elkartzetik dator. Bere aldetik, Goñibar izen bera eta ibar (haran) elkartzetik dator.

Goñi izena jatorriz iluna eta zalantzazkoa da. Mikel Belaskoren arabera, izena inguruko gainerako herriekiko (Ollaran) altuera handian kokatzeagatik azalduko litzateke, batez ere Arteta (Goñi aurreko herria) eta Goñi beraren arteko altueragatik. Hemen "goi" hitza ere sartuko litzateke.

Jatorrian, Goñik gainerako herrietan zuen eragina zela eta, Goñerri bezala ezagutzen zen, ondoren erromantzera Terra de Goñi bezala egokitu zena. Izen hori ondo egokitzen zaio lurrari, teknikoki ez baita ibar bat, ordoki txiki bat baizik. Geroago, Bortz Iriak edo Cinco Villas izenez ezagutua izan zen (erromantzerako egokitzapena), baina izen hori Bortziriak edo Bostiriak izenez ere hartu zuten bost herrik osatutako beste lurraldeetan ez bezala, Goñin izen horrek ez zuen iraun Aro Modernotik aurrera.

Ondoren, inguruko lurraldeekiko asimilazioa zela eta, "ibarra" deitu zioten faltsuki, eta Goñibar eta Val de Goñi aldaerak sortu ziren. 2025era arte, udalerri ofizialaren izena Goñi bertzerik ez bada ere, gaztelaniaz Valle de Goñi esaten zaio, eta euskaraz Goñerri eta Goñibar, baina lehenengoa gailentzen da, zehatzagoa dena eta jatorrizko aldaera. Urte hartatik aurrera, ofizialak dira euskarazko Goñerri eta gaztelaniazko Val de Goñi formak.

Ezaugarriak

Armarria

Goñerriko armarriak honako blasoi hau du:

«

Hondo gorri batez eta aurrean urrezko hiru eraztunak.

»

Mende bat baino gehiagoz, 1840tik 1953ra bitartean, gurutze bat erabili zuten armarri gisa, Goñiko jauregiko armarriei erreferentzia eginez, zalantzarik gabe. 1953tik aurrera, kontsignatutakoetara itzuli ziren, historikoki dagozkienak.

Bandera

Goñerriko banderak Goñerriko armarria dauka hondo gorri baten gainean. Armarriak kasket bat du gainean.

Geografia

Lizarrako merindadearen ipar-ekialdean dago, Nafarroako Mendialdean.

Inguru naturala eta kokapena

Ibarra Andia eta Sarbil mendilerroen artean dago. Artazulgo eta Lebrongo errekek beren udal-mugartea ureztatzen dute, eta horiek Arakil ibaira isurtzen dira. Ibarburua, Aizpun, Lebron errekaren eskuineko ertzean dago, Andimendiren oinean. Herriaren iparraldea oso menditsua da, bertan baitaude Andia eta Sarbil mendilerroak, 929 eta 1264 metro bitarteko altuerak dituztenak.

Klima eta landaredia

Inguruko klima subatlantikoa da, eta altitudeak asko baldintzatzen du. Urteko batez besteko tenperatura 6 eta 10º C artekoa da, eta urteko prezipitazioen indizea 1200 eta 1400 mm artekoa. Urtean 120 eta 160 egun artean izaten dira, eta horiek hilabete guztietan izaten dira. Ebapotranspirazio potentzialaren indizea 550 eta 600 mm artekoa da.

Bertako klima fresko eta hezea dela eta, pagadiek hartzen dute baso-azaleraren zatirik handiena, eta, kota ez hain altuetan, hariztiek. Faunari dagokionez, animalia basatiak nekez aurki daitezke, hala nola basurdeak, azeriak edo otsoak.

Estazio meteorologikoa

Goñerrin estazio meteorologiko bat dago Azantza kontzejuan, itsasoaren mailatik 828 metrora, Nafarroako Gobernuak 1988an jarritako estazio meteorologikoa dago.

Datu klimatikoak (Azantza, 1988-2021)
Hila	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtekoa
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C)	15.0	19.0	22.0	26.0	28.0	37.0	34.0	37.0	32.0	26.0	19.0	15.0	37
Batez besteko tenperatura maximoa (°C)	6.1	6.7	10.0	12.9	16.5	21.5	24.1	24.3	20.3	15.2	9.1	6.9	14.5
Batez besteko tenperatura (ºC)	3.8	4.1	6.7	9.3	12.4	16.8	18.9	19.2	16.1	12.0	6.9	4.6	10.9
Batez besteko tenperatura minimoa (°C)	1.4	1.5	3.4	5.7	8.3	12.1	13.8	14.0	11.8	8.8	4.8	2.3	7.3
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C)	-7.0	-9.0	-12.0	-1.0	1.0	4.0	6.0	7.0	3.0	-1.0	-4.0	-6.0	-12
Batez besteko prezipitazioa (mm)	101.6	86.7	82.9	97.3	76.2	59.4	36.0	35.7	55.1	87.3	114.1	102.4	934.7
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm)	68.0	58.0	74.0	110.0	58.0	49.5	128.0	75.0	84.5	46.0	61.0	90.0	128.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm)	13.0	11.5	11.6	13.1	10.6	7.2	5.0	4.9	7.5	10.7	13.5	12.4	121.0
Elur egunak (≥ 1 mm)	3.8	4.7	3.1	1.6	0.1	0.0	0.0	0.0	0.0	0.2	1.6	3.1	18.0
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua

---

---

Banaketa

Goñerrik 5 kontzeju ditu:

• Aizpun (ibarburua)
• Amunarritz
• Azantza
• Goñi
• Urdotz

Historia

Bere herriek, XIV. mendean, "Bortz Iriak" izeneko entitate administratiboa osatzen zuten. Goñi, Aizpun eta Urdozko jaun-errentak eta jurisdikzio baxu eta ertaina betiko laga zituen Joan II.ak 1462an, baina lekuak berak berritu ziren, jaurerriko titularrari 700 dukat ordainduz 1543an.

Tibalt I.a Nafarroakoak, 1253an, bere Amunarrizko bilauen prestazioak foruen bidez berregokitu zituen, Joan II.aren asmoak beaumontarren aurka defendatzean herriak jasandako hondamendiak zirela eta. Errege horrek kaparetasun pribilegio kolektiboa eman zion 1457an, eta 1470ean, berriz, salbuespen arrunt oro. Azantza hiribildua Karlos II.a Nafarroakoak dohaintzan eman zien 1385ean bere iloba Karlos Beaumontekoa eta bere ondorengoei.

Iberiar Penintsulako gerrapean, Xabier Minak bolbora fabrika bat ezarri zuen Santa Kiteria baselizan, eta frantziarrek erre eta suntsitu egin zuten. Horrela jarraitzen zuen 1850ean, gero berreraiki egin zen.

XIX. mendearen lehen erdialdera arte, haranaren jurisdikzioa Lizarrako alkate arruntak zuen. Gainera, leku bakoitzak bere justiziak zituen, Aizpunen, Azantzan eta Goñin txandaka izendatzen zirenak etxeen artean; Amunarritzen eta Urdotzen, berriz, herritarren artean aukeratzen ziren. 1835-1845eko Udal erreformen ondoren, ibarra udalerri bakar gisa geratu zen, bortz herri berdinekin. 1850ean biltzarra Urdotzen biltzen zen. Bortz lekuetako bakoitzak eskola bat zuen, eta bertako maisua Udalako idazkaria zen aldi berean. Gainera, ibar osoan irin-errota bakarra zegoen, harri bakarrekoa, eta bideak tokikoak ziren eta egoera txarrean zeuden.

1907ko urtarrilaren 24an Landa Kutxa nekazaritza-kooperatiba sortu zen. Lan Ministerioak 1945eko uztailaren 12an onartu zuen eta 1960an 98 bazkide bildu zituen.

Demografia

166 biztanle zituen 2025. urtean Goñerrik.

1842	1857	1860	1877	1887	1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2011	2021
831	981	989	888	835	839	814	827	800	718	653	650	496	305	228	207	195	192	165

Oharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.

Biztanleria-piramidea 2025 Guztira: 97 gizon, 69 emakume
% Gizonak Adina Emakumeak % 0.00   100+   0.00 0.00   95-99   0.00 2.06   90-94   4.35 1.03   85-89   4.35 4.12   80-84   4.35 11.34   75-79   4.35 8.25   70-74   11.59 8.25   65-69   10.14 10.31   60-64   5.80 7.22   55-59   11.59 8.25   50-54   7.25 12.37   45-49   7.25 1.03   40-44   2.90 6.19   35-39   2.90 5.15   30-34   4.35 2.06   25-29   7.25 10.31   20-24   2.90 0.00   15-19   1.45 1.03   10-14   2.90 1.03   5-9   1.45 0.00   0-4   2.90
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística

Hazkunde begetatiboa

Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Batez besteko adina

Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 27,1 udalerri berean jaioak ziren, probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 5,4 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 4,2 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroako mapa

Udal

Prob

Udalerri berean · % 27,1Probintzia berean · % 63,3Beste erkidegoa · % 5,4Estatutik kanpo · % 4,2

Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 7 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 71,4). Jaiotza herrialde nagusiak Txile, Dominikar Errepublika, Herbehereak dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka

Amer

Euro

Amerika · % 71,4Europa · % 28,6

Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera

◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►

1

Txile

1

1

Argentina

0

0

Dominikar Errepublika

1

0

Ekuador

1

0

Frantzia

1

0

Herbehereak

1

Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 149 etxebizitza zeuden: 80 (% 53,7) nagusiak eta 69 (% 46,3) ez-nagusiak. INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 2 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 30 plazarekin (15 plaza etxebizitzako).

149etxebizitza

80etxegune

2etxebizitza turistiko (2026) Nafarroako mapa

Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa

80

69

Etxebizitza nagusia (80)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (69)

Guztira 80 etxegune zeuden, eta horietatik 40 (% 50,0) pertsona bakarrekoak ziren.

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 140

2 pertsona19

3 pertsona11

4 pertsona8

5 edo gehiago2

Hezkuntza-maila

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 164 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 35,4 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 32,3; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 25,6; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 6,7. Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 30,4 zen 2021ean eta % 35,4 2024an; beraz, 5,0 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 7,0 izatetik % 6,7 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 37,5 ziren, eta gizonen artean % 34,0; 3,5 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 6,3 eta gizonen % 7,0 ziren.

164biztanle 15 urte edo +, 2024

% 35,4goi-mailako ikasketak+5,0 puntu 2021etik mapa

% 6,7lehen hezkuntza edo gutxiago−0,3 puntu 2021etik mapa

% 25,6

% 32,3

% 35,4

Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 6,7Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 25,6Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 32,3Goi-mailako ikasketak · % 35,4

Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroako mapa

Sexuaren araberako banaketa

15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Val de Goñi/Goñerri, 2024

Ikasketa-maila	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Goi-mailako ikasketak	58	% 35,4	34	% 34,0	24	% 37,5
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa	53	% 32,3	37	% 37,0	16	% 25,0
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)	42	% 25,6	22	% 22,0	20	% 31,3
Lehen hezkuntza edo gutxiago	11	% 6,7	7	% 7,0	4	% 6,3
Guztira	164	% 100,0	100	% 100,0	64	% 100,0

Urtez urteko bilakaera

Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Val de Goñi/Goñerri, 2021–2024

Urtea	Goi-mailakoak	Batx. / erdi LH	DBH	Lehen H. edo gutx.	15 urte edo +
2021	% 30,4	% 36,1	% 26,6	% 7,0	158
2022	% 33,3	% 33,9	% 26,2	% 6,5	168
2023	% 32,9	% 34,1	% 26,3	% 6,6	167
2024	% 35,4	% 32,3	% 25,6	% 6,7	164

500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Ekonomia

Goñerriko ekonomia oso mugatua da, biztanle gutxi dituenez, bertako biztanleen adina gehitu behar baitzaio, eta horietako asko erretiratuta daude. Goñerriko ekonomiaren eragile nagusia nekazaritza da; izan ere, udalerriak eremu zabalak ditu nagusiki garia ereiteko, baita sasoiko beste barazki batzuk ere. Turismoak ere badu bere eragina landetxe moduan. Udal titulartasuneko hotel bat dago. Gainerako jarduerak udalerritik kanpo egin behar direnez, bertako biztanleek Iruñerrira jaitsi behar dute.

Diru-sarrerak

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 28.117 euro-koa zen, probintziako altuena, eta etxegune bakoitzeko 54.911 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 35.285 euro zen. Errenta gordina 33.018 euro-koa izan zen pertsonako, probintziako altuena.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 39,5. Gainerako iturriak: pentsioak (% 23,1), beste diru-sarrerak (% 31,8), langabezia-prestazioak (% 1,8), beste prestazioak (% 3,9).

40%

23%

32%

Soldata · % 39,5Pentsioak · % 23,1Langabezia · % 1,8Beste prestazioak · % 3,9Beste sarrerak · % 31,8

Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da. Udalerrian indizea 33,9 da, probintziakoaren (30,4; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (31,9) gainetik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,9 da, probintziakoaren (2,6; Nafarroako mapa) gainetik eta Espainiakoaren (2,6) gainetik.

Jarduera ekonomikoa

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Val de Goñi/Goñerri udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 94 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 57,7; gainerako % 42,3 inaktibo zeuden. Aktiboen artean, langabezia-tasa % 8,5 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 59,0 zen eta emakumezkoena % 55,6; langabezia-tasa, aldiz, % 3,4 eta % 17,1 zen, hurrenez hurren.

Okupatuen kopurua 86 zen 2023ean, 2021eko 74etik gora. Emakumeek okupatuen % 38,4 osatzen dute, eta gizonek % 61,6.

86okupatu, 2023+% 16,2 2021etik

% 38,4emakumeak okupatuen artean

% 57,7jarduera-tasa, 2024

% 8,5langabezia-tasa, 2024

16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)

% 52,8

% 42,3

Okupatuak · % 52,8Langabeak · % 4,9Inaktiboak · % 42,3

16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Val de Goñi/Goñerri, 2024

Egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Okupatuak	86	% 52,8	57	% 57,0	29	% 46,0
Langabeak	8	% 4,9	2	% 2,0	6	% 9,5
Inaktiboak	69	% 42,3	41	% 41,0	28	% 44,4
Guztira	163	% 100,0	100	% 100,0	63	% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 57,0), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 24,4), industria (% 14,0) eta eraikuntza (% 4,7).

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroako mapa

% 24,4

% 14,0

% 57,0

Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 24,4Industria · % 14,0Eraikuntza · % 4,7Zerbitzuak · % 57,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 57,0; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 18,6), eta oinarrizko okupazioak % 15,1. Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 58,5 eta emakumeen % 54,5).

% 18,6

% 57,0

% 15,1

% 9,3

Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 18,6Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 57,0Oinarrizko okupazioak · % 15,1Ez dago jasota · % 9,3

Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Val de Goñi/Goñerri, 2023

Okupazioa	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak	16	% 18,6	8	% 15,1	8	% 24,2
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak	49	% 57,0	31	% 58,5	18	% 54,5
Oinarrizko okupazioak	13	% 15,1	9	% 17,0	4	% 12,1
Ez dago jasota	8	% 9,3	5	% 9,4	3	% 9,1
Guztira	86	% 100,0	53	% 100,0	33	% 100,0

Okupatuen % 74,4 besteren konturako langileak dira, eta % 25,6 norberaren konturakoak.

% 25,6

% 74,4

Norberaren kontura · % 25,6Besteren kontura eta beste egoera bat · % 74,4

Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Val de Goñi/Goñerri, 2023

Lan-egoera	Guztira	%	Gizonak	%	Emakumeak	%
Norberaren kontura	22	% 25,6	15	% 28,3	7	% 21,2
Besteren kontura	64	% 74,4	38	% 71,7	26	% 78,8
Guztira	86	% 100,0	53	% 100,0	33	% 100,0

Lehen sektorea

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 39 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 2.757 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten. Udalerriaren azalera 42,2 km² denez, NAE lurraldearen % 65,3 da. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 68,5 larre iraunkorrak (1.888 ha, 23 ustiategitan), % 31,5 lur goldagarria (868 ha, 36 ustiategitan), arbolak (0,58 ha, ustiategi batean) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,55 ha, 18 ustiategitan).

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)

NAE udalerriaren azaleran

65%

35%

NAE · 2.757 ha (% 65,3)Gainerako azalera · 1.466 ha (% 34,7)

NAE, lur-erabileraren arabera

31%

68%

Lur goldagarria · 868 ha (% 31,5)Larre iraunkorrak · 1.888 ha (% 68,5)Arbolak · 0,58 ha (< % 0,1)Baratzeak · 0,55 ha (< % 0,1)

Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 1.044 behi eta 90 ardi eta ahuntz zeuden.

Ibilgailu-parkea

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 106 gidari zeuden erroldatuta: 72 gizon (% 67,9) eta 34 emakume (% 32,1). Biztanleen % 63,9 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 196 ibilgailuk osatzen zuten: 114 turismo, 30 furgoneta, 25 kamioi, 13 motozikleta eta 1 ziklomotor. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 687 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 15,3 urtekoa zen; turismoen % 5,3k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 17,5k 25 urte baino gehiago. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 70,5 diesel zen eta % 28,4 gasolinazko; 2 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,1; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 1,1k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 48,9k ez zuen etiketarik.

Ibilgailu-parkea (2025)

Ingurumen-etiketa

21%

29%

49%

0 etiketa · 2 (% 1,1)C etiketa · 39 (% 20,5)B etiketa · 56 (% 29,5)Etiketarik gabe · 93 (% 48,9)

Turismoak, adinaren arabera

9%

22%

46%

18%

< 4 urte · 6 (% 5,3)4–8 urte · 10 (% 8,8)8–15 urte · 25 (% 21,9)15–25 urte · 53 (% 46,5)≥ 25 urte · 20 (% 17,5)

Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

Udaletxea

Udaleko idazkaria Abartzuza, Jaitz eta Deierriko idazkari ere bada. Udalak alkatea eta lau zinegotzi dauzka.

• HELBIDEA: San Andres kalea z/g (Aizpun kontzejua)

Udal hauteskundeak

2007an Agrupación Independiente Valle de Goñi (AIVG) taldeko José Ignacio Preboste Goñi aukeratu zuten alkate. Udaleko bost zinegotziak lortu zituen. Baliogabeko botoak hiru izan ziren (emandako guztien %2,88) eta hamalau boto zuri (%13,86). Abstentzioa %44,97koa izan zen.

Goñerriko Udala 2007

Alderdia	Botoak	Aukeratua?
Jose Ignacio Preboste Goñi (AIVG)	59	Bai
Felix Asiain Ollo (AIVG)	34	Bai
Gumersindo Indurain Cobos (AIVG)	28	Bai
Ana Jesus San Roman Armendaritz (AIVG)	19	Bai
Andres Gorospe Esain (AIVG)	18	Bai

2011n aurreko agintaldian zinegotzi izandako Gumersindo Indurain Cobos bihurtu zen alkate, aurkeztu zen zerrenda bakarraren izenean; 2011n taldearen izena Independientes Valle de Goñi izan zen eta berriro ere bost zinegotziak lortu zituen.

Alkateak

Hauek izan dira Goñiko azken alkateak:

Alkatea	Agintaldi hasiera	Agintaldi amaiera	Alderdia
	1979	1983
	1983	1987
	1987	1991
	1991	1995
	1995	1999
	1999	2003
	2003	2007
Jose Ignacio Preboste Goñi	2007	2011	Agrupación Independiente Valle de Goñi
Gumersindo Indurain Cobos	2011	2015	Independientes Valle de Goñi
	2015	2019
Gumersindo Indurain Cobos	2019	Jardunean	Independientes Valle de Goñi

Kultura

Euskara

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Goñerriko herri guztiak sailkatu zituen, hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.

Koldo Zuazok, 2010ean, Goñerri ez-euskal-eremuan sailkatu zen.

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da Oltzako hizkeran. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, Goñerriko mintzaira zaharrak hiztun gaberik dakite.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Goñerri eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, euskarak eskubide batzuk ditu. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %1,99k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 2,03 eta 2018n % 2,80k.

Elezaharrak

Teodosio Goñikoa bere gurasoak hiltzen

Teodosio Goñikoaren kateak, Aralarren

Artikulu nagusia: «Teodosio Goñikoa»

Teodosio Goñikoaren edo Goñiko buruzagiren kondairak VIII. mendean Goñi kontzejuan jaiotako antzinako noble baten istorioa kontatzen du. Teodosio gerrara abiatu zen, bere emazte gaztea, Kostantza Butroekoa, eta bere gurasoak, zaharrak, etxean utzirik. Emakumeak, aita-amaginarrebei begirune handia zienez, jauregian jarri zituen, eta jauregiburuko gelan lo egiten ere utzi zien. Egun batean, Teodosio gudu-zelaitik itzultzean, Errotabidean (Goñitik gertuko leku batean) aurkitu zen deabrua ermitau faltsuz mozorrotuta zuela. Esan zion emazteak morroi batekin engainatzen zuela. Haserre bizian, zalduna etxera iritsi zen ilunabarrean, eta, bi pertsona ohean etzanda ikustean, hil egin zituen, benetan bere gurasoak zirela konturatu gabe.

Gudaria bere akatsaz konturatu zen kalera irten eta elizatik bueltan zetorren emaztearekin topo egin zuenean. Izututa eta damututa, bere krimena aitortu zion Goñiko apaizari, eta honek Iruñeko gotzainarekin konfesatzeko agindu zion. Azken honek Erromara bidali zuen, aita santuaren absoluzioa eskatzera, Teodosiok egin zuen bezala. Aita Santuak penitentziatzat jartzen du bere aberria, etxea eta emaztea uztea, eta mendietako bakarlekuetan barrena ia biluzik erromes ibiltzea, gorputzari hertsirik zeramatzan kateak hautsi arte.

Egun batean, Aihedu mendian (Goñi eta Andimendi artean) zebilela, katearen katebegi bat hautsi zen. Eskerrak emateko, Teodosiok Done Mikelen omenezko baseliza bat eraiki zuen, gaur egun ere zutik dirauena. Bertatik, Teodosio Aralar mendilerrora joan zen, non penitentziaren amaiera gertatu zen. Han bazen herensuge bat leize batean bizi zena eta inguruko artzain eta baserritarrei erasotzen ziena. Larraungo biztanleek erabaki zuten urtean pertsona bat eskaintzea herensugeari, honek besteei eraso ez ziezaien. Teodosiok, Aralarretik noraezean, zorigaiztokoa aurkitu zuen, eta bere bizitza eskaini zuen pertsona harena salbatzeko. Herensugea penitentziagileari agertu zitzaionean eta hura irentsiko zuela mehatxatu zuenean, Teodosiok San Migel goiaingeruari agindu zion bere burua, "Done Mikelek balio dit!" oihukatuz. Une hartan, zalaparta handi baten artean, goiaingerua agertu zen, eta, bere buruaren gainean gurutzea erakutsiz, dragoia garaitu eta hil egin zuen, "Nor Jaungoikoa bezala!" oihukatuz. Salbatu ondoren, Teodosiok Done Mikel in Excelsis santutegia herensugea bizi zen leizearen gainean altxatzea agintzen du, inor ez dadin berriro sartu. Han bizi izan zen bere egunak amaitu arte Kostantza andrearekin, bere emaztearekin, "bere gurtzan aritzen ziren apaizentzako etxeak eta etxebizitzak eraikitzen...".

Jaiak

Goñiko jaiak ekaineko bigarren asteburuan ospatzen dira.

Ondasun nabarmenak

• San Ziriako parrokia: XII. mendearen amaiera eta XIII. mendearen hasiera bitartean eraikia. Estilo erromaniko berantiarrekoa, gotorleku itxura dauka. Parrokia hondarretan dago gaur egun.
• San Antonio parrokia: eliza zaharra ordezkatzeko 1935ean eraikia.
• San Migel baseliza: Eraikinaren sarreran "GOÑI" idazpurua duen XVI. mendeko armarria dago.

Goñerritar ospestuak

• Teodosio Goñikoa (VIII. mendea), noble, pertsonai mitologiko, Goñiko jauregiburua eta Aralarko santutegiaren sortzailea.
• Jose Goia Muniain (1756-1807), apaiz eta itzultzaile.
• Martin Jose Markotegi Guridi (XVIII-XIX. mendeak), apaiz eta idazle.

Irudiak

• 
  Goñi
• 
  Amunarritzeko eliza
• 
  Aizpungo jauregia
• 
  Goñiko eliza zaharra
• 
  Urdotz

Erreferentziak

• Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXV, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1505-2.

Ikus, gainera

• Ibarrak (Iruñerria)
• Lizarrako merindadea
• Nafarroa Garaia

Kanpo estekak

• Datuak: Q1773019
• Multimedia: Goñi / Q1773019
• Liburuak: Euskal Herriko bidaia-gida/Herriz herri/Goñerri