Edukira joan

Kaseda

Kaseda
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Kaseda zubitik ikusia, Aragoi ibaiaren gainean
Kaseda bandera
Bandera

Kaseda armarria
Armarria


Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
Merindadea Zangoza
EskualdeaZangozerria
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
BarrutiaAgoitz
Izen ofiziala Cåseda
Alkatea
(1999-2023)
Jesus Esparza Iriarte
(San Zoilo)
Posta kodea31490
INE kodea31069
Herritarrakasedar
Geografia
Koordenatuak42°28′15″N 1°21′49″W / 42.47074308°N 1.36372318°W / 42.47074308; -1.36372318
Azalera85,61 km²
Garaiera367-889 metro
Distantzia51,9 km (IruĂąetik)
Demografia
Biztanleria912 (2025:  −31)
alt_left 433 (%47,5) (%52,5) 479 alt_right
Dentsitatea0,11 bizt/km²
Euskara
Eremuaeremu ez-euskalduna
Euskaldunak[1]% 8.1 + % 14.8 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [2]% 
Datu gehigarriak
Webguneawww.caseda.es

Kaseda[3][a] Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Zangozako merindadean eta Zangozerria eskualdean dago, Iruùea hiriburutik 51,9 kilometrora. Altuera 367 eta 889 metro artekoa da, eta 85,61 km²-ko azalera hartzen du. 2024. urtean, 943 biztanle zituen.

Kaseda Aragoi ibaiaren ezkerraldean dago, PeĂąako mendilerroaren azpian, Zangozerritik eta Pirinioetatik Erriberara eta Bardeara doazen bideek bat egiten duten tokian. Espero zitekeena ez bezala, mendilerroa zeharkatzen dute, ibaiaren ertzetik jarraitu beharrean. Erdi Aroko herri gotortu bat da, muino baten gainean kokatua, ibaiaren pasabidea zaintzen duena eta, Galipentzu ondoan, Zangozaldeko sarrera hegoaldetik. Bere lurretan San Isidro del Pinar dago, sortu berria den herria. Kaseda Nafarroako Gorteetan jarlekudun hiria izan zen.

Bertako biztanleak kasedarrak dira.

Kaseda beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[4]

  • Caseda (905)
  • Carreda (1101)
  • Cassedam (1192)
  • Casseda (1230)
  • Quasseda (1268)
  • Caseda (1319)
  • Casseda (1366)
  • Caseda (1534)
  • Caseda (1802)
  • Kaseda (1926)
  • Kaseda (1989)

Kaseda ez da euskal toponimoa, baizik eta nafar erromantzetik datorrena. Mikel Belaskoren ustez, zalantzazkoa da, baina casa ("etxe") + -eda (atzizki ugari) izan liteke. Ricardo Zierbideren iritziz, erromantzea da argi eta garbi, baina ez du etimologiarik ematen. Julio Caro Barojak honako hau idatzi zuen: ÂŤPirinioetan, casieta "casa" hitzaren txikigarria daÂť. Baina IX. mendean Caseda aurkitu genuen. -eda atzizkia landare-izenekin erabiltzen da normalean, baina bizigabeetan ere ageri da, Tontaneda kasuan,adibidez. Hala ere, atzizkiak tonikoa dirudi, Kasedan atonoa den arren.

Haren izenaren jatorriari buruzko bertze hipotesi bat latinezko Cassida hitza da, "kasketa" esan nahi duena, herriko armarrian agertzen den objektua.

Patxi Salaberrik dioenez, izen bera euskaraz ere erabili zen, Leatxeko Casedavidea adibidez. Euskaltzaindiaren arabera, euskaraz herri hori izendatzeko modu zuzena Kaseda da, euskal ortografiara egokitua.

1979ko Euskal Herriko udalen izendegian, Euskaltzaindiak Gahatseta forma proposatzen zuen, 1990ean atzera egin eta Kaseda aukeratu zuen arren.

Kasedako armarriak honako blasoi hau du:[5]

ÂŤ Hondo gorri batez eta aurrean mototsdun kasketa batez osatuta dago, urrezko bi zortzi-puntadun izarrak alboetekin. Haien azpian urrezko hiru-dorredun gaztelu bat dago. Erdiko dorrean urrezko bandera bat dago. Âť

Kasedako banderak Kasedako armarria dauka hondo purpura baten gainean.

Kaseda Aragoi ibaiaren ibarrean dago, Berdungo Kanalaren eta Oibarko ibarraren artean. Zangozaldean zein Zangozerrian dago, nekazaritza-arro emankor batean, PeĂąako mendilerroaren azpian.

Inguru naturala eta kokapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria muino batean dago, Aragoi ibaiaren ezkerraldean, San Pedro mendiaren magaletik gertu. Herritik urrutira ikus daiteke, eta mendebaldetik ekialdera: Uxueko mendilerroa (Galipentzu), Lergako gaina, Izkoko mendilerroa, Leireko mendilerroa eta PeĂąakoa. Udalerriaren hegoaldean San Pedro mendia dago, ekialdetik mendebaldera zeharkatzen duen PeĂąako mendilerroaren zati gisa. Ikuspegi hori engainagarria izan daiteke, Kasedaren hedadura gehiena PeĂąako mendilerroaren hegoaldean baitago. Horregatik, iparraldetik hegoaldera erliebe-unitate batzuk bereiziko ditugu.

Oibarretik datorren errepidetik sartuta, terraza batzuk aurkituko ditugu, beherantz doazenak Aragoi ibaiaren pareraino. Herrira iritsita, PeĂąako mendilerroaren inguruak hasten dira. Mendilerro horrek ekialdetik mendebaldera zeharkatzen du udalerria, eta poliki jaisten da hegoaldeko oinaldera, non hedadurarik handiena ikusten den. Lautada da erliebe nagusia, Kasedako El Pinar mendiaren goraguneek hautsita (592 m), San Isidro del Pinar herriaren parean. Udalerrian Donamartiri Zibitatela hustuta dago.

Klima eta landaredia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kasedako klima mediterraneo kontinentala da. Urteko batez besteko prezipitazioak 400–600 mm inguru dira, eta 60-100 egunetan jausten dira, batez ere udazkenean eta udaberrian. Urteko batez besteko tenperatura 12 °C eta 14 °C artekoa da, udan tenperaturak 35 °C ingurura igo eta neguan 0 °C gradura jaisten dira.

Neguak hotzak eta euritsuak dira, eta udak beroak eta lehorrak. Aldaketa termikoak nahiko handiak dira, eta udaberriko eta udazkeneko egun batzuetan tenperatura maximoaren eta minimoaren artean 20 graduko aldea egon daiteke.

Estazio meteorologikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kasedan dagoen, itsasoaren mailatik 439 metrora, Nafarroako Gobernuak 1974n jarritako estazio meteorologikoa dago.[6]

    Datu klimatikoak (Kaseda, 1974-2020)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 17.5 21.7 27.0 29.5 35.0 39.0 44.0 42.0 40.0 32.0 28.0 18.0 44
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 9.0 11.4 14.9 16.8 21.4 26.9 30.4 29.9 25.4 19.6 13.2 9.6 19.0
Batez besteko tenperatura (ÂşC) 5.3 6.7 9.6 11.5 15.6 20.2 23.0 22.8 19.0 14.4 9.0 5.9 13.6
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 1.5 2.1 4.3 6.3 9.9 13.5 15.7 15.6 12.6 9.1 4.9 2.2 8.1
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -12.0 -11.0 -8.5 -2.0 1.5 4.5 8.5 5.0 3.5 -1.0 -8.8 -10.0 -12
Batez besteko prezipitazioa (mm) 39.4 34.8 34.6 64.8 53.6 40.2 30.3 32.4 57.3 69.5 59.3 52.4 568.6
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 29.0 24.0 40.7 51.5 48.0 43.2 50.0 66.0 143.7 63.0 48.0 46.0 143.7
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 8.3 7.7 6.8 9.8 9.6 5.7 4.7 4.2 6.0 9.1 6.6 9.2 91.1
Elur egunak (≥ 1 mm) 0.7 0.8 0.5 0.0 0.0 0.0 0.1 0.0 0.1 0.0 0.0 0.0 0.1
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[7]


Alfontso I.a Nafarroakoa

Kaseda Oibar ibarreko udalerrietako bat izan zen Erdi Aroan zehar. Izarbeibarreko kronikaren arabera, Eneko Arista Nafarroako lehen erregeak gotortu zuen. Ondoren, XII. mendearen amaieran, gaztelua eraiki zen, eta haren hondakinak gaur egun arte iraun dute. Bere helburua muga defendatzea izan zen Aragoiko inbasio kasuetan.

1129an Alfontso I.a Nafarroakoa erregeak Daroca eta Soriako foruak eman zizkien kasedarrei, gaur egun udaleko artxiboan gordetzen den dokumentu baten bidez XII. mendean, herriak Aragoiko mugaren edukitza bat eratu zuen, eta Semeno Oibarkoa (1157) eta Gartzea Almorabide (1237) handiki garrantzitsuen ardurapean egon zen. Herritarrek urtean 6485 soldatako zentsua zor zioten Nafar Koroari, errota, sotoak, mendiak eta beste termino komun batzuengatik.[8]

Herriak bere elizako patronatuari uko egin zion Tibalt II.a Nafarroakoaren alde 1263n eta Filipe II.a Nafarroakoa erregeak IruĂąeko katedralari utzi zion 1320n. IruĂąeko gotzainak kabildoaren ospitaletegiari esleitu zizkion eliza horren errentak 1324n.

1413an Karlos III.a Nafarroakoa erregeak herritarren kaperatasuna onartu eta berretsi zuen. Joan II.ak, herriak gerretan emandako laguntza eskertzeko, jarlekua eskaini zion Kasedari Nafarroako Gorteetan, Kaseda udal on izendatuta. Horrez gain, bere alkatea izendatzeko eta asteroko merkatu bat antolatzeko eskubidea eman zizkien. Merkatua asteazkenetan antolatzen zen. Eskubide haiekin batera, kasedarrak herritar libre deklaratu zituen.[9]

Kaseda Aragoiko Erresumaren mugatik gertu zegoen, eta horregatik, erresuma horren aurkako gerretan, Nafarroako Erresumako gotorleku izan zen. Gaur egun, antzinako harresiaren eta dorretxearen aztarnak ageri dira Kasedako enparantza nagusiaren alboan. Antzina, gaztelua izan zen herriaren gunerik altuenean.

1512an Gaztelak Nafarroa Garaia konkistatzean, herritarrek Albako dukearen esana bete zuten, eta honek udalerriko pribilegio eta ohiturak betetzen jarraituko zuela agindu zuen. Horrez gain, Kasedak Nafarroan jarraituko zuela agindu zuen.

1521ean, Nafarroako eta Frantziako gizonez osaturik eta Azparrozeko jaunak zuzendurik, armada batek Nafarroa Garaia birkonkistatzeko saioa egin zuen. Gaztelako armadak eta Naiarako duke erregeordeak IruĂąetik ihes egin behar izan zuten, erasoa zela eta. Kasedako, Zangozako eta Esako herritarrek Esako zubian Kalagorriko konpainiari eraso zioten.[8]

Hala ere, Asparrosko jaunak Noaingo borroka galtzean, Naiarako dukeak Nafarroa Garai osoa berriz kontrolatzea lortu zen. Horren ondoren, Gaztelako okupatzaileen aurka egindakoetan lagundu zutenak epaitu eta zigortu zituzten, horien artean kasedar batzuk.

Aro Garaikidea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1800. urtean, bi harriko irin-errota bat zuen. Landetan lekaleak, lihoa eta kalamua landatzen ziren; olibadiak, mahastiak, garia, garagarra, oloa, zekalea eta artoa. Larreetan 10 000 abelburu artile eta txabere inguru zeuden, 7 000 herritar; gainera, 1 000 behi, zaldizko eta mandar abelburu mantentzen ziren ibai ondoko bi sototan. Gainera, igeltsuzko harrobiak eta ur mineralen iturri bat zituen.[8]

Napoleonen inbasioan, Javier de Minaren soldaduetako batzuek Kasedan hartu zuten ostatu. 1810eko abenduaren 26an, soldaduek jazarrita ihesean zebiltzan soldatu frantsesak erreka igarotzen saiatu ziren Caparrosorako bidean, baina kasedarrek zubirako bidea itxi egin zuten.

1850. urtean bi eskola zeuden, bat 90 mutikorentzat, urtean 4000 errealeko zuzkidurarekin, eta beste bat neskatoentzat, zeinetara 80 joaten ziren eta irakasleak 120 gari-lapurreta jasotzen zituen urtean. Hiribilduak bi dehesa zituen; errotak bi ziren eta pattarren fabrika bat eta manta eta alforjen fabrika bat zituen.[9]

Kasedako ospitalea Santa Vera Cruz eta Andre Mariaren kofradiei eman zitzaien 1722an. Ospitale-Eskola berri bat 1921ean inauguratu zen. Arrazoi higienikoak zirela medio, eraikin berri bat eraiki zen ostatuarentzat soilik, eta eraikin hori Gurutzeko Erlijiosoen garesti geratu zen.

912 biztanle zituen 2025. urtean Kasedak.[10]

1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2011 2021
869 1579 1615 1554 1549 1573 1581 1657 1722 1869 1898 1950 1830 1345 1145 1124 1053 1024 952
Biztanleriaren tamainaUrtea800100012001400160018002000189019201950198020102040KasedaBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 479 gizon, 433 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.46
0.42
 
95-99
 
1.15
1.88
 
90-94
 
4.16
2.92
 
85-89
 
4.62
3.55
 
80-84
 
3.23
5.01
 
75-79
 
4.85
5.43
 
70-74
 
5.31
9.19
 
65-69
 
6.24
8.56
 
60-64
 
12.24
6.68
 
55-59
 
6.47
6.05
 
50-54
 
6.47
7.72
 
45-49
 
6.47
5.43
 
40-44
 
5.77
7.10
 
35-39
 
3.70
5.85
 
30-34
 
6.93
5.01
 
25-29
 
6.00
5.64
 
20-24
 
3.23
3.13
 
15-19
 
2.54
3.55
 
10-14
 
3.93
4.59
 
5-9
 
3.46
2.30
 
0-4
 
2.77
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de EstadĂ­stica
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−20−15−10−505200820112014201720202023CásedaHazkunde begetatiboa
Urtea20082009201020112012201320142015201620172018201920202021202220232024
Hazkunde begetatiboa 4−11−6−7−10−7−11−15−7−4−16−18−15−8−7−15−15
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[11] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Batez besteko adina
AdinaUrtea464748495051200320072011201520192023CĂĄsedaBatez besteko adina
Urtea20032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Batez besteko adina 46,1346,7647,2946,8746,9747,3847,9847,6948,0847,8648,2449,250,1250,0749,5650,3150,0849,8749,6248,8648,5349,5250,03
Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[12] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 43,2 udalerri berean jaioak ziren[13], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) gainetik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 13,4 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 8,2 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroako mapa
Udal
Prob
Best
Esta
Udalerri berean ¡ % 43,2Probintzia berean ¡ % 35,2Beste erkidegoa ¡ % 13,4Estatutik kanpo ¡ % 8,2
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 75 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 57,3)[14]. Jaiotza herrialde nagusiak Ekuador, Maroko, Argentina dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Afri
Amerika ¡ % 57,3Europa ¡ % 28Afrika ¡ % 14,7
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 676 etxebizitza zeuden: 405 (% 59,9) nagusiak eta 271 (% 40,1) ez-nagusiak.[15] INEren estatistika esperimentalaren arabera, 2026ko maiatzean 3 etxebizitza turistiko zeuden udalerrian, guztira 21 plazarekin (7 plaza etxebizitzako).[16]

676etxebizitza
405etxegune
3etxebizitza turistiko (2026) Nafarroako mapa

Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa

405
271
Etxebizitza nagusia (405)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (271)

Guztira 405 etxegune zeuden, eta horietatik 155 (% 38,3) pertsona bakarrekoak ziren.[17]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 1155
2 pertsona89
3 pertsona79
4 pertsona63
5 edo gehiago19

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 832 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 34,6 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 20,1; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 31,3; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 14,1.[18] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 31,6 zen 2021ean eta % 34,6 2024an; beraz, 3,0 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 18,7 izatetik % 14,1 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 35,2 ziren, eta gizonen artean % 34,1; 1,1 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 17,3 eta gizonen % 11,1 ziren. Azken alde hori, neurri handi batean, adin-egituraren isla izan ohi da: adineko biztanleen artean emakumeak gehiago dira, eta belaunaldi horietan ohikoagoa zen ikasketak goiz uztea.

832biztanle 15 urte edo +, 2024
% 34,6goi-mailako ikasketak+3,0 puntu 2021etik mapa
% 14,1lehen hezkuntza edo gutxiago−4,7 puntu 2021etik mapa
% 6,5ikasten ari dira, 2024
% 14,1
% 31,3
% 20,1
% 34,6
Lehen hezkuntza edo gutxiago ¡ % 14,1Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) ¡ % 31,3Bigarren hezkuntzako bigarren etapa ¡ % 20,1Goi-mailako ikasketak ¡ % 34,6
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroako mapa

Xeheago, goi-mailako ikasketak zituztenen % 56,3 unibertsitate-tituludunak ziren (gradua, diplomatura, lizentziatura, masterra edo doktoretza), eta % 43,8 goi-mailako lanbide-heziketakoak. Guztira, 7 pertsonak zuten doktore-titulua. Bigarren etapakoen artean, batxilergoa zutenak % 53,3 ziren, eta erdi-mailako lanbide-heziketa zutenak % 46,7. Ikasketarik gabekoak, azkenik, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 0,7 ziren.[18]

Ikasketa-maila xehatua
Ikasketarik gabe
% 0,7
DBH eta antzekoak
% 31,3
Erdi-mailako LH
% 9,4
Goi-mailako LH
% 15,1
Graduak (≤240 ECTS), diplomaturak
% 10,1
Graduak (>240 ECTS), lizentziaturak
% 5,2
Masterrak eta espezialitateak
% 3,4
Ehunekoak 15 urte edo gehiagoko biztanle guztien gainekoak dira; koloreak goiko barrako lau maila nagusiei dagozkie.
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, CĂĄseda, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak288% 34,6148% 34,1140% 35,2
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa167% 20,194% 21,773% 18,3
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)260% 31,3144% 33,2116% 29,1
Lehen hezkuntza edo gutxiago117% 14,148% 11,169% 17,3
Guztira832% 100,0434% 100,0398% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Cáseda, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 31,6% 18,6% 31,1% 18,7855
2022% 32,0% 19,1% 33,1% 15,8843
2023% 33,8% 19,1% 32,3% 14,8852
2024% 34,6% 20,1% 31,3% 14,1832

Ikasten ari direnak

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 6,5 ikasten ari zen (54 pertsona).[19] Ikasten ari zirenetatik, % 61,1 goi-mailako ikasketetan zebilen, % 16,7 batxilergoan, % 13,0 erdi-mailako lanbide-heziketan, % 3,7 DBHn edo antzekoetan eta % 3,7 lehen hezkuntzan edo beheragoko mailetan. Sexuaren arabera, ikasten ari ziren emakumeen % 53,6 goi-mailako ikasketetan zebilen, eta gizonen % 69,2; erdi-mailako lanbide-heziketan, aldiz, gizonen % 3,8 eta emakumeen % 21,4. Adinaren arabera, 15–19 urtekoen % 82,8 ikasten ari zen, 20–24 urtekoen % 34,2 eta 25–29 urtekoen % 12,5; 30 urtetik gorakoen artean, berriz, % 1,4 baino ez.[20] 20–24 urtekoen artean, emakumeen % 35,7 ari zen goi-mailako ikasketak egiten, eta gizonen % 29,2.

Ikasten ari direnak, adin-taldeka
15–19 urte
% 82,8
20–24 urte
% 34,2
25–29 urte
% 12,5
30–34 urte
% 11,7
35–39 urte
% 4,0
40–44 urte
% 0,0
45–49 urte
% 0,0
50–54 urte
% 0,0
55 urte edo +
% 0,2
Egiten ari diren ikasketa-maila
Maila zehaztu gabe
% 1,9
Goi-mailako ikasketak
% 61,1
Erdi-mailako LH
% 13,0
Batxilergoa
% 16,7
DBH eta antzekoak
% 3,7
Lehen hezkuntza edo beheragokoa
% 3,7
Ezkerrean, adin-talde bakoitzean ikasten ari direnen ehunekoa; eskuinean, ikasten ari direnen banaketa mailaren arabera (2024).

Jaiolekuaren arabera

2024an, 15 urte edo gehiagoko biztanleen % 91,8 estatuan jaio zen, eta % 8,2 atzerrian.[18] Ikasketa-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 34,9 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 11,4; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 23,3 eta % 6,7, hurrenez hurren. Estatuan jaiotako emakumeen artean, goi-mailako ikasketak zituztenak % 35,3 ziren eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 17,8; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 34,2 eta % 13,2, hurrenez hurren.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 34,9
Goi-mailakoak
% 23,3
% 20,0
Batx. / erdi LH
% 43,3
% 33,7
DBH
% 26,7
% 11,4
Lehen H. edo gutx.
% 6,7
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 35,3
Goi-mailakoak
% 34,2
% 17,5
Batx. / erdi LH
% 26,3
% 29,4
DBH
% 26,3
% 17,8
Lehen H. edo gutx.
% 13,2
Ehuneko bakoitza jatorri- eta sexu-taldearen barnekoa da (2024).

Ikasten ari zirenei dagokienez, 2024an estatuan jaiotako 15 urte edo gehiagokoen % 6,2 ari zen ikasten, eta atzerrian jaiotakoen % 10,3.[19] Ikasten ari zirenen artean, goi-mailako ikasketetan zebiltzanak % 61,7 ziren estatuan jaiotakoetan eta % 57,1 atzerrian jaiotakoetan. Konparazio hauek ez daude adinaren arabera doituta: talde bakoitzaren adin-egiturak (gazteen proportzioak, batez ere) eragin handia du emaitzan.

Kasedan, Viscofan enpresa sortu zen 1975ean. Talde horrek zelulosika-bilgarrietarako produktuak ekoizten eta merkaturatzen hasi zen fianbreetarako. Fundatzaileak Jaime EchevarrĂ­a Abona eta Leopoldo eta Luis Michelena anaiak izan ziren.

1986tik aurrera, munduko bilgarriak ekoizten zituen enpresa handienetako bat bihurtu zen, burtsan kotizatu eta nazioartean hedatuz. Taldearen egoitza Arangurengo Taxoaren badago ere, gaur egun Kasedan mantentzen da taldearen eta bilgarrien munduko industriaren ekoizpen-zentrorik osoena eta aurreratuena, zelulosika, kolageno eta fibrosaren estrusio- eta plisatze-plantekin eta nanopack plastikoekin.

Lantegi honek 700 lanpostu zuzen inguru sortzen ditu eta, beraz, dinamismo ekonomiko handia zeharkako industrien eta zerbitzuen artean.

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2024. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 21.770 euro-koa zen[21], eta etxegune bakoitzeko 49.532 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (17.701 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.948 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) 29.607 euro zen. Errenta gordina 26.653 euro-koa izan zen pertsonako.

Diru-sarreren iturri nagusia soldata da, guztizkoaren % 50,6[22]. Gainerako iturriak: pentsioak (% 26,3), beste diru-sarrerak (% 18,5), langabezia-prestazioak (% 1,3), beste prestazioak (% 3,3).

51%
26%
19%
Soldata ¡ % 50,6Pentsioak ¡ % 26,3Langabezia ¡ % 1,3Beste prestazioak ¡ % 3,3Beste sarrerak ¡ % 18,5
Diru-sarreren banaketa iturriaren arabera.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[23][oh 1]. Udalerrian indizea 28,2 da, probintziakoaren (30,4; Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (31,9) azpitik. P80/P20 zatidurak, hau da errenta-banaketaren 80. eta 20. pertzentilen arteko zatidura, 2,4 da, probintziakoaren (2,6; Nafarroako mapa) azpitik eta Espainiakoaren (2,6) azpitik.

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Cåseda udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 459 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 55,6; gainerako % 44,4 inaktibo zeuden (erretiratuak % 59,3, beste inaktiboak % 34,4 eta ikasleak % 6,3).[24] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 8,1 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 54,4 zen eta emakumezkoena % 57,0; langabezia-tasa, aldiz, % 3,4 eta % 12,9 zen, hurrenez hurren.[24]

Okupatuen kopurua 441 zen 2023ean, 2021eko 415etik gora.[25] Emakumeek okupatuen % 46,7 osatzen dute, eta gizonek % 53,3.

441okupatu, 2023+% 6,3 2021etik
% 46,7emakumeak okupatuen artean
% 55,6jarduera-tasa, 2024
% 8,1langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 51,2
% 26,3
% 15,3
Okupatuak ¡ % 51,2Langabeak ¡ % 4,5Ikasleak ¡ % 2,8Erretiratuak ¡ % 26,3Beste inaktiboak ¡ % 15,3
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, CĂĄseda, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak422% 51,2226% 52,6196% 49,6
Langabeak37% 4,58% 1,929% 7,3
Inaktiboak366% 44,4196% 45,6170% 43,0
Guztira825% 100,0430% 100,0395% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 49,2), industria (% 41,5), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 5,2) eta eraikuntza (% 4,1).[25] Xeheago, jarduera-adarrik handiena manufaktura-industria da (% 39,7), ondoren osasuna eta gizarte-zerbitzuak (% 11,3) eta jarduera profesionalak (% 5,4) datoz.

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroako mapa
% 41,5
% 49,2
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza ¡ % 5,2Industria ¡ % 41,5Eraikuntza ¡ % 4,1Zerbitzuak ¡ % 49,2
Jarduera-adar zehatzak
Manufaktura-industria
% 39,7
Osasuna eta gizarte-zerbitzuak
% 11,3
Jarduera profesionalak
% 5,4
Merkataritza
% 5,2
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza
% 5,2
Ostalaritza
% 4,8
Garraioa eta biltegiratzea
% 4,5
Hezkuntza
% 4,5
Gainerako 13 jarduera-adarrak
Administrazio-jarduera lagungarriak
% 4,3
Eraikuntza
% 4,1
Administrazio publikoa
% 3,2
Beste zerbitzu batzuk
% 2,3
Ur-hornidura eta hondakinak
% 1,1
Informazioa eta komunikazioak
% 1,1
Etxeetako jarduerak
% 1,1
Jarduera artistikoak eta aisialdikoak
% 0,7
Energia elektrikoa eta gasa
% 0,7
Finantza- eta aseguru-jarduerak
% 0,5
Higiezinen jarduerak
% 0,2
Erauzketa-industriak
% 0,0
Lurraldez kanpoko erakundeak
% 0,0

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 44,7; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 28,6), eta oinarrizko okupazioak % 21,5.[26] Bi sexuetan langile kualifikatuak dira nagusi (gizonen % 46,4 eta emakumeen % 42,7).

% 28,6
% 44,7
% 21,5
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak ¡ % 28,6Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak ¡ % 44,7Oinarrizko okupazioak ¡ % 21,5Ez dago jasota ¡ % 5,2
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, CĂĄseda, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak126% 28,661% 26,065% 31,6
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak197% 44,7109% 46,488% 42,7
Oinarrizko okupazioak95% 21,555% 23,440% 19,4
Ez dago jasota23% 5,210% 4,313% 6,3
Guztira441% 100,0235% 100,0206% 100,0

Okupatuen % 82,3 besteren konturako langileak dira, eta % 17,7 norberaren konturakoak.[27]

% 14,7
% 66,0
% 16,3
Norberaren kontura, langileak dituena ¡ % 2,9Norberaren kontura, langilerik gabe ¡ % 14,7Besteren kontura, finkoa/mugagabea ¡ % 66,0Besteren kontura, aldi baterakoa ¡ % 16,3
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, CĂĄseda, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura78% 17,729% 12,349% 23,8
Besteren kontura363% 82,3206% 87,7157% 76,2
Guztira441% 100,0235% 100,0206% 100,0

Jaiolekuaren arabera

Jarduera

16 urte edo gehiagokoen % 91,1 estatuan jaio zen, eta % 8,9 atzerrian.[24] Jarduera-egoerak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 53,8 okupatuak dira, % 36,4 erretiratuak, % 4,4 ikasleak, % 2,7 langabeak eta % 2,7 bestelako inaktiboak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 46,9 okupatuak dira, % 18,8 bestelako inaktiboak, % 12,5 erretiratuak, % 12,5 langabeak eta % 9,4 ikasleak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 50,4 okupatuak dira, % 21,9 bestelako inaktiboak, % 17,8 erretiratuak, % 6,3 langabeak eta % 3,6 ikasleak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 50,0 okupatuak dira, % 36,4 bestelako inaktiboak, % 6,8 ikasleak, % 4,5 langabeak eta % 2,3 erretiratuak.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 53,8
Okupatuak
% 46,9
% 2,7
Langabeak
% 12,5
% 4,4
Ikasleak
% 9,4
% 36,4
Erretiratuak
% 12,5
% 2,7
Beste inakt.
% 18,8
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 50,4
Okupatuak
% 50,0
% 6,3
Langabeak
% 4,5
% 3,6
Ikasleak
% 6,8
% 17,8
Erretiratuak
% 2,3
% 21,9
Beste inakt.
% 36,4
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Okupazioa

Okupatuen % 91,6 estatuan jaio zen, eta % 8,4 atzerrian.[26] Okupazio-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera. Estatuan jaiotako gizonen artean, % 45,9 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 25,9 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 23,6 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 53,3 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 26,7 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 20,0 oinarrizko okupazioetakoak. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 45,1 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial dira, % 31,5 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 16,3 oinarrizko okupazioetakoak; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 45,5 oinarrizko okupazioetakoak dira, % 31,8 zuzendari edo goi eta erdi mailako teknikari eta % 22,7 langile kualifikatu edo maila baxuko ofizial.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 25,9
Goi eta erdi maila
% 26,7
% 45,9
Langile kualifikatuak
% 53,3
% 23,6
Oinarrizko okup.
% 20,0
% 4,5
Ez dago jasota
% 0,0
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 31,5
Goi eta erdi maila
% 31,8
% 45,1
Langile kualifikatuak
% 22,7
% 16,3
Oinarrizko okup.
% 45,5
% 7,1
Ez dago jasota
% 0,0
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Jarduera-sektoreak

Jarduera-egiturak alde nabarmenak ditu jatorriaren arabera.[28] Estatuan jaiotako gizonen artean, % 58,6 industrian ari dira, % 28,6 zerbitzuetan, % 8,2 nekazaritzan eta % 4,5 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 60,0 zerbitzuetan ari dira, % 20,0 eraikuntzan eta % 20,0 industrian. Emakumeen kasuan, estatuan jaiotakoen artean % 69,0 zerbitzuetan ari dira, % 26,1 industrian, % 2,7 nekazaritzan eta % 2,2 eraikuntzan; atzerrian jaiotakoen artean, berriz, % 81,8 zerbitzuetan ari dira, % 13,6 industrian eta % 4,5 eraikuntzan.

Gizonak
Estatua
Atzerria
% 8,2
Nekazaritza
% 0,0
% 58,6
Industria
% 20,0
% 4,5
Eraikuntza
% 20,0
% 28,6
Zerbitzuak
% 60,0
Emakumeak
Estatua
Atzerria
% 2,7
Nekazaritza
% 0,0
% 26,1
Industria
% 13,6
% 2,2
Eraikuntza
% 4,5
% 69,0
Zerbitzuak
% 81,8
Ehuneko bakoitza jatorri-taldearen barnekoa da.

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 141 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 8.262 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[29][oh 2]. Udalerriaren azalera 85,6 km² denez, NAE lurraldearen % 96,5 da[30]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 55,9 lur goldagarria (4.615 ha, 135 ustiategitan), % 40,2 larre iraunkorrak (3.323 ha, 9 ustiategitan), % 3,9 arbolak (324 ha, 67 ustiategitan), norberaren kontsumorako baratzeak (0,11 ha, 5 ustiategitan) eta berotegiak edo babes garai irisgarriak (0,09 ha, 4 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
97%
NAE ¡ 8.262 ha (% 96,5)Gainerako azalera ¡ 299 ha (% 3,5)
NAE, lur-erabileraren arabera
56%
40%
Lur goldagarria ¡ 4.615 ha (% 55,9)Larre iraunkorrak ¡ 3.323 ha (% 40,2)Arbolak ¡ 324 ha (% 3,9)Baratzeak ¡ 0,11 ha (< % 0,1)Berotegiak ¡ 0,09 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Abeltzaintza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerriko abeltzaintza-ustiategietan 1.219 ardi eta ahuntz zeuden[31].

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 566 gidari zeuden erroldatuta: 352 gizon (% 62,2) eta 214 emakume (% 37,8)[32]. Biztanleen % 62,1 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 862 ibilgailuk osatzen zuten: 570 turismo, 90 furgoneta, 71 kamioi, 66 motozikleta eta 36 ziklomotor[32]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 625 turismokoa zen, probintziako (512) eta Espainiako (525) batez bestekoen gainetik.

Turismoen batez besteko adina 13,8 urtekoa zen; turismoen % 6,8k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 14,4k 25 urte baino gehiago[32]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 58,8 diesel zen eta % 40,2 gasolinazko; 9 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 1,1; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 3,2k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 36,5k ez zuen etiketarik[oh 4].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
29%
31%
37%
0 etiketa ¡ 13 (% 1,5)ECO ¡ 14 (% 1,6)C etiketa ¡ 249 (% 29,2)B etiketa ¡ 266 (% 31,1)Etiketarik gabe ¡ 312 (% 36,5)
Turismoak, adinaren arabera
13%
22%
43%
14%
< 4 urte · 39 (% 6,8)4–8 urte · 76 (% 13,3)8–15 urte · 127 (% 22,3)15–25 urte · 246 (% 43,2)≥ 25 urte · 82 (% 14,4)
Iturria: DGT, ÂŤDatos municipales generalÂť (2025).

Kasedako udaletxea herrigunean dago, eta idazkaria, era berean, Galipentzuko Udalako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta sei zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Jesus Esparza Iriarte da, San Zoilo zerrendako hautagai gisa aurkeztu zena.

Hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Alderdia Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera
1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
San Zoilo - - - - - 7 6 5 5 5 4
Kasedako Langileak 5 5 3 4 - 2 3 1 2 4 3
Nafarroako Alderdi Sozialista - - - - - - - - 2 - -
Kasedako Elkarte Popularra - - - - - - - 3 - - -
Kaseda Batasunaren alde 4 4 6 5 6 - - - - - -
Kasedako Ezker Demokratikoa - - - - 3 - - - - - -

Foru hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:

2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Alderdia Bozak
guztira % +/-
 Navarra Suma 303 44,43 -
 Nafarroako Alderdi Sozialista 152 22,29 ▲ 67
 Euskal Herria Bildu 84 12,32 ▼ 8
 Geroa Bai 68 9,97 ▲ 3
 Ahal Dugu 42 6,16 ▼ 24
 Izquierda-Ezkerra 21 3,08 ▼ 5
 Nafarroako Ordezkaritza Kanabikoa 5 0,73 ▲ 5
 Vox 1 0,15 -
2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Alderdia Bozak
guztira % +/-
 Nafar Herriaren Batasuna 270 40,30 ?
 Euskal Herria Bildu 92 13,73 ?
 Nafarroako Alderdi Sozialista 85 12,69 ?
 Ahal Dugu 66 9,85 ?
 Geroa Bai 65 9,70 ?
 Nafarroako Alderdi Popularra 39 5,82 ?
 Izquierda-Ezkerra 26 3,88 ?
 Herritarrak - Herritarron Alderdia 9 1,34 ?
 Equo 3 0,45 ?
 Batasuna, Aurrerapena eta Demokrazia 2 0,30 ?
 Animalien Tratu Txarren Kontrako Alderdia 2 0,30 ?

Udalaren egoitza eta udaletxea erdialdean dago.

Lehen udaletxeari buruzko lehen aipamena 1783koa da. Merkatuaren plazan zegoen, elizaren ondoan. Kasedako lan maisua zen Antonio Navarrok eraiki zuen, aurretik zegoen eraikina handituz. Horretarako, udaletxearen ondoko etxea erosi zuten, Lino Iberoren etxea. Udaletxe zahar ura arkuz eta zutabez osatuta zegoen, eta beheko solairuan herriko merkatua antolatzen zen.

Udaletxe berria plaza berean eraiki zen, udaletxe zaharraren aurrean. Gaur egungo udaletxea, berriz,1985. urtean eraikitzen hasi zen eraikuntza modernoa da. Bi solairu dauzka, eta udal bulegoez gain, udaltzaingoaren egoitza, Bake Auzitegia, eta herriko gainontzeko azpiegiturak daude bertan. Udaletxe berria 1987ko otsailaren 5ean inauguratu zen.

  • HELBIDEA: Merkatu plaza, 2

Egungo banaketa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kasedako Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Jesus Esparza Iriarte da, San Zoilokoa. Zinegotziak 4 daude:[33]

  • Valentin Casas Olmo (San Zoilo)
  • Almudena Iturri Herrera (San Zoilo)
  • Alfredo Esparza Iriarte (San Zoilo)
  • Miguel Angel Aiape Arbe (Kasedako Langileak)
  • Itsaso Olleta Oiza (Kasedako Langileak)
  • Francisco Javier Leoz Moriones (Kasedako Langileak)

Kasedako Udalak lau batzorde ditu:[34]

  • Ogasuna
  • Hirigintza eta Landa Garapena
  • Politika Sozialak eta Etxebizitza
  • Hezkuntza, Kirola, Kultura, Gazteria eta Jaiak

1979tik, Kasedak 2 alkate izan ditu:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[35]
? 1979 1995 Kaseda Batasunaren alde
Jesus Esparza Iriarte[36] 1999 jardunean San Zoilo

La Veloz SangĂźesina edo "Zangozar Azkarra" izeneko autobus konpainiak Kaseda Zangoza, IruĂąea eta inguruko herriekin batzen ditu. Linea nagusiak honakoak dira:

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Kaseda atzerakada-eremuan sailkatu zen: euskarak hain atzerakada handia izan uen, non bertako hiztunik apenas geratzen zen.[37]

Koldo Zuazok, 2010ean, Kaseda ez-euskal-eremuan sailkatu zen.[38]

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Kaseda eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 4,43k zekien euskaraz hitz egiten, 2010ean % 4,44k eta 2018n % 7,40k.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean, Kaseda) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako Parlamentuan. Nafar Herriaren Batasuna ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, Nafarroako Alderdi Sozialistaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.[39]

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kasedar ezagunak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ /káseð̞a/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza lehengo silaban

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
  4. ↑ «Kaseda - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (kontsulta data: 2021-08-30).
  5. ↑ Otazu Ripa, Jesús Lorenzo. (D.L. 1977). Heraldica municipal, merindad de Sangüesa (I) : Abaurrea-Izalzu. Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular ISBN 84-235-0076-4. PMC 911388951. (kontsulta data: 2021-08-31).
  6. ↑ Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Kaseda» meteoeu.navarra.es (kontsulta data: 2021-09-01).
  7. ↑ Kasedako estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (kontsulta data: 2020-08-24).
  8. 1 2 3 Nafarroako Entziklopedia Handia | KASEDA. (kontsulta data: 2022-04-10).
  9. 1 2 (Gaztelaniaz) ÂŤKaseda - AuĂąamendi Eusko EntziklopediaÂť aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (kontsulta data: 2022-04-10).
  10. ↑ «Kaseda» www.ine.es (Espainiako Estatistika Institutua) (kontsulta data: 2021-08-31).
  11. ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
  12. ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
  13. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
  14. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
  15. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  16. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitza turistikoak, plazak eta plazak etxebizitza turistiko bakoitzeko. Udalerriak» Etxebizitza turistikoen kopuruaren neurketa (estatistika esperimentala) (Espainiako Estatistika Institutua).
  17. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  18. 1 2 3 (Gaztelaniaz) ÂŤPoblaciĂłn de 15 y mĂĄs aĂąos por sexo, lugar de nacimiento (EspaĂąa/extranjero) y nivel de estudios (Municipios de 500 habitantes o mĂĄs)Âť Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  19. 1 2 (Gaztelaniaz) ÂŤPoblaciĂłn de 15 y mĂĄs aĂąos por sexo, lugar de nacimiento (EspaĂąa/extranjero) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o mĂĄs)Âť Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  20. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo, edad (grupos quinquenales) y nivel de estudios en curso (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  21. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
  22. ↑ INE, «Distribución por fuente de ingresos» (ADRH), ADRH fuente Nafarroa.tab.
  23. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  24. 1 2 3 (Gaztelaniaz) ÂŤPoblaciĂłn de 16 y mĂĄs aĂąos por sexo, lugar de nacimiento (EspaĂąa/extranjero) y relaciĂłn con la actividad (agrupado) (Municipios de 500 habitantes o mĂĄs)Âť Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  25. 1 2 (Gaztelaniaz) ÂŤOcupados de 16 y mĂĄs aĂąos por sexo y actividad econĂłmica (1 letra) (Municipios de 500 habitantes o mĂĄs)Âť Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  26. 1 2 (Gaztelaniaz) ÂŤOcupados de 16 y mĂĄs aĂąos por sexo, lugar de nacimiento (EspaĂąa/extranjero) y ocupaciĂłn (agregada) (Municipios de 500 habitantes o mĂĄs)Âť Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  27. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  28. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo, lugar de nacimiento (España/extranjero) y rama de actividad (Municipios de 500 habitantes o más)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  29. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  30. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1648512.
  31. ↑ INE, «Explotaciones ganaderas por tipo de ganado», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE abeltzaintza Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  32. 1 2 3 DGT, ÂŤDatos municipales generalÂť (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  33. ↑ (Gaztelaniaz) «Udalbatza» Kasedako Udala (kontsulta data: 2022-04-10).
  34. ↑ (Gaztelaniaz) «Batzordeak» Kasedako Udala (kontsulta data: 2022-04-10).
  35. ↑ (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-05-05).
  36. ↑ Press, Europa. (2012-08-01). «Jesús Antonio Esparzak UPNko foru parlamentari kargua hartu du» www.europapress.es (kontsulta data: 2022-05-03).
  37. ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
  38. ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.
  39. ↑ Euskarakultur.com webguneko albistea.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Aipuaren errorea: <ref> tags exist for a group named "oh", but no corresponding <references group="oh"/> tag was found.